ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਗਾਯਤ੍ਰੀਮਧਿਕृਤ੍ਯ ਚ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਮਹਿਮਾ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ਭਾਗਵਤਮਿष੍ਯਤੇ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਗਾਇਤਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਤ੍ਯਾ ਇਦਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਗਵਤਂ ਵਿਦੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਰਾਧ੍ਯਾ ਪਰਾ ਭਗਵਤੀ ਹਿ ਸਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਤਾ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ऋਤਵਾਗਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਮੁਨਿਰਾਸੀਨ੍ਮਹਾਮਤਿਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍ਕਾਲੇ ਗਣ੍ਡਾਨ੍ਤੇ ਪੌष੍ਣਭਾਨ੍ਤਿਮੇ
ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਤਵਾਕ ਸੀ, ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ ਤਸ੍ਯ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਚੂਡੋਪਨਯਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨਪਿ ਸੋऽਕਰੋਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਚੂੜਾ ਤੇ ਜਨੇਉ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ।
ਯਤ ਆਰਭ੍ਯ ਜਾਤੋऽਸੌ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਤ ਏਵਾਥ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸ਼ੋਕਰੋਗਾਕੁਲੋऽਭਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।
ਰੋषਲੋਭਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤਥਾ ਮਾਤਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਚ । ਬਹੁਰਾਗਾਰ੍ਦਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਾ ਦੁਃਖੀਕृਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮਨ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ऋਤਵਾਕ੍ਸ ਮੁਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਮਵਾਪ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ । ਕਿਮੇਤਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਜਾਤਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇऽਤ੍ਯਂਤਦੁਰ੍ਮਤਿਃ
ਰਿਤਵਾਕ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਨਾ ਮਾੜਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ?'
ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬਲਾਤ੍ਪਤ੍ਨੀਂ ਜਹਾਰ ਚ । ਮੇਨੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਂ ਪਿਤੁਰ੍ਨਾਸੌ ਨ ਚ ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਮੂਢਧੀਃ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਚੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤੋ ਵਿषਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ऋਤਵਾਗਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍ । ਅਪੁਤ੍ਰਤਾ ਵਰਂ ਨॄਣਾਂ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੁਪੁਤ੍ਰਤਾ
ਫਿਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ, ਰਿਤਵਾਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹੋ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਪਿਤॄਨ੍ਕੁਪੁਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਤਾਨ੍ਨਿਰਯੇ ਪਾਤਯਤ੍ਯਪਿ । ਯਾਵਜ੍ਜੀਵੇਤ੍ਸਦਾ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਕੇਵਲਂ ਦੁਃਖਦਾਯਕਃ
ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਦੁਃਖਾਯ ਧਿਗ੍ਜਨ੍ਮ ਕੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪਾਪਿਨਃ । ਸੁਹृਦਾਂ ਨੋਪਕਾਰਾਯ ਨਾਪਕਾਰਾਯ ਵੈਰਿਣਾਮ੍
ਪਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।
ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਾਨਵਾ ਲੋਕੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰੋ ਯਦ੍ਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਪਰੋਪਕਾਰਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤੁਃ ਸੁਖਾਵਹਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਉ-ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕੁਲਂ ਨष੍ਟਂ ਕੁਪੁਤ੍ਰੇਣ ਹਤਂ ਯਸ਼ਃ । ਕੁਪੁਤ੍ਰੇਣੇਹ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਦੁਃਖਂ ਨਿਰਯਯਾਤਨਾਃ
ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਜ਼ਤ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕੁਪੁਤ੍ਰੇਣਾਨ੍ਵਯੋ ਨष੍ਟੋ ਜਨ੍ਮ ਨष੍ਟਂ ਕੁਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਕੁਭੋਜਨੇਨ ਦਿਵਸਃ ਕੁਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸੁਖਂ ਕੁਤਃ
ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾੜੀ ਵਹੁਟੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾੜੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਝੂਠੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ।
ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਉਵਾਚ। ਏਵਂ ਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੁष੍ਟੈਰਾਚਰਣੈਰ੍ਮੁਨਿਃ । ਤਪ੍ਯਮਾਨੋऽਨਿਸ਼ਂ ਕਾਲੇ ਗਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਗਮਪृਚ੍ਛਤ
ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਚਾਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਗਰਗ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ऋਤਵਾਗੁਵਾਚ। ਭਗਵਂਸ੍ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਦ ਤਤ੍ਪ੍ਰਭੋ । ਜ੍ਯੋਤਿਃਜ੍ਞਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਚਾਰ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਕਾਰਣਮ੍
ਰਿਤਵਾਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸੋਭਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਯਾ ਵੇਦਾ ਅਧੀਤਾ ਵਿਧਿਵਨ੍ਮਯਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਵ੍ਰਤਂ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਵਾਹੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤਃ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ; ਬਚਨਬੱਧ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਿਆਹ ਵੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਹ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਨੁष੍ਠਿਤੋऽਨਿਸ਼ਮ੍ । ਪਂਚਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਂ ਚ ਮਯਾऽਕਾਰਿ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਫਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਭਾਏ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਨਰਕਾਦ੍ਬਿਭ੍ਯਤਾ ਵਿਪ੍ਰ ਨ ਤੁ ਕਾਮਸੁਖੇਚ੍ਛਯਾ । ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੈ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍
ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਨਾ ਕਿ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗਰਭਾਧਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪੁਤ੍ਰੋऽਯਂ ਮਮ ਦੋषੇਣ ਮਾਤੁਰ੍ਦੋषੇਣ ਵਾ ਮੁਨੇ । ਜਾਤੋ ਦੁਃਖਾਵਹਃ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਦੁਃਸ਼ੀਲੋ ਬਂਧੁਸ਼ੋਕਦਃ
ਮੁਨੀ ਜੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਮਾੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਏਤਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਚਨਂ ਗਰ੍ਗਾਚਾਰ੍ਯੋ ਮੁਨੇਸ੍ਤਦਾ । ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਧੇਤੁਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਚਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ, ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਗਰ੍ਗ ਉਵਾਚ। ਮੁਨੇ ਨੈਵਾਪਰਾਧਸ੍ਤੇ ਨ ਮਾਤੁਰ੍ਨ ਕੁਲਸ੍ਯ ਚ । ਰੇਵਤ੍ਯਂਤਂ ਤੁ ਗਣ੍ਡਾਨ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਕਾਰਣਮ੍
ਗਰਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੁਨੀ ਜੀ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੀ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੀ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸੋਭਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਮਾੜਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਦੁष੍ਟੇ ਕਾਲੇ ਯਤੋ ਜਨ੍ਮ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਵ ਭੋ ਮੁਨੇ । ਤੇਨੈਵ ਤਵ ਦੁਃਖਾਯ ਨਾਨ੍ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ਮਨਾਗਪਿ
ਮੁਨੀ ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾੜੇ ਵੇਲੇ ਜਨਮਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਜਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਦੁਃਖਸ਼ਾਂਤਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਜਗਤਾਂ ਮਾਤਰਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਸਮਾਰਾਧਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਦੁਰ੍ਗਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍
ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਭਾਗਣੀ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਸਣੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਗਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋਤਵਾਕ੍ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ । ਰੇਵਤੀਂ ਤੁ ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਸੌ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਪਤਤੁ ਰੇਵਤੀ
ਗਰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਤਵਾਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: 'ਰੇਵਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ!'
ਦਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਪੇ ਤੁ ਤੇਨਾਥ ਪੂष੍ਣੋ ਭਂ ਚ ਪਪਾਤ ਖਾਤ੍ । ਕੁਮੁਦਾਦ੍ਰੌ ਭਾਸਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੁਸ਼ਾ ਤਾਰਾ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਕਮੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
ਖ੍ਯਾਤੋ ਰੈਵਤਕਸ਼੍ਚਾਭੂਤ੍ਤਤ੍ਪਾਤਾਤ੍ਕੁਮੁਦਾਚਲ: । ਅਤੀਵ ਰਮਣੀਯਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸੋऽਪ੍ਯਭੂਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਕੁਮੁਦ ਪਹਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਪਂ ਚ ਰੇਵਤ੍ਯੈ ਗਰ੍ਗੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਸਮਾਰਾਧ੍ਯਾਂਬਿਕਾਂ ਦੇਵੀਂ ਸੁਖਸੌਭਾਗ੍ਯਭਾਗਭੂਤ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਗਰਗ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਪਾਈ।
ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਉਵਾਚ। ਰੇਵਤ੍ਯृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਯਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਾ ਤੁ ਕਨ੍ਯਕਾ । ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸ਼੍ਰੀਰਿਵਾਭਵਤ੍
ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰੇਵਤ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜੰਮੀ, ਜੋ ਸੋਹਣਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਲੱਖਮੀ ਹੀ ਲੱਗੇ।
ਅਥ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮੁਚਃ ਕਨ੍ਯਾਂ ਰੇਵਤੀਕਾਂਤਿਸਂਭਵਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਮ ਚਕਾਰਾਸ੍ਯਾ ਰੇਵਤੀਤਿ ਮੁਦਾ ਮੁਨਿਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਰੇਵਤੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੇਵਤੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।