ਦੁਃਖਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਅਤੋ ਮੇ ਹृਦਯਂ ਤਾਤ ਵੇਪਤੇऽਤੀਵ ਸਂਸ਼ਯੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰੁ ਮੇऽਸਂਸ਼ਯਂ ਚੇਤਃ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਤ੍ਰਾਹਿ ਸਂਸਾਰਵਾਰ੍ਧੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਪੋਤੇਨ ਮਾਂ ਮੁਨੇ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ, ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ! ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੌਕ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਚੋਤ੍ਪਤਨ੍ਤਂ ਚ ਮਗ੍ਨਂ ਮੋਹਜਲਾਵਿਲੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੋਹ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ, ਉੱਭਰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ —
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਙ੍ਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪृष੍ਟੋऽਹਂ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ । ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨ੍ਨਾਰਦਃ ਪ੍ਰਾਹ ਮਯਾ ਪृष੍ਟੋ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ, ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਾਸ ਕਿਂ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਦ੍ਯ ਪੁਰਾऽਯਂ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਮ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹृਦਯੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਂਦੇਹਾਸਾਰਪੀਡਿਤਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ ਜੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗਤ੍ਵਾऽਹਂ ਪਿਤਰਂ ਸ੍ਥਾਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਮਿਤੌਜਸਮ੍ । ਅਪृਚ੍ਛਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹੋ ਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤਃ ਕੁਤਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਖਿਲਂ ਵਿਭੋ । ਭਵਤ੍ਕृਤੇਨ ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਕृਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ, ਜਾਂ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ?
ਰੁਦ੍ਰਕृਤਂ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਤ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਆਰਾਧਨੀਯਃ ਕਃ ਕਾਮਂ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਕਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਾਂ ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ?
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਦ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਨ੍ਦੇਹਾਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਧਿ ਚਾਨਘ । ਨਿਮਗ੍ਨੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃਖਰੂਪੇऽਨृਤੋਪਮੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ, ਝੂਠ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਸਨ੍ਦੇਹਾਨ੍ਦੋਲਿਤਂ ਚੇਤੋ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਨ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਨ ਦੇਵੇषੁ ਸਾਧਨੇष੍ਵਿਤਰੇषੁ ਚ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਏ ਵਿਚ।
ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਵਿਕੀਰ੍ਣਂ ਬਹੁਧਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨੈਕਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਪਰਮ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਕਂ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਯਜੇ ਕਂ ਵਾ ਕਂ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਰ੍ਚਯਾਮਿ ਕਮ੍ । ਸ੍ਤੌਮਿ ਕਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਾਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ, ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਮੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।
ਤਤੋ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । ਮਯਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੂਨੋ ਕृਤੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰੇ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕਿਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਸੁਤਾਦ੍ਯਾਹਂ ਦੁਰ੍ਬੋਧਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਵਿष੍ਣੋਰਪਿ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁੱਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਤੂੰ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ।
ਰਾਗੀ ਕੋऽਪਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਸਂਸਾਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਮਤੇ । ਵਿਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨਿਰੀਹੋ ਯੋ ਵਿਮਤ੍ਸਰਃ
ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਪੁਰਾ ਜਾਤੇ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ ਭੂਤਮਾਤ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਕਮਲਾਦਹਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਮਿਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਤੱਤ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮਿਆ।
ਨਾਪਸ਼੍ਯਂ ਤਰਣਿਂ ਸੋਮਂ ਨ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨ ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ । ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਸਮਾਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਮਕਰਵਂ ਤਦਾ
ਮੈਂ ਨਾ ਸੂਰਜ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਚੰਨ, ਨਾ ਰੁੱਖ, ਨਾ ਪਹਾੜ। ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕਸ੍ਮਾਦਹਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਃ ਸਲਿਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ । ਕੋ ਮੇ ਤ੍ਰਾਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਂਹਰ੍ਤਾ ਵਾ ਯੁਗਾਤ੍ਯਯੇ
ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਆਇਆ? ਮੇਰਾ ਰਾਖਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੈ, ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਨ ਚ ਭੂਰ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਪष੍ਟਾ ਯਦਾਧਾਰਂ ਜਲਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਪਙ੍ਕਜਂ ਕਥਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਰੂਢਿਯੋਗਯੋਃ
ਧਰਤੀ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਹੀ ਆਧਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਵਾਧ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉੱਗਿਆ?
ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਙ੍ਕਂ ਤਂ ਮੂਲਂ ਵੈ ਪਙ੍ਕਜਸ੍ਯ ਚ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਧਰਾ ਤਤ੍ਰ ਮੂਲਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਸਲਿਲੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਅਨ੍ਵੇषਮਾਣੋ ਧਰਣੀਂ ਨਾਵਾਪ ਤਾਂ ਯਦਾ ਤਦਾ
ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਤਪਸ੍ਤਪੇਤਿ ਚਾਕਾਸ਼ੇ ਵਾਗਭੂਦਸ਼ਰੀਰਿਣੀ । ਤਤੋ ਮਯਾ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਪਦ੍ਮੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ: 'ਤਪ ਕਰ, ਤਪ ਕਰ।' ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਮਲ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਸृਜੇਤਿ ਪੁਨਰੁਦ੍ਭੂਤਾ ਵਾਣੀ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮਯਾ । ਵਿਮੂਢੋऽਹਂ ਤਦਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕਂ ਸृਜਾਮਿ ਕਰੋਮਿ ਕਿਮ੍
ਉਥੇ ਫਿਰ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੀ: 'ਸਿਰਜੋ!' ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਾਂ, ਕੀ ਕਰਾਂ?
ਤਦਾ ਦੈਤ੍ਯਾਵਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਦਾਰੁਣੌ ਮਧੁਕੈਟਭੌ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਭੀषਿਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਮਕਰਾਲਯੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੋ ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਵੀ ਆ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
ਤਤੋऽਹਂ ਨਾਲਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵਾਰਿਮਧ੍ਯਮਵਾਤਰਮ੍ । ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਃ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਵੇਖਿਆ।
ਮੇਘਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਰੀਰਸ੍ਤੁ ਪੀਤਵਾਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ । ਸ਼ੇषਸ਼ਾਯੀ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਵਨਮਾਲਾਵਿਭੂषਿਤਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ ਸੀ, ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਲੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਾਦ੍ਯਾਯੁਧੈਃ ਸੁਵਿਰਾਜਿਤਃ । ਤਮਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼ੇषਪਰ੍ਯਙ੍ਕਸ਼ਾਯਿਨਮ੍
ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਿਨਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ । ਸ਼ਯਾਨਂ ਤਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਭੋਗਿਭੋਗੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਿਲਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਮਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਡਲ ਉੱਤੇ ਲੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਚਿਨ੍ਤਾ ਮਮਾਦ੍ਭੁਤਾ ਜਾਤਾ ਕਿਂ ਕਰੋਮੀਤਿ ਨਾਰਦ । ਮਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਸ੍ਤੁਤਾ ਨਿਦ੍ਰਾਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ, ਨਾਰਦ! 'ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਸੋਚਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਂਦ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ।
ਦੇਹਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਸਾ ਦੇਵੀ ਗਗਨੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸ਼ਿਵਾ । ਅਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯਸ਼ਰੀਰਾ ਸਾ ਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਮਣ੍ਡਿਤਾ
ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਜਹੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।