ਰਾਜਸਾਦਰ੍ਥਸਂਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਭੋਗਸ੍ਤੁ ਰਾਜਸਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਂ ਤੇਨ ਤਮਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਖ ਵੀ ਰਜਸਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਤਵ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਤਮੋ ਵਿਵृਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦੁਤ੍ਕਟਂ ਸਮ੍ਬਭੂਵ ਹ । ਤਦਾ ਵੇਦੇ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਜਦ ਤਮ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਚ ਤਾਮਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਚ ਧਨਾਤ੍ਯਯਮ੍ । ਦ੍ਰੋਹਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ਸ਼ਠਃ । ਵਰ੍ਤਤੇ ਕਾਮਚਾਰੇਣ ਭਾਵੇषੁ ਵਿਤਤੇषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਤੇ ਰਜਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਚਲਾਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਤਿ ਰਜਸ਼੍ਚੈਕਂ ਤਮਸ੍ਤਥਾ । ਸਹੈਵਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗੁਣਾ ਮਿਥੁਨਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਕਦੇ ਵੀ ਸਤਵ, ਰਜਸ ਜਾਂ ਤਮਸ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਗੁਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋੜੀ ਵਾਂਗ, ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰਜੋ ਵਿਨਾ ਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਤਮੋ ਵਿਨਾ ਨ ਚੈਵੈਤੇ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ
ਰਜਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਤਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਰਜਸ ਵੀ ਸਤਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤਮਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਤਮਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸਰ੍ਵੇ ਮਿਥੁਨਧਰ੍ਮਾਣੋ ਗੁਣਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ
ਤਮਸ, ਦੂਜੇ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਯੋਜਿਤਾਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਜਨਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਤਃ ਪ੍ਰਸਵਧਰ੍ਮਿਣਃ
ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਰਜਸ੍ਤਮਸੀ ਜਨਯਤ੍ਯੁਤ । ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੁ ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮਸੀ ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਤਵ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰਜਸ ਵੀ ਸਤਵ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੁ ਤਮਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸੀ ਜਨਯਤ੍ਯੁਭੇ । ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਘਟਂ ਯਥਾ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਮਸ ਸਤਵ ਤੇ ਰਜਸ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੁਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਡੱਲਾ ਘੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਸ੍ਤੇ ਗੁਣਾਃ ਕਾਮਾਨ੍ਬੋਧਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਦੇਵਦਤ੍ਤਵਿष੍ਣੁਮਿਤ੍ਰਯਜ੍ਞਦਤ੍ਤਾਦਯੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਗੁਣ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਦੱਤ, ਵਿਸ਼ਨੁਮਿਤ੍ਰ, ਯਜਨਦੱਤ ਆਦਿ।
ਯਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਮਿਥੁਨੌ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਥਾ ਗੁਣਾਃ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯੁਗ੍ਮਭਾਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਜਸੋ ਮਿਥੁਨੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਮਿਥੁਨੇ ਰਜਃ । ਉਭੇ ਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸੀ ਤਮਸੋ ਮਿਥੁਨੇ ਵਿਦੁਃ
ਰਜਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਤਵ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਤਮਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਤੇ ਰਜਸ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਗੁਣਰੂਪਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਯੇਤਤ੍ਸ ਏਵਾਹਂ ਤਤੋऽਪृਚ੍ਛਂ ਪਿਤਾਮਹਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸਭਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਗੁਣਾਨਾਂ ਗੁਣਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਗੁਣਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਾਤ ਭਵਤਾ ਕਥਿਤਂ ਕਿਲ । ਨ ਤृਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪਿਬਨ੍ਮਿष੍ਟਂ ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖਾਤ੍ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਂ ਰਸਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਤਰਪਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਥਾਵਦਨੁਵਰ੍ਣਯ । ਯੇਨਾਹਂ ਪਰਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਾਮਿ ਚੇਤਸਿ
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਨਾਰਦੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਵਾਚ ਚ ਜਗਤ੍ਕਰ੍ਤਾ ਰਜੋਗੁਣਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਜਸ ਗੁਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗੁਣਾਨਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ । ਸਮ੍ਯਙ੍ ਨਾਹਂ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਯਥਾਮਤਿ ਵਦਾਮਿ ਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਾਰਦ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਰ ਜਿੰਨਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉੰਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕੇਵਲਂ ਨੈਵ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਮਿਸ਼੍ਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਵੈ
ਸਤਵ ਇਕੱਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ ਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕਾਚਿਦ੍ਵਰਾ ਨਾਰੀ ਸਰ੍ਵਭੂषਣਭੂषਿਤਾ । ਹਾਵਭਾਵਯੁਤਾ ਕਾਮਂ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰੀ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਔਰਤ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਸ੍ਤਥਾ ਸੈਵ ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾ । ਦੁਃਖਂ ਮੋਹਂ ਸਪਤ੍ਨੀषੁ ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ ਸੈਵ ਹਿ
ਉਹੀ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਮਾਪਾਦਿਤੇਨ ਚ । ਰਜਸਸ੍ਤਮਸਸ਼੍ਚੈਵ ਜਨਿਤਾ ਵृਤ੍ਤਿਰਨ੍ਯਥਾ
ਇਸੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਇਸੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਚਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਰਜਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤੇਨੈਵ ਤਮਸਾ ਚ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮਾਯੋਗਾਦਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਵੈ
ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੇ ਔਰਤ ਰੂਪ ਲੈਣ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੁਭਾਵ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਨ ਵੈ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਯੋਗਾਨ੍ਨਾਰਦ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਦ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਕੇਵਲ ਉਲਟ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਫਰਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਰੂਪਵਤੀ ਨਾਰੀ ਯੌਵਨੇਨ ਵਿਭੂषਿਤਾ । ਲਜ੍ਜਾਮਾਧੁਰ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਚ ਤਥਾ ਵਿਨਯਸਂਯੁਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲਜਜਤ ਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ—
ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਜ੍ਞਾ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇऽਪਿ ਸਮ੍ਮਤਾ । ਭਰ੍ਤੁਃਪ੍ਰੀਤਿਕਰੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਪਤ੍ਨੀਨਾਂ ਚ ਦੁਃਖਦਾ
—ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ਜਾਣਦੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਵੇ—
ਮੋਹਦੁਃਖਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ । ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਮਨ੍ਯਭਾਵਂ ਵਿਭਾਤਿ ਵੈ
ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਭੁਲਾਵੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸਤੋਗੁਣੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦ ਸਤੋਗੁਣ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚੋਰੈਰੁਪਦ੍ਰੁਤਾਨਾਂ ਹਿ ਸਾਧੂਨਾਂ ਸੁਖਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਦੁਃਖਾ ਮੂਢਾ ਚ ਦਸ੍ਯੂਨਾਂ ਸੈਵ ਸੇਨਾ ਤਥਾਗੁਣਾ
ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਫੌਜ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮਾੜਿਆਂ ਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਲਈ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਪਰੀਤਪ੍ਰਤੀਤਿਂ ਵੈ ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਥਾ ਚ ਦੁਰ੍ਦਿਨਂ ਜਾਤਂ ਮਹਾਮੇਘਘਨਾਵृਤਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਲਟ ਸਮਝ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਦ ਵੱਡੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾੜਾ ਦਿਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਿਤਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਿਮਿਰੇਣਾਵਗੁਣ੍ਠਿਤਮ੍ । ਸਿਂਚਦ੍ਭੂਮਿਂ ਪ੍ਰਵਰ੍षਦ੍ਵੈ ਤਮੋਰੂਪਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਇਸਨੂੰ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦਾ ਰੂਪ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।