ਸਾਧਕਸ੍ਯ ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਾਦੌ ਸ੍ਥੂਲਰੂਪਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮੇਵੇਦਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਸਾਧਕ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਮ ਚੈਵ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵੈ ਸੂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ 'ਸੂਤਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਯਤ੍ਨੇਨ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਿ ਯਾਨਿ ਵੈ
ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਉਹ ਜੋ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਸੁਖਮ ਭੂਤ ਹੀ ਤੱਤ ਮਾਤਰਾਂ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚੀਕृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਞ੍ਚਭੂਤਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਪਞ੍ਚੀਕਰਣਭੇਦੋऽਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸਂਵਦਤਃ ਕਿਲ
ਉਹੀ ਤੱਤ ਮਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜ ਸਥੂਲ ਭੂਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮੁਪਾਦਾਯ ਮਨਸ੍ਯਪਿ । ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਚ ਤਥਾ ਤਦ੍ਵੈ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਚੋਦਕਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਸ ਤੱਤ ਮਾਤਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੋ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਮਂਸ਼ਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ । ਉਦਕੇ ਮਿਸ਼੍ਰਯੇਚ੍ਚਾਂਸ਼ਾਨ੍ਕृਤੇ ਰਸਮਯੇ ਤਤਃ
ਬਾਕੀ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਓ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਤੱਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਭੂਤਵਿਭਾਗੇ ਚ ਚੈਤਨ੍ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੇ । ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਤਦਾऽਹਮਿਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨੇ ਤੇਨੈਵ ਵਿਸ਼ੇषੇਣਾਭਿਮਾਨਤਃ । ਆਦਿਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ, ਤਦ ਆਦਿ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘਨੀਭੂਤੇऽਥ ਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗੇ ਸ੍ਪष੍ਟਤਾਂ ਗਤੇ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੁਣੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਥਮੇਕੈਕਗੁਣਵृਦ੍ਧਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਭੂਤ ਗਾੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਗੁਣ ਵਧਾਵੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗੁਣਸ਼੍ਚੈਕਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਨ ਚਾਪਰਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੌ ਚ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਗੁਣੌ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤੌ
ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਹਵਾ ਦੇ ਦੋ ਗੁਣ ਹਨ — ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼।
ਅਗ੍ਨੇਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਮੇਤੇ ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵੈ ਜਲਸ੍ਯ ਚ
ਅੱਗ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ — ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ, ਇਹ ਤਿੰਨ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣ ਹਨ — ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ ਅਤੇ ਰਸ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਰਸਾ ਰੂਪਂ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀਗੁਣਾਃ । ਏਵਂ ਮਿਲਿਤਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਪृथਵੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ — ਸਪਰਸ਼, ਧੁਨੀ, ਰਸ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੰਧ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਪਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਜੀਵਾ ਮਿਲਿਤ੍ਵੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੈ ਜੀਵਜਾਤਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵ ਜਾਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਗੁਣਾਨਾਂ ਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਰ੍ਗੋऽਯਂ ਕਥਿਤਸ੍ਤਾਤ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾऽਧੁਨਾ । ਗੁਣਾਨਾਂ ਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਂ ਵੈ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਬਣਤਰ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸੁਖਾਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਆਰ੍ਜਵਂ ਚ ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧृਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਬਣਤਰ ਸੁਣ।
ਅਨੁਕਮ੍ਪਾ ਤਥਾ ਲਜ੍ਜਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸਨ੍ਤੋष ਏਵ ਚ । ਏਤੈਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਤੀਤਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਸਦਾ
ਸਤਵ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਸਚ, ਪਵਿਤਰਤਾ, ਭਰੋਸਾ, ਮਾਫੀ ਤੇ ਢਿੱਲ —
ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਸਦਾ । ਸਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧੋਤ੍ਪਾਦਕਂ ਨਿਤ੍ਯਮਸਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਨਿਵਾਰਕਮ੍
ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਕਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਚੈਵ ਤਾਮਸੀ ਚ ਤਥਾਪਰਾ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਤੱਤ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ: ਸਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਾਮਸ।
ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਰਜਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਪ੍ਰੀਤਿਕਰਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਅਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਦੁਃਖਯੋਗਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ
ਲਾਲ ਰੰਗ ਰਜਸ ਗੁਣ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੀਬ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਪਸੰਦਗੀ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषੋऽਥ ਤਥਾ ਦ੍ਰੋਹੋ ਮਤ੍ਸਰਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਏਵ ਚ । ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਾ ਚ ਤਥਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤਤ੍ਰ ਚ ਰਾਜਸੀ
ਨਫ਼ਰਤ, ਵੈਰ, ਈਰਖਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਨੀਂਦ — ਇਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਲਕੜ ਹਨ।
ਮਾਨੋ ਮਦਸ੍ਤਥਾ ਗਰ੍ਵੋ ਰਜਸਾ ਕਿਲ ਜਾਯਤੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਰਜਸ੍ਤ੍ਵੇਤੈਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਮਾਣ, ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਘਮੰਡ ਰਜਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਰਜਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਕੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਤਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮੋਹਨਂ ਚ ਵਿषਾਦਕृਤ੍ । ਆਲਸ੍ਯਂ ਚ ਤਥਾऽਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਦੈਨ੍ਯਂ ਭਯਂ ਤਥਾ
ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਤਾਮਸ ਗੁਣ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਲਸੀ, ਅਗਿਆਨ, ਨੀਂਦ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਡਰ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਂ ਕੌਟਿਲ੍ਯਂ ਰੋष ਏਵ ਚ । ਵੈषਮ੍ਯਂ ਵਾਤਿਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਪਰਦੋषਾਨੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਝਗੜਾ, ਕੰਜੂਸੀ, ਧੋਖਾ, ਗੁੱਸਾ, ਅਸਮਾਨਤਾ, ਪੂਰਾ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਲੱਭਣਾ —
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਤਮਸ੍ਤ੍ਵੇਤੈਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਬੁਧੈਃ । ਤਾਮਸ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਤਾਪੋਪਪਾਦਕਮ੍
ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਮਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣਣ। ਤਾਮਸਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਿਤਵ੍ਯਂ ਨਿਯਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਜਃ ਸਦਾ । ਸਂਹਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਮਃ ਕਾਮਂ ਜਨੇਨ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਸਤਵ ਗੁਣ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਜਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਮਸ ਨੂੰ ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਭਿਭਵਾਚ੍ਚੈਤੇ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਥੋऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਇਹ ਗੁਣ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਦੇ ਤੇ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਰਜੋ ਨ ਤਮਸ੍ਤਥਾ । ਮਿਲਿਤਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇਨਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਿਥੁਨਾਚ੍ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਭਵਬਨ੍ਧਨਾਤ੍
ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਵਚਃ । ਜ੍ਞਾਤਂ ਤਦਨੁਭੂਤਂ ਯਤ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਂ ਫਲੇ ਸਤਿ
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ: ਜੋ ਜਾਣਿਆ, ਅਨੁਭਵਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚੈਵ ਸਪਦ੍ਯੇਵ ਮਹਾਮਤੇ । ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨੁਭਵਾਚ੍ਚੈਵ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਂ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।