ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਾਗਕਰ੍ਤਾ ਚ ਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਵਸ਼ਂ ਯਾਤਾਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਗਾਮ ਤਰਸਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕਾਲਿਨ੍ਦੀਸਲਿਲੇ ਮੁਨਿਃ । ਸਾਪਿ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਜਾਤਾ ਸਦ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਵਤੀ ਸਤੀ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਕਾਲਿੰਦ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸੁषੁਵੇ ਯਮੁਨਾਦ੍ਵੀਪੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਾਮਮਿਵਾਪਰਮ੍ । ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਤਾਮੁਵਾਚ ਸ੍ਵਮਾਤਰਮ੍
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ।
ਤਪਸ੍ਯੇਵ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਵਿਸ਼ੇ ਚਾਤਿਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਗਚ੍ਛ ਮਾਤਰ੍ਯਥਾਕਾਮਂ ਗਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਮਤਃ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਮਨ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ।
ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਹਾਭਾਗੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਾਤਰ੍ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਵ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੀ ਜਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ, ਮੈਂ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯੋऽਹਂ ਤਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਭਾਮਿਨਿ । ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਸੁਖਂ ਵਸ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਦੁਆ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਾਪਿ ਪਿਤ੍ਰਨ੍ਤਿਕਂ ਗਤਾ । ਦ੍ਵੀਪੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਤਯਾ ਬਾਲਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨੋऽਭਵਤ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਕੋਲ ਗਈ। ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਵਿष੍ਣ੍ਵਂਸ਼ਯੋਗਤਃ । ਤੀਰ੍ਥੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਕृਤਸ੍ਤਾਨਸ਼੍ਚਚਾਰ ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਨਮਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਧੀਆ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨੋ ਜਜ੍ਞੇ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ । ਚਕਾਰ ਵੇਦਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕਲੇਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੰਡੀਆਂ।
ਵੇਦਵਿਸ੍ਤਾਰਕਰਣਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸਨਾਮਾਭਵਨ੍ਮੁਨਿਃ । ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਭਾਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਨਾਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਭਾਰਤ ਰਚੇ।
ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਵੇਦਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਜੈਮਿਨਿਂ ਪੈਲਂ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਮੇਵ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਉਹ ਚੇਲੇ ਸਨ: ਸੁਮੰਤੁ, ਜੈਮਿਨੀ, ਪੈਲ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ।
ਅਸਿਤਂ ਦੇਵਲਂ ਚੈਵ ਸ਼ੁਕਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਜਮ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਤਚ੍ਚ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਃ ਸੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਸਂਸ਼ਯੋऽਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਮ੍ਭਵੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ।
ਮਹਤਾਂ ਚਰਿਤੇ ਚੈਵ ਗੁਣਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਮੁਨੇਰਿਤਿ । ਕਾਰਣਾਚ੍ਚ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾ ਝषੋਦਰੇ
ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਹੀ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ।
ਪਰਾਸ਼ਰੇਣ ਸਂਯੋਗਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ਨ੍ਤਨੁਨਾ ਤਥਾ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਮੁਨੇਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਥਂ ਕਾਮਾਕੁਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨਾਲ ਵੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ?
ਅਨਾਰ੍ਯਜੁष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਕृਤਵਾਨ੍ਸ ਕਥਂ ਮੁਨਿਃ । ਸਕਾਰਣੇਯਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਥਿਤਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇਹ ਜਨਮ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਾਕਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪਾਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਯ ਏਤਚ੍ਛੁਭਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਪਸਕਾਸ਼ਾਚ੍ਛਨ੍ਤਨੁਜਨ੍ਮਾਦਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ
ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀਪ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਤਿ ਤੇਜੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ।
ਤਥਾऽਪ੍ਯੇਕਸ੍ਤੁ ਸਂਦੇਹਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕ ਪੱਕਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਿषਾਦਪੁਤ੍ਰੀਂ ਸ ਕਥਂ ਵृਤਵਾਨ੍ਨृਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣ ਲਿਆ?
ਸ਼ਂਤਨੋਃ ਪ੍ਰਥਮਾ ਪਤ੍ਨੀ ਕਾ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ਕਥਯਾਧੁਨਾ
ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਦੱਸ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਸੂਤ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦਃ ਕृਤਃ
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਕਿ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇ ਹਤੇ ਵੀਰੇ ਕृਤਸ੍ਤਦਨੁਜਸ੍ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਵੀਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਫਿਰ ਜਨਮਿਆ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਭੀष੍ਮੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਧਮਿष੍ਠਂ ਰੂਪਵਤ੍ਯਪਿ
ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ।
ਮृਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯੇ ਤੁ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਤਿਦੁਃਖਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।
ਕਥਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨ ਭੀष੍ਮਾਯ ਦਦੌ ਸਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ 2.3.
ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ?
ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਕृਤਃ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ
ਅਖੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਅਧਰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?
ਪੁਰਾਣਕਰ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਕਥਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਾਬੰਦ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਬੈਠੇ?