ਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤਾਨਿ ਵੈ । ਤਾਮਸਾਹਙ੍ਕਾਰਜਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਤਦਨੁਵृਤ੍ਤਿਕਃ
ਇਹ ਦਸ ਜਦੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਸਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਾਮਸਿਕ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਹੈ।
ਰਾਜਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤੇਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਮੇ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰਸਨਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਘ੍ਰਾਣਂ ਚੈਵ ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ, ਰਾਜਸਿਕ ਕਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ: ਕੰਨ, ਚਮੜੀ, ਜੀਭ, ਅੱਖ ਅਤੇ ਨੱਕ ਪੰਜਵੇਂ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚੈਤਾਨਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਵਾਕ੍ਪਾਣਿਪਾਦਪਾਯੁਸ਼੍ਚ ਗੁਹ੍ਯਾਨ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਞ੍ਚ ਵੈ
ਇਹ ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ: ਬੋਲੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਪਖਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ।
ਪ੍ਰਾਣੋऽਪਾਨਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਨਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੋਦਾਨਵਾਯਵਃ । ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਮਿਲਿਤ੍ਵੈਵ ਰਾਜਸਃ ਸਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਜੀਵਨ ਵਾਹਕ ਹਨ; ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜਸਿਕ ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਧਨਾਨਿ ਕਿਲੈਤਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮਯਾਨਿ ਚ । ਉਪਾਦਾਨਂ ਕਿਲੈਤੇषਾਂ ਚਿਦਨੁਵृਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਚ੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਦਿਸ਼ੋ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਿਨਾਵਪਿ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਸਾਤਵਿਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਵਾ, ਸੂਰਜ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੋਵੇਂ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ
ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਚੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਗਿਆਨ ਚੌਥਾ।
ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਃਕਰਣਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੇਸ਼੍ਚਾਧਿਦੈਵਤਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਵ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕਿਲਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਤਹਕਰਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਮਨਸਾ ਸਹ ਚੈਤਾਨਿ ਨੂਨਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਵ ਤੁ । ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ੍ਯ ਤੁ ਸਰ੍ਗੋऽਯਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਖ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਮਨ ਸਮੇਤ ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਹੀ ਹਨ; ਇਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਵਿਕ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਦਿਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੇ ਰੂਪੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਨਿਦਾਨਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ; ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਜੋ ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਕਸ੍ਯ ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਾਦੌ ਸ੍ਥੂਲਰੂਪਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮੇਵੇਦਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਸਾਧਕ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਮ ਚੈਵ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵੈ ਸੂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਸ੍ਥੂਲਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ 'ਸੂਤਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਯਤ੍ਨੇਨ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਭੂਤਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਿ ਯਾਨਿ ਵੈ
ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਉਹ ਜੋ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਸੁਖਮ ਭੂਤ ਹੀ ਤੱਤ ਮਾਤਰਾਂ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚੀਕृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਞ੍ਚਭੂਤਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਪਞ੍ਚੀਕਰਣਭੇਦੋऽਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸਂਵਦਤਃ ਕਿਲ
ਉਹੀ ਤੱਤ ਮਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜ ਸਥੂਲ ਭੂਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਰਸਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮੁਪਾਦਾਯ ਮਨਸ੍ਯਪਿ । ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਚ ਤਥਾ ਤਦ੍ਵੈ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਚੋਦਕਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਸ ਤੱਤ ਮਾਤਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੋ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਮਂਸ਼ਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ । ਉਦਕੇ ਮਿਸ਼੍ਰਯੇਚ੍ਚਾਂਸ਼ਾਨ੍ਕृਤੇ ਰਸਮਯੇ ਤਤਃ
ਬਾਕੀ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਓ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਤੱਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਭੂਤਵਿਭਾਗੇ ਚ ਚੈਤਨ੍ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੇ । ਚੈਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਤਦਾऽਹਮਿਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨੇ ਤੇਨੈਵ ਵਿਸ਼ੇषੇਣਾਭਿਮਾਨਤਃ । ਆਦਿਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ, ਤਦ ਆਦਿ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘਨੀਭੂਤੇऽਥ ਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗੇ ਸ੍ਪष੍ਟਤਾਂ ਗਤੇ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੁਣੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਥਮੇਕੈਕਗੁਣਵृਦ੍ਧਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਭੂਤ ਗਾੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਗੁਣ ਵਧਾਵੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਗੁਣਸ਼੍ਚੈਕਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਨ ਚਾਪਰਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੌ ਚ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਗੁਣੌ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤੌ
ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਹਵਾ ਦੇ ਦੋ ਗੁਣ ਹਨ — ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼।
ਅਗ੍ਨੇਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਮੇਤੇ ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵੈ ਜਲਸ੍ਯ ਚ
ਅੱਗ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ — ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ, ਇਹ ਤਿੰਨ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣ ਹਨ — ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ ਅਤੇ ਰਸ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਰਸਾ ਰੂਪਂ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀਗੁਣਾਃ । ਏਵਂ ਮਿਲਿਤਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਪृथਵੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ — ਸਪਰਸ਼, ਧੁਨੀ, ਰਸ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੰਧ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਪਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਜੀਵਾ ਮਿਲਿਤ੍ਵੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੈ ਜੀਵਜਾਤਯਃ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵ ਜਾਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਗੁਣਾਨਾਂ ਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਰ੍ਗੋऽਯਂ ਕਥਿਤਸ੍ਤਾਤ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾऽਧੁਨਾ । ਗੁਣਾਨਾਂ ਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਂ ਵੈ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਬਣਤਰ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸੁਖਾਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਆਰ੍ਜਵਂ ਚ ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧृਤਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਬਣਤਰ ਸੁਣ।
ਅਨੁਕਮ੍ਪਾ ਤਥਾ ਲਜ੍ਜਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸਨ੍ਤੋष ਏਵ ਚ । ਏਤੈਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਤੀਤਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਸਦਾ
ਸਤਵ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਸਚ, ਪਵਿਤਰਤਾ, ਭਰੋਸਾ, ਮਾਫੀ ਤੇ ਢਿੱਲ —
ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਸਦਾ । ਸਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧੋਤ੍ਪਾਦਕਂ ਨਿਤ੍ਯਮਸਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਨਿਵਾਰਕਮ੍
ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਕਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਚੈਵ ਤਾਮਸੀ ਚ ਤਥਾਪਰਾ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਤੱਤ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ: ਸਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਾਮਸ।
ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਰਜਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਪ੍ਰੀਤਿਕਰਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਅਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਦੁਃਖਯੋਗਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ
ਲਾਲ ਰੰਗ ਰਜਸ ਗੁਣ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੀਬ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਪਸੰਦਗੀ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषੋऽਥ ਤਥਾ ਦ੍ਰੋਹੋ ਮਤ੍ਸਰਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਏਵ ਚ । ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਾ ਚ ਤਥਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਤਤ੍ਰ ਚ ਰਾਜਸੀ
ਨਫ਼ਰਤ, ਵੈਰ, ਈਰਖਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਨੀਂਦ — ਇਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਲਕੜ ਹਨ।