ਮਾਤਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਿषਾਦਪੁਤ੍ਰੀਂ ਸ ਕਥਂ ਵृਤਵਾਨ੍ਨृਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣ ਲਿਆ?
ਸ਼ਂਤਨੋਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਪਤ੍ਨੀ ਕਾ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ਕਥਯਾਧੁਨਾ
ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਦੱਸ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਸੂਤ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦਃ ਕृਤਃ
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਕਿ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇ ਹਤੇ ਵੀਰੇ ਕृਤਸ੍ਤਦਨੁਜਸ੍ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਵੀਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਫਿਰ ਜਨਮਿਆ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਭੀष੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਧਮਿष੍ਠਂ ਰੂਪਵਤ੍ਯਪਿ
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ।
ਮृਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯੇ ਤੁ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਤਿਦੁਃਖਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।
ਕਥਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨ ਭੀष੍ਮਾਯ ਦਦੌ ਸਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ 2.3.
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ?
ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਕृਤਃ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ
ਅਖੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਅਧਰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?
ਪੁਰਾਣਕਰ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਕਥਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਾਬੰਦ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਬੈਠੇ?
ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਸ ਕਥਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ?
ਵ੍ਯਾਸ ਸ਼ਿष੍ਯੋऽਸਿ ਮੇਧਾਵਿਨ੍ਸਂਦੇਹਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਵਿਆਸ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸਤ੍ਯਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਤ੍ਯਵਾਤ ਜੀ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵਾਜਪੇਯਸ਼ਤੇਨ ਚ ।। ਤੋषਯਾਮਾਸ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਯੱਗ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਏਕਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦਨਂ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਮਹਾਭਿषਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਭੀਸ਼ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ।
ਗਂਗਾ ਮਹਾਨਦੀ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸੇਵਿਤੁਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਧੋਮੁਖਾਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਵਿਲੋਕ੍ਯੈਵ ਤਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਾऽਪਿ ਤਂ ਪ੍ਰੇਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨृਪਂ ਜ੍ਞਾਤਵਤੀ ਨਦੀ 2.3.
ਉਹ ਨਦੀ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚੁਕੋਪ ਤੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਚ ਰੁषਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰੁੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮਹਤਾऽऽਵਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
ਵਿਮਨਸ੍ਕੌ ਤੁ ਤੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਨਿਃਸृਤੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਂऽਤਿਕਾਤ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਗਏ।
ਪ੍ਰਤੀਪਂ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਪਿਤਰਂ ਪੁਰੁਵਂਸ਼ਜਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀਪ, ਜੋ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸਨ, ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯਾऽऽਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਰਮਮਾਣਾ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਦ੍ਯੌਰ੍ਨਾਮਾ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾऽਥ ਨਂਦਿਨੀਂ ਗਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਯੁ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਿਨੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਦ੍ਯੌਸ੍ਤਾਮਾਹ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਗੌਰਿਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਂਦਰਿ
ਦਯੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸੁੰਦਰਏ, ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਗਾਂ ਹੈ, ਸੁਣ।'
ਅਯੁਤਾਯੁਰ੍ਭਵੇਨ੍ਯੂਨਂ ਸਦੈਵਾऽਗਤਯੌਵਨਃ
ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਵਾਨ ਹੀ ਰਹੇਗੀ।
ਉਸ਼ੀਨਰਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਾ
ਉਸ਼ੀਨਰ ਨਾਮਕ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ।
ਆਨਯਸ੍ਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਨਂਦਿਨੀਂ ਕਾਮਦਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ 2.3.
ਨੰਦਿਨੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤੇ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਗਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ।
ਮਾਨੁषੇषੁ ਭਵੇਦੇਕਾ ਜਰਾਰੋਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਵਮਨ੍ਯ ਮੁਨਿਂ ਦਾਂਤਂ ਪृਥ੍ਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸਹਿਤੋऽਨਘਃ
ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ।