ਕੇਯਂ ਕੁਤੋ ਵਾ ਸਮੁਪਾਗਤਾਧੁਨਾ ਦੇਵਾਙ੍ਗਨਾ ਵਾ ਕਿਮੁ ਮਾਨੁषੀ ਵਾ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪੁਤ੍ਰੀ ਕਿਲ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾ ਜਾਨੇ ਕਥਂ ਗਨ੍ਧਵਤੀਂ ਨੁ ਕਾਮਿਨੀਮ੍
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜਾਂ ਆਮ ਇਨਸਾਨ? ਸ਼ਾਇਦ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ? ਇਹ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚੈਵਂ ਮਨਸਾ ਨृਪੋऽਸੌ ਨ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਪ੍ਰਾਪ ਯਦਾ ਤਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਗਙ੍ਗਾਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਕਾਮਵਸ਼ਂ ਗਤੋऽਥ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕਾਨ੍ਤਾਂ ਤਟਸਂਸ੍ਥਿਤਾਂ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਾਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਖੜੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਾਸਿ ਪ੍ਰਿਯੇ ਕਸ੍ਯ ਸੁਤਾਸਿ ਕਸ੍ਮਾ- ਦਿਹ ਸ੍ਥਿਤਾ ਤ੍ਵਂ ਵਿਜਨੇ ਵਰੋਰੁ । ਏਕਾਕਿਨੀ ਕਿਂ ਵਦ ਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰੇ ਵਿਵਾਹਿਤਾ ਵਾ ਨ ਵਿਵਾਹਿਤਾਸਿ
ਪਿਆਰੀਏ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਇਥੇ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹੈਂ? ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੱਸ, ਤੂੰ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈਂ ਜਾਂ ਅਣਵਿਆਹੀ?
ਸਞ੍ਜਾਤਕਾਮੋऽਹਮਰਾਲਨੇਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਾਨ੍ਤਾਂ ਚ ਮਨੋਰਮਾਂ ਚ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਪ੍ਰਿਯੇ ਯਾਸਿ ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਚੇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਮ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ
ਤੇਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੁਰਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਿਆਰੀਏ, ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਾ ਸੁਦਤੀ ਨृਪੇਣ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਂ ਸਸ੍ਮਿਤਮਮ੍ਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਦਾਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀਂ ਤ੍ਵਮਵੇਹਿ ਰਾਜਨ੍ ਕਨ੍ਯਾਂ ਪਿਤੁਃ ਸ਼ਾਸਨਸਂਸ੍ਥਿਤਾਂ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: 'ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਛੂਏ ਦੀ ਧੀ ਜਾਣ, ਜੋ ਪਿਓ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।'
ਤਰੀਮਿਮਾਂ ਧਰ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ ਸਂਵਾਹਯਾਮੀਹ ਜਲੇ ਨृਪੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਪਿਤਾ ਗृਹੇ ਮੇऽਦ੍ਯ ਗਤੋऽਸ੍ਤਿ ਕਾਮਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਰ੍ਥਪਤੇ ਤਵਾਗ੍ਰੇ
ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਫਰਜ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਘਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਰਰਾਮ ਬਾਲਾ ਕਾਮਾਤੁਰਸ੍ਤਾਂ ਨृਪਤਿਰ੍ਬਭਾषੇ । ਕੁਰੁਪ੍ਰਵੀਰਂ ਕੁਰੁ ਮਾਂ ਪਤਿਂ ਤ੍ਵਂ ਵृਥਾ ਨ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਨੁ ਯੌਵਨਂ ਤੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁੜੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚਾਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾ ਲੈ, ਤੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।'
ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਪਤ੍ਨੀ ਮਮ ਵੈ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀ ਭਵ ਮੇ ਮृਗਾਕ੍ਸ਼ਿ । ਦਾਸੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇऽਹਂ ਵਸ਼ਗਃ ਸਦੈਵ ਮਨੋਭਵਸ੍ਤਾਪਯਤਿ ਪ੍ਰਿਯੇ ਮਾਮ੍
ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਹਿਰਣ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਦਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਪਿਆਰੀਏ, ਕਾਮਦੇਵ ਮੈਨੂੰ ਤੜਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਾਂ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਕਾਨ੍ਤਾ ਨਾਨ੍ਯਾ ਵृਤਾਹਂ ਵਿਧੁਰੋऽਸ੍ਮਿ ਕਾਨ੍ਤੇ । ਤ੍ਵਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਾਤਿਰਮ੍ਯਾਂ ਮਨੋ ਹਿ ਜਾਤਂ ਵਿਵਸ਼ਂ ਮਦੀਯਮ੍
ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਸੋਹਣੀਏ। ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੈਂ, ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮृਤਾਸ੍ਵਾਦਰਸਂ ਨृਪਸ੍ਯ ਵਚੋऽਤਿਰਮ੍ਯਂ ਖਲੁ ਦਾਸ਼ਕਨ੍ਯਾ । ਉਵਾਚ ਤਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਭਾਵਯੁਕ੍ਤਾ ਕृਤ੍ਵਾਤਿਧੈਰ੍ਯਂ ਨृਪਤਿਂ ਸੁਗਨ੍ਧਾ
ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁਹਣੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਛੂਏ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਸੁਗੰਧਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯਦਾਤ੍ਥ ਰਾਜਨ੍ ਮਯਿ ਤਤ੍ਤਥੈਵ ਮਨ੍ਯੇऽਹਮੇਤਤ੍ਤੁ ਯਥਾ ਵਚਸ੍ਤੇ । ਨਾਸ੍ਮਿ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਮਵੇਹਿ ਕਾਮਂ ਦਾਤਾ ਪਿਤਾ ਮੇऽਰ੍ਥਯ ਤਂ ਤ੍ਵਮਾਸ਼ੁ
ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ।
ਨ ਸ੍ਵੈਰਿਣੀਹਾਸ੍ਮ੍ਯਪਿ ਦਾਸ਼ਪੁਤ੍ਰੀ ਪਿਤੁਰ੍ਵਸ਼ੇऽਹਂ ਸਤਤਂ ਚਰਾਮਿ । ਸ ਚੇਦ੍ਦਦਾਤਿ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪਿਤਾ ਮੇ ਗृਹਾਣ ਪਾਣਿਂ ਵਸ਼ਗਾਸ੍ਮਿ ਤੇऽਹਮ੍
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਮਛੂਏ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਉ ਦੇ ਆਖੇ ਤੇ ਚਲਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿਉ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਾਂ।
ਮਨੋਭਵਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨृਪ ਕਿਂ ਦੁਨੋਤਿ ਯਥਾ ਪੁਨਰ੍ਮਾਂ ਨਵਯੌਵਨਾਂ ਚ । ਦੁਨੋਤਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਾ ਧृਤਿਃ ਕੁਲਾਚਾਰਪਰਮ੍ਪਰਾਸੁ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਝ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਕਾਮਦੇਵ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਨृਪਤਿ ਕਾਮਮੋਹਿਤਃ । ਗਤੋ ਦਾਸ਼ਪਤੇਰ੍ਗੇਹਂ ਤਸ੍ਯਾ ਯਾਚਨਹੇਤਵੇ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕਾਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਲੈਣ ਲਈ ਮਛੁਆਰੇ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨृਪਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਦਾਸ਼ੋऽਤਿਵਿਸ੍ਮਯਂ ਗਤਃ । ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਨृਪਤੇਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਭਾषਤ
ਜਦੋਂ ਮਛੁਆਰੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ।
ਦਾਸ਼ ਉਵਾਚ ਦਾਸੋऽਸ੍ਮਿ ਤਵ ਭੂਪਾਲ ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਹਂ ਤਵਾਗਮੇ । ਆਜ੍ਞਾਂ ਦੇਹਿ ਮਹਾਰਾਜ ਯਦਰ੍ਥਮਿਹ ਚਾਗਮਃ
ਮਛੁਆਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ?
ਰਾਜੋਵਾਚ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਤਾਮੇਤਾਂ ਤਵਾਨਘ । ਤ੍ਵਯਾ ਚੇਦ੍ਦੀਯਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਦਾਸ਼ ਉਵਾਚ ਕਨ੍ਯਾਰਤ੍ਨਂ ਮਦੀਯਂ ਚੇਦ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਸੇ ਨृਪ । ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਤ੍ਵਦੇਯਂ ਕਦਾਚਨ
ਮਛੁਆਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਰਾਜ ਤ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਚਾਭਿषੇਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨਾਨ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਵੇਤਿ ਵੈ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਵਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਦਾਸ਼ਸ੍ਯ ਰਾਜਾ ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰੋऽਭਵਤ੍ । ਗਾਙ੍ਗੇਯਂ ਮਨਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੋਵਾਚ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਦਾ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਛੁਆਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਾਂਗੇਯਾ ਨੂੰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਕਾਮਾਤੁਰੋ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਵਿष੍ਟੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਨ ਸਸ੍ਨੌ ਬੁਭੁਜੇ ਨਾਥ ਨ ਸੁष੍ਵਾਪ ਗृਹਂ ਗਤਃ
ਕਾਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਜਾ ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਘਰ ਆ ਕੇ ਨਾ ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਨਾ ਖਾਧਾ, ਨਾ ਹੀ ਸੁੱਤਾ।
ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਂ ਤੁ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੇਵਵ੍ਰਤਸ੍ਤਦਾ । ਗਤ੍ਵਾਪृਚ੍ਛਨ੍ਮਹੀਪਾਲਂ ਤਦਸਨ੍ਤੋषਕਾਰਣਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਜਯਃ ਕੋऽਸ੍ਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸ੍ਤੇ ਕਰੋਮਿ ਵਸ਼ਗਂ ਤਵ । ਕਾ ਚਿਨ੍ਤਾ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਕਿਹੜਾ ਅਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ।
ਕਿਂ ਤੇਨ ਜਾਤੇਨ ਸੁਤੇਨ ਰਾਜਨ੍ ਦੁਃਖਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ਯਃ । ऋਣਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸਮੁਪਾਗਤੋऽਸੌ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਨ੍ਮਜਂ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਣਾਸ੍ਤਿ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜੋ ਨਾ ਦੁੱਖ ਸਮਝੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰੇ? ਉਹ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨੋऽਪਿ ਤਾਤਾਜ੍ਞਯਾ ਦਾਸ਼ਰਥਿਸ੍ਤੁ ਰਾਮਃ । ਵਨਂ ਗਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਜਾਨਕੀਭ੍ਯਾਂ ਸਹੈਵ ਸ਼ੈਲਂ ਕਿਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮ੍
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਜਾਨਕੀ ਸਮੇਤ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸੁਤੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਨृਪਸ੍ਯ ਰਾਜਨ੍ ਯੋ ਰੋਹਿਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਨਾਮਾ । ਕ੍ਰੀਤੋऽਥ ਪਿਤ੍ਰਾ ਵਿਪਣੋਦ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਦਾਸਾਰ੍ਪਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰਗृਹੇ ਤੁ ਨੂਨਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਦਾਸ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਤਥਾਜਿਗਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਵਰਿष੍ਠੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ । ਕ੍ਰੀਤਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਰਾਪ੍ਯਥ ਯੂਪਬਦ੍ਧਃ ਸਮ੍ਮੋਚਿਤੋ ਗਾਧਿਸੁਤੇਨ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਗਰਤ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੇਚਿਆ, ਯੱਗ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੁਡਾਇਆ।
ਪਿਤ੍ਰਾਜ੍ਞਯਾ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ਿਰੋ ਮਾਤੁਰਿਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍ । ਅਕਾਰ੍ਯਮਪ੍ਯਾਚਰਿਤਂ ਚ ਤੇਨ ਗੁਰੋਰਨੁਜ੍ਞਾ ਚ ਗਰੀਯਸੀ ਕृਤਾ
ਇਹ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੰਨਿਆ।
ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਵ ਭੂਪਤੇ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮੋऽਸ੍ਮਿ ਨੂਨਂ ਵਦ ਕਿਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਨ ਸ਼ੋਚਨੀਯਂ ਮਯਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ- ऽਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਮਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਾਮ੍ਯਦਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਰ ਔਖਾ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।
ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਰਾਜਂਸ੍ਤਵ ਕਾਸ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾ ਨਿਵਾਰਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਧਨੁਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ । ਦੇਹੇਨ ਮੇ ਚੇਚ੍ਚਰਿਤਾਰ੍ਥਤਾ ਵਾ ਭਵਤ੍ਵਮੋਘਾ ਭਵਤਸ਼੍ਚਿਕੀਰ੍षਾ
ਦੱਸੋ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।