ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦਾਰਾਧਨਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਰਾਜਂਸ੍ਤਾਂ ਨ ਸੇਵੇਤ ਕੋ ਜਨਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕੌਣ ਐਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ?
ਯ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਭਗਵਤ੍ਯਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਯਦਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਗੱਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤੇ ਰਾਜਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਸਵਰਗ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ - ਭਗਵਨ੍ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਜ੍ਞਮਮ੍ਬਾਭਿਧਂ ਮਹਤ੍ । ਸਾ ਕਾ ਕਥਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਤ੍ਰ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਿਂਗੁਣਾ
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਬਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੀ ਗੁਣ ਹਨ?
ਕੀਦृਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮਖਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਥਾ । ਵਿਧਾਨਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸਿ ਦਯਾਨਿਧੇ
ਉਸ ਯੱਗ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤਥੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਦ ਵਿਸ੍ਤਰਤਸ੍ਤਥਾ । ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਖਿਲਂ ਵੇਤ੍ਸਿ ਭੂਸੁਰ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਸृष੍ਟਿਪਾਲਨਸਂਹਾਰਕਾਰਕਾਃ ਸਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਵਮੀ
ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦਰ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ, ਪਾਲਦੇ ਤੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । ਆਹੋਸ੍ਵਿਤ੍ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍
ਹੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਕੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹਨ? ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮृਤ੍ਯੁਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਨੋ ਵਾ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਿਣਃ । ਅਧਿਭੂਤਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਵਾ ਦੁਃਖੈਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾਤ੍ਮਕੈਃ
ਕੀ ਉਹ ਮੌਤ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ ਜਾਂ ਸੱਚ-ਚੇਤਨ-ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ?
ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਾ ਨੋ ਵਾ ਤੇ ਸੁਰੇਂਦ੍ਰਾ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਕਥਂ ਤੇ ਵੈ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਚ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਕੀ ਉਹ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਏ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਯੁਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਮਯਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੇਹਾਃ ਕਿਂ ਵਾਨ੍ਯਥਾ ਮੁਨੇ
ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗਮ ਵਿਚ ਫਸਦੇ ਹਨ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਆਲਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੱਤ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ?
ਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਕੈਰ੍ਗੁਣੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ੍ਤਥਾ । ਭੋਗਸ਼੍ਚ ਕੀਦृਸ਼ਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਯੁषਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਨਿਵਾਸਸ੍ਥਾਨਮਪ੍ਯੇषਾਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਕਥਾਮਿਮਾਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਦੁਰ੍ਗਮਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਭਾਰੋऽਯਂ ਕृਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾऽਧੁਨਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛ ਲਿਆ — ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ।
ਏਤਦੇਵ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪृष੍ਟੋऽਸੌ ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਃ । ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਮੁਤ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਪਤੇ
ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਠ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਸਮਯੇ ਚਾਹਂ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮੁਨਿਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਨਾਰਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਵੇਦਵਿਤ੍ਤਮਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਹਂ ਮੁਦਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਾਦਯੋਰਪਤਂ ਮੁਨੇਃ । ਤੇਜਾਜ੍ਞਪ੍ਤਃ ਸਮੀਪੇऽਸ੍ਯ ਸਂਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਵਰਾਸਨੇ
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਲਵਾਰ੍ਤਾਂ ਵੈ ਤਮਪृਚ੍ਛਂ ਵਿਧੇਃ ਸੁਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿष੍ਟਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਵਾਲੁਕੇ
ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਸੁੰਨੇ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਵਾਲੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲੀਨ ਸੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਮੁਨੇऽਤਿਵਿਤਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ । ਕਃ ਕਰ੍ਤਾ ਪਰਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਜਗਤ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਚਨਹਾਰ ਕੌਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।
ਕਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਅਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾ ਤਥਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਿਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾਸਵੰਤ? ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।
ਏਕਕਰ੍ਤृਕਮੇਤਦ੍ਵਾ ਬਹੁਕਰ੍ਤृਕਮਨ੍ਯਥਾ । ਅਕਰ੍ਤृਕਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੋਧੋऽਯਂ ਵਿਭਾਤਿ ਮੇ
ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਇਕ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਈ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਦੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ? ਜੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਸਨ੍ਦੋਹੇ ਮਗ੍ਨਂ ਮਾਂ ਤਾਰਯਾਧੁਨਾ । ਵਿਕਲ੍ਪਕੋਟੀਃ ਕृਰ੍ਵਾਣਂ ਸਂਸਾਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ਂਕਰਂ ਕੇਚਿਨ੍ਮਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ । ਸਦਾਸ਼ਿਵਂ ਮਹਾਦੇਵਂ ਪ੍ਰਲਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੈ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਂ ਸੁਰੇਸ਼ਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਹਰਮ੍ । ਸਂਸਾਰਤਾਰਕਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਆਪ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਲੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਭੁਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਭੁਕ੍ਤਿਦਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਦਿਂ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍ । ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਰਣਮਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਹਰਿਮ੍
ਉਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਉਹ ਹਰਿ ਹੈ।
ਧਾਤਾਰਂ ਚ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਸृष੍ਟਿਕਾਰਣਮ੍ । ਤਮੇਵ ਸਰ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾਰਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਂ ਸੁਰੇਸ਼ਾਨਂ ਨਾਭਿਪਦ੍ਮਭਵਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਮ੍
ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਦਿਨੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਚੈਵ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਉਸਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਚ ਤਥਾ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਸਵਂ ਚ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਮ੍ । ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਭੁਮੁਲ੍ਬਣਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਸਵ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।