ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਵੇਦਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਜੈਮਿਨਿਂ ਪੈਲਂ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਮੇਵ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਉਹ ਚੇਲੇ ਸਨ: ਸੁਮੰਤੁ, ਜੈਮਿਨੀ, ਪੈਲ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ।
ਅਸਿਤਂ ਦੇਵਲਂ ਚੈਵ ਸ਼ੁਕਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਜਮ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਤਚ੍ਚ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਃ ਸੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਸਂਸ਼ਯੋऽਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਮ੍ਭਵੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ।
ਮਹਤਾਂ ਚਰਿਤੇ ਚੈਵ ਗੁਣਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਮੁਨੇਰਿਤਿ । ਕਾਰਣਾਚ੍ਚ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾ ਝषੋਦਰੇ
ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਹੀ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ।
ਪਰਾਸ਼ਰੇਣ ਸਂਯੋਗਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ਨ੍ਤਨੁਨਾ ਤਥਾ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਮੁਨੇਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਥਂ ਕਾਮਾਕੁਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨਾਲ ਵੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ?
ਅਨਾਰ੍ਯਜੁष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਕृਤਵਾਨ੍ਸ ਕਥਂ ਮੁਨਿਃ । ਸਕਾਰਣੇਯਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਥਿਤਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇਹ ਜਨਮ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਾਕਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪਾਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਯ ਏਤਚ੍ਛੁਭਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਪਸਕਾਸ਼ਾਚ੍ਛਨ੍ਤਨੁਜਨ੍ਮਾਦਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ
ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀਪ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਤਿ ਤੇਜੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ।
ਤਥਾऽਪ੍ਯੇਕਸ੍ਤੁ ਸਂਦੇਹਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕ ਪੱਕਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਿषਾਦਪੁਤ੍ਰੀਂ ਸ ਕਥਂ ਵृਤਵਾਨ੍ਨृਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣ ਲਿਆ?
ਸ਼ਂਤਨੋਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਪਤ੍ਨੀ ਕਾ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ਕਥਯਾਧੁਨਾ
ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਦੱਸ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਸੂਤ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦਃ ਕृਤਃ
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਕਿ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇ ਹਤੇ ਵੀਰੇ ਕृਤਸ੍ਤਦਨੁਜਸ੍ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਵੀਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਫਿਰ ਜਨਮਿਆ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਭੀष੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਧਮਿष੍ਠਂ ਰੂਪਵਤ੍ਯਪਿ
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ।
ਮृਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯੇ ਤੁ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਤਿਦੁਃਖਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।
ਕਥਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨ ਭੀष੍ਮਾਯ ਦਦੌ ਸਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ 2.3.
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ?
ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਕृਤਃ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ
ਅਖੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਅਧਰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?
ਪੁਰਾਣਕਰ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਕਥਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਾਬੰਦ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਬੈਠੇ?
ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਸ ਕਥਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ?
ਵ੍ਯਾਸ ਸ਼ਿष੍ਯੋऽਸਿ ਮੇਧਾਵਿਨ੍ਸਂਦੇਹਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਵਿਆਸ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸਤ੍ਯਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਤ੍ਯਵਾਤ ਜੀ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵਾਜਪੇਯਸ਼ਤੇਨ ਚ ।। ਤੋषਯਾਮਾਸ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਯੱਗ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਏਕਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦਨਂ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਮਹਾਭਿषਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਭੀਸ਼ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ।
ਗਂਗਾ ਮਹਾਨਦੀ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸੇਵਿਤੁਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਧੋਮੁਖਾਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਵਿਲੋਕ੍ਯੈਵ ਤਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਾऽਪਿ ਤਂ ਪ੍ਰੇਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨृਪਂ ਜ੍ਞਾਤਵਤੀ ਨਦੀ 2.3.
ਉਹ ਨਦੀ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚੁਕੋਪ ਤੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਚ ਰੁषਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰੁੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮਹਤਾऽऽਵਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।