ਯਜ੍ਞਾਧੀਸ਼ਂ ਸੁਰਾਧੀਸ਼ਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਂ ਸ਼ਚੀਪਤਿਮ੍ । ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਚੈਵ ਭੋਕ੍ਤਾਰਂ ਸੋਮਪਂ ਸੋਮਪਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।
ਵਰੁਣਂ ਚ ਤਥਾ ਸੋਮਂ ਪਾਵਕਂ ਪਵਨਂ ਤਥਾ । ਯਮਂ ਕੁਬੇਰਂ ਧਨਦਂ ਗਣਾਧੀਸ਼ਂ ਤਥਾਪਰੇ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਯਮ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹੇਰਮ੍ਬਂ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਪ੍ਰਸਾਧਕਮ੍ । ਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਦਂ ਕਾਮਂ ਕਾਮਦਂ ਕਾਮਗਂ ਪਰਮ੍
ਹੇਰੰਬ, ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਭਵਾਨੀਂ ਕੇਚਨਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਖਿਲਾਰ੍ਥਦਾਮ੍ । ਆਦਿਮਾਯਾਂ ਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਾਨੁਗਾਮ੍
ਕੁਝ ਆਚਾਰਯ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਦਿ ਮਾਇਆ, ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਤਾਸਮਾਪਨ੍ਨਾਂ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਿਣੀਮ੍ । ਮਾਤਰਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਈ ਹੋਈ, ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਲੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਵ੍ਯਾਪਿਕਾਂ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ । ਈਸ਼੍ਵਰੀਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਂ ਸਗੁਣਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਆਰੰਭ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਅੰਤ ਵਾਲੀ, ਪੂਰਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਸ਼ਾਙ੍ਕਰੀਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਵਾਸਵੀਂ ਵਾਰੁਣੀਂ ਤਥਾ । ਵਾਰਾਹੀਂ ਨਾਰਸਿਂਹੀਂ ਚ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਤਥਾਦ੍ਭੁਤਾਮ੍
ਵੈਸ਼੍ਣਵੀ, ਸ਼ਾਂਕਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਵਾਸਵੀ, ਵਾਰੁਣੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਨਾਰਸਿੰਹੀ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ —
ਵੇਦਮਾਤਰਮੇਕਾਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭਵਤਰੋਃ ਸ੍ਥਿਰਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਨਿਹਨ੍ਤ੍ਰੀਂ ਚ ਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਾਮ੍
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ-ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ —
ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਂ ਚ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਕਾਮਦਾਂ ਚ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍ । ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤਰੂਪਾਂ ਚ ਗੁਣਵਿਸ੍ਤਾਰਕਾਰਕਾਮ੍
ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ —
ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਂ ਸਗੁਣਾਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ । ਨਿਰਂਜਨਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਨਿਰ੍ਲੇਪਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਕਿਲ
ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਗੁਣ ਵੀ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮਨੋਰਥੀ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ।
ਅਰੂਪਂ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਵੇਦੋਪਨਿषਦਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤੇਜੋਮਯ ਇਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਥਾਈਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋਤਿ-ਰੂਪ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषਃ ਸਹਸ੍ਰਨਯਨਸ੍ਤਥਾ । ਸਹਸ੍ਰਕਰਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍
ਉਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ ਤੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਾਦਮਥਾਕਾਸ਼ਂ ਪਰਮਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਵਿਰਾਜਂ ਵਿਰਜਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਂ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰਾਵਿਦਃ । ਨੈਕੋऽਪੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਭੁਰੀਸ਼ਃ ਕਦਾਚਨ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਖੋਤਮ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਅਨੀਸ਼੍ਵਰਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਿਤਿ ਕੇਚਨ । ਨ ਕਦਾਪੀਸ਼ਜਨ੍ਯਂ ਯਜ੍ਜਗਦੇਤਦਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਜਗਤ ਅਕਲਪਨੀਯ ਹੈ।
ਸਦੈਵੇਦਮਨੀਸ਼ਂ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵੋਤ੍ਥਂ ਸਦੇਦृਸ਼ਮ੍ । ਅਕਰ੍ਤਾਸੌ ਪੁਮਾਨ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਚ ਸਾ
ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਅਕਰਤਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯਃ ਕਪਿਲਾਦਯਃ । ਏਤੇ ਸਨ੍ਦੇਹਸਨ੍ਦੋਹਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾऽਪਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਿਲ ਆਦਿਕ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਕਲ੍ਪੋਪਹਤਂ ਚੇਤਃ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਨ ਮਨੋ ਮੇ ਸ੍ਥਿਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ! ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਕੋ ਧਰ੍ਮਃ ਕੀਦृਸ਼ੋऽਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਂ ਨੈਵੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਦੇਵਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਧਰਮ ਕੀਹ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੀਡ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਨਵੈਃ ਪਾਪੈਃ ਕੁਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਦਾਚਾਰਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਮਮ ਵਂਸ਼ਜਾਃ
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ —
ਦੁਃਖਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਅਤੋ ਮੇ ਹृਦਯਂ ਤਾਤ ਵੇਪਤੇऽਤੀਵ ਸਂਸ਼ਯੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੈ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰੁ ਮੇऽਸਂਸ਼ਯਂ ਚੇਤਃ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਤ੍ਰਾਹਿ ਸਂਸਾਰਵਾਰ੍ਧੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਪੋਤੇਨ ਮਾਂ ਮੁਨੇ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇ, ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ! ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੌਕ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਚੋਤ੍ਪਤਨ੍ਤਂ ਚ ਮਗ੍ਨਂ ਮੋਹਜਲਾਵਿਲੇ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੋਹ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ, ਉੱਭਰਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ —
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਙ੍ਗਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪृष੍ਟੋऽਹਂ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ । ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨ੍ਨਾਰਦਃ ਪ੍ਰਾਹ ਮਯਾ ਪृष੍ਟੋ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ, ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਾਸ ਕਿਂ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਦ੍ਯ ਪੁਰਾऽਯਂ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਮ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹृਦਯੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਂਦੇਹਾਸਾਰਪੀਡਿਤਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ ਜੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗਤ੍ਵਾऽਹਂ ਪਿਤਰਂ ਸ੍ਥਾਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਮਿਤੌਜਸਮ੍ । ਅਪृਚ੍ਛਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹੋ ਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤਃ ਕੁਤਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਖਿਲਂ ਵਿਭੋ । ਭਵਤ੍ਕृਤੇਨ ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਕृਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ, ਜਾਂ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ?
ਰੁਦ੍ਰਕृਤਂ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਤ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਆਰਾਧਨੀਯਃ ਕਃ ਕਾਮਂ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਕਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਾਂ ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ?
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਦ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਨ੍ਦੇਹਾਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਧਿ ਚਾਨਘ । ਨਿਮਗ੍ਨੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃਖਰੂਪੇऽਨृਤੋਪਮੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ, ਝੂਠ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਸਨ੍ਦੇਹਾਨ੍ਦੋਲਿਤਂ ਚੇਤੋ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਨ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਨ ਦੇਵੇषੁ ਸਾਧਨੇष੍ਵਿਤਰੇषੁ ਚ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਏ ਵਿਚ।