ਵਿਦੁਰੋ ਨ ਯਦਾ ਦृष੍ਟੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਂ ਪृष੍ਟਵਾਂਸ੍ਤਦਾ । ਕ੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਸ ਵਿਦੁਰੋ ਧੀਮਾਂਸ੍ਤਮੁਵਾਚਾਮ੍ਬਿਕਾਸੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਵਿਦੁਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਉਹ ਵਿਦੁਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?' ਤਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚਰਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਨਿਰੀਹੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । ਕੁਤੋऽਪ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਸਂਵਾਸੀ ਧ੍ਯਾਯਤੇऽਨ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਉਹ ਰਥਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਙ੍ਗਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਹ੍ਨਿ ਵਨੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਿਦੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ਾਮਂ ਤਪਸਾ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਮ੍
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵੋਵਾਚ ਮਹੀਪਾਲੋ ਵਨ੍ਦੇऽਹਂ ਤ੍ਵਾਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ । ਤਸ੍ਥੌ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਦੁਰਃ ਸ੍ਥਾਣੁਭੂਤ ਇਵਾਨਘਃ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਵਿਦੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਸृਤਂ ਤੇਜ ਅਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਲੀਨਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤ ਨਿਕਲੀ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸਾਂਝ ਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਜਹੌ ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾਞ੍ਛੁਸ਼ੋਚਾਤਿ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ । ਦਾਹਾਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਸ੍ਯ ਕृਤਵਾਨੁਦ੍ਯਮਂ ਨृਪਃ
ਫਿਰ ਰਥਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਗਨੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਤਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਗੁਵਾਚਾਸ਼ਰੀਰਿਣੀ । ਵਿਰਕ੍ਤੋऽਯਂ ਨ ਦਾਹਾਰ੍ਹੋ ਯਥੇष੍ਟਂ ਗਚ੍ਛ ਭੂਪਤੇ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ: 'ਇਹ ਵਿਦੇਹੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾੜਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਂ, ਚਲਾ ਜਾ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੇ ਭ੍ਰਾਤਰਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਸ੍ਨੁਰ੍ਗਙ੍ਗਾਜਲੇऽਮਲੇ । ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸੁਰ੍ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਯ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਆਏ।
ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਨਾਗਰੈਃ ਸਹ । ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੂਨੁਰ੍ਨਾਰਦਸ਼੍ਚ ਸਮਾਗਤਃ
ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਥੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਮੁਨਯੋऽਨ੍ਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ਚਾਗਤਾ ਧਰ੍ਮਨਨ੍ਦਨਮ੍ । ਕੁਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਾਹ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕृष੍ਣ ਕਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਮਨੋ ਮੇ ਤਪ੍ਯਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਤਪੋਧਨ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਰਣ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨੂੰ ਵਿਖਾ, ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ।
ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਹਾਭਾਗ ਕੁਰੁ ਮੇ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਗਾਨ੍ਧਾਰ੍ਯੁਵਾਚ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੋ ਰਣੇऽਗਚ੍ਛਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਨ ਮਯਾ ਮੁਨੇ
ਤੁਸੀਂ ਸਮਰਥ ਹੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਮਨੋਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਦੁਰਯੋਧਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ।'
ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਸਹਾਨੁਜਮ੍ । ਸੁਭਦ੍ਰੋਵਾਚ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁਂ ਮਹਾਵੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣਾਦਪ੍ਯਧਿਕਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ। ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਅਭਿਮਨਯੂ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਵੀਰ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।'
ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਾਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ਯ ਤਪੋਧਨ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਉਹ ਵਿਖਾ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ। ਸੁਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ...'
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਧ੍ਯੌ ਦੇਵੀਂ ਸਨਾਤਨੀਮ੍ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇऽਥ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਸੰਭਾਲੀ, ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਂਝ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਇਆ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਮੁਨੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹੂਯ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਪੁਰੋਗਮਾਨ੍ । ਤੁष੍ਟਾਵ ਵਿਸ਼੍ਵਜਨਨੀਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਸਰਿਜ੍ਜਲੇ
ਉਸ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਾਰਾਮਾਂ ਸਗੁਣਾਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਂ ਤਥਾ । ਦੇਵਦੇਵੀਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਂ ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਾਧਿਵਾਸਿਨੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਤੇ ਮਣੀ ਦੀ ਟਾਪੂ 'ਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਖ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ।
ਯਦਾ ਨ ਵੇਧਾ ਨ ਚ ਵਿष੍ਣੁਰੀਸ਼੍ਵਰੋ ਨ ਵਾਸਵੋ ਨੈਵ ਜਲਾਧਿਪਸ੍ਤਥਾ । ਨ ਵਿਤ੍ਤਪੋ ਨੈਵ ਯਮਸ਼੍ਚ ਪਾਵਕ- ਸ੍ਤਦਾਸਿ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਮਹਂ ਨਮਾਮਿ ਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਨਾ ਮਹਾਦੇਵ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਧਨ ਦਾ ਰਖਿਆਲਾ, ਨਾ ਯਮ, ਨਾ ਅੱਗ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਂ, ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਲਂ ਨ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਧਰਾ ਨ ਚਾਮ੍ਬਰਂ ਗੁਣਾ ਨ ਤੇषਾਂ ਚ ਨ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਹਮ੍ । ਮਨੋ ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਚ ਤਿਗ੍ਮਗੁਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਤਦਾਸਿ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਮਹਂ ਨਮਾਮਿ ਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਾ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਅਕਾਸ਼, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਂ, ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਮਂ ਜੀਵਲੋਕਂ ਸਮਾਧਾਯ ਚਿਤ੍ਤੇ ਗੁਣੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਕੋਸ਼ਂ ਚ ਨੀਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧੌ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਕਲ੍ਪਕਾਲਂ ਨਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਨ੍ਤ੍ਰਾ ਨ ਕੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵੇਤ੍ਤਾ ਵਿਵੇਕਂ ਗਤੋऽਪਿ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਰੀਰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤ੍ਯੇष ਮਾਂ ਲੋਕੋ ਮृਤਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਨਃ । ਨਾਹਂ ਕ੍ਸ਼ਮੋऽਸ੍ਮਿ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਸ਼ੁ ਜਨਾਨ੍ਮृਤਾਨ੍
ਇਹ ਜਗਤ ਮੈਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ, ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਮਾਯਾ ਸ਼੍ਰੀਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਾਹੂਯ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵੈ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਮਾਂ, ਮਾਇਆ, ਸ੍ਰੀਭਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਫ਼ਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਨ੍ਤੀ ਚ ਗਾਨ੍ਧਾਰੀ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਚ ਵਿਰਾਟਜਾ । ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਮੁਮੁਦੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਾਨ੍ਸ੍ਵਕਾਨ੍
ਕੁੰਤੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਸੁਭਦਰਾ ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲ ਕੇ।
ਪੁਨਰ੍ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀਂ ਮਹਾਮਾਯਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮਿਵੋਦ੍ਯਤਮ੍
ਫਿਰ, ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਾਂ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜਾਦੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਦਾ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਤਥਾ । ਰਾਜਾ ਨਾਗਪੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਕਥਾਂ ਪਥਿ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਮੁਨੀ ਪੁੱਛ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਗਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਰੁਰੁਚਰਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਦਿਨੇ ਤृਤੀਯੇ ਚ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਃ ਸ ਭੂਪਤਿਃ । ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਵਨੇ ਦਗ੍ਧਃ ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਕੁਨ੍ਤਿਸਂਯੁਤਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ।
ਸਞ੍ਜਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਗਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਰਾਜਾ ਨਾਰਦਾਦ੍ਦੁਃਖਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਸੰਜੈ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੇऽਥ ਗਤੇ ਵਰ੍षੇ ਕੌਰਵਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਯਾਦਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼ਾਪਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ
ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਛੱਤੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ।
ਤੇ ਪੀਤ੍ਵਾ ਮਦਿਰਾਂ ਮਤ੍ਤਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਰਾਮਕृष੍ਣਯੋਃ
ਉਹ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਦੇਹਂ ਤਤ੍ਯਾਜ ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਕृष੍ਣਃ ਕਮਲਲੋਚਨਃ । ਵ੍ਯਾਧਬਾਣਹਤਃ ਸ਼ਾਪਂ ਪਾਲਯਨ੍ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਮਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਪ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।