ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਦੇਵ ਯੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਕੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕਿਂ ਨੁ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਾਧਨਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵੇਦ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਗਤਿਃ ਕੇਨ ਕੇਨ ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਐਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕਫਲਂ ਕੇਨ ਵਾ ਪਦ੍ਮਲੋਚਨ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਹੜੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਹੜੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਖਿਲਮਾਦਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾਨਘ
ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਲਕੜ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਹੜੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯष੍ਟਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਤੂੰ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਦੱਸ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸृष੍ਟ੍ਯਾਦੌ ਯਦ੍ਭਗਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ । ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸੁਣ, ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਛਨ੍ਦੋऽਨੁष੍ਟੁਪ੍ ਤਥਾ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਹਲੋ ਬੀਜਾਨਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਰਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯ ਈਰਿਤਾਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਙ੍ਗਨ੍ਯਾਸਕਰਨ੍ਯਾਸਾਵੁਚ੍ਯੇਤੇ ਮਾਤृਕਾਕ੍ਸ਼ਰੈਃ । ਅਥ ਧ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਧਕਾਨਾਂ ਹਿਤਾਯ ਵੈ
ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁੱਪ ਹੈ, ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਦੇਵੀ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਕ੍ਤਸ਼੍ਵੇਤਹਿਰਣ੍ਯਨੀਲਧਵਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਂ ਰਕ੍ਤਾਂ ਰਕ੍ਤਨਵਸ੍ਰਜਂ ਮਣਿਗਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਕੁਮਾਰੀਮਿਮਾਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਕਮਲਾਸਨਾਂ ਕਰਤਲਵ੍ਯਾਨਦ੍ਧਕੁਣ੍ਡਾਮ੍ਬੁਜਾਂ ਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਚ ਵਰਸ੍ਰਜਂ ਚ ਦਧਤੀਂ ਹਂਸਾਧਿਰੂਢਾਂ ਭਜੇ
ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਨਿਆਸ ਤੇ ਕਰ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਧਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਿਆਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਪ੍ਯਰ੍ਥਮਾਤृਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਅਮृਤਾਰ੍ਣਵਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਪ੍ਯਜਿਤਾ ਚਾਪਰਾਜਿਤਾ
ਮੈਂ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹੰਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।
ਅਣਿਮਾਦਿਗੁਣਾਧਾਰਾਪ੍ਯਰ੍ਕਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਅਜਰਾਜਾਪਰਾਧਰ੍ਮਾ ਅਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਧਰਾਧਰਾ
ਉਹ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਰਵਪਰੀ, ਸਾਰੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਕਾਰਾਦਿਕ੍ਸ਼ਕਾਰਾਨ੍ਤਾਪ੍ਯਰਿषਡ੍ਵਰ੍ਗਭੇਦਿਨੀ । ਅਞ੍ਜਨਾਦ੍ਰਿਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਾਪ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦ੍ਰਿਨਿਵਾਸਿਨੀ
ਉਹ 'ਅ' ਤੋਂ 'ਕ੍ਸ਼' ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਛੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਦਿਤਿਸ਼੍ਚਾਜਪਾਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਯਰਵਿਨ੍ਦਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃਸ੍ਥਿਤਾਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਵਂਸਿਨੀ ਚਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਹੈ, ਅਜਪਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ; ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਅਜਾ ਚਾਜਮੁਖਾਵਾਸਾਪ੍ਯਰਵਿਨ੍ਦਨਿਭਾਨਨਾ । ਅਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਦਾਨਜ੍ਞਾਪ੍ਯਰਿਮਣ੍ਡਲਮਰ੍ਦਿਨੀ
ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਸੁਰਘ੍ਨੀਹ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਘ੍ਨ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਜਾਰ੍ਚਿਤਾ । ਆਦਿਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਕृਤਿਸ਼੍ਚਾਯਤਾਨਨਾ
ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਰਾਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀ, ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅੰਤਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਹਿਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਵੈ ਰੂਪ, ਚੌੜਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਪਦਵੀਚਾਰਾਪ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਪਰਿਸੇਵਿਤਾ । ਆਚਾਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨਾਚਾਰਾਪ੍ਯਾਦਿਮੂਰ੍ਤਿਨਿਵਾਸਿਨੀ
ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਚਾਰਿਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਰਗਾ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਚਾਮਰੀ ਚਾਦ੍ਯਾ ਚਾਰਾਧ੍ਯਾ ਚਾਸਨਸ੍ਥਿਤਾ । ਆਧਾਰਨਿਲਯਾਧਾਰਾ ਚਾਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤਨਿਵਾਸਿਨੀ
ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਤੱਤ ਵਾਲੀ, ਪਹਿਲੀ, ਪੂਜਾ ਯੋਗ, ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀ; ਸਭ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਆਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਚਾਨ੍ਤਰਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣੀ । ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਗਤਾ ਚਾਨ੍ਤਰਧ੍ਵਾਨ੍ਤਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਉਹ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦਿਰਾ ਚੇष੍ਟਦਾ ਚੇष੍ਟਾ ਚੇਨ੍ਦੀਵਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਇਰਾਵਤੀ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਪਦਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਚੇਨ੍ਦੁਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਇੰਦਿਰਾ ਹੈ, ਕਰਤਵ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਕਰਤਵ ਹੀ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਇਰਾਵਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਕ੍ਸ਼ੁਕੋਦਣ੍ਡਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਚੇषੁਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰਿਣੀ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਸਮਾਕਾਰਾ ਚੇਡਾਪਿਙ੍ਗਲਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਇਖ ਦੇ ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚੇਸ਼੍ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਚੇਹਾਤ੍ਰਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਉਮਾ ਚੋषਾ ਹ੍ਯੁਡੁਨਿਭਾ ਉਰ੍ਵਾਰੁਕਫਲਾਨਨਾ
ਉਹ ਇੰਦਰਾਅਕਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਰਵਪਰੀ ਦੇਵੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਉਮਾ, ਸਵੇਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਖੀਰੇ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਉਡੁਪ੍ਰਭਾ ਚੋਡੁਮਤੀ ਹ੍ਯੁਡੁਪਾ ਹ੍ਯੁਡੁਮਧ੍ਯਗਾ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼ੀ ਚਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਗਤਿਭੇਦਿਨੀ
ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਮੱਤ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਤੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਪ੍ਰਿਯਾ ਚੋਰ੍ਮਿਮਾਲਾਵਾਗ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਦਾਯਿਨੀ । ऋਤਂ ਚਰ੍षਿਰ੍ऋਤੁਮਤੀ ऋषਿਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਾ
ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਬੋਲ ਦੀ ਗਾਂਠ ਦਿੰਦੀ; ਸੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਚ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦਾ ऋਣਹਰ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ऋषਿਮਣ੍ਡਲਚਾਰਿਣੀ । ऋਦ੍ਧਿਦਾ ऋਜੁਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾ ऋਜੁਧਰ੍ਮਾ ऋਤੁਪ੍ਰਦਾ
ਉਹ ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ, ਕਰਜ਼ਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀ; ਵਧੀਅਤਾ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਸਿੱਧਾ ਧਰਮ ਵਾਲੀ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦਨਿਲਯਾ ऋਜ੍ਵੀ ਲੁਪ੍ਤਧਰ੍ਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਲੂਤਾਰਿਵਰਸਮ੍ਭੂਤਾ ਲੂਤਾਦਿਵਿषਹਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਸਿੱਧੀ, ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਧਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਕੜੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਮਕੜੀ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਚੈਕਮਾਤ੍ਰਾ ਚੈਕਾ ਚੈਕੈਕਨਿष੍ਠਿਤਾ । ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਹ੍ਯੈਰਾਵਤਾਰੂਢਾ ਚੈਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕਪ੍ਰਦਾ
ਉਹ ਇਕ ਅੱਖਰ, ਇਕ ਮਾਤਰਾ, ਇਕ ਹੀ, ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਐਰਾਵਤ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੈ।
ਓਙ੍ਕਾਰਾ ਹ੍ਯੋषਧੀ ਚੋਤਾ ਚੋਤਪ੍ਰੋਤਨਿਵਾਸਿਨੀ । ਔਰ੍ਵਾ ਹ੍ਯੌषਧਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਔਪਾਸਨਫਲਪ੍ਰਦਾ
ਉਹ ਓਮ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਤਾਣ ਤੇ ਬਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਗੁੰਝੀ ਹੋਈ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ; ਔਰਵਾ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੈ।
ਅਣ੍ਡਮਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵੀ ਚਾਃਕਾਰਮਨੁਰੂਪਿਣੀ । ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਃ ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕਾਮਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਜੋ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, 'ਕਾ' ਅੱਖਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਤਿਆਯਨੀ, ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤੇ ਕਾਮਸੁੰਦਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਮਲਾ ਕਾਮਿਨੀ ਕਾਨ੍ਤਾ ਕਾਮਦਾ ਕਾਲਕਣ੍ਠਿਨੀ । ਕਰਿਕੁਮ੍ਭਸ੍ਤਨਭਰਾ ਕਰਵੀਰਸੁਵਾਸਿਨੀ
ਉਹੀ ਕਮਲਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਾਲੀ ਗਲ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਰਗੇ ਛਾਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਕੁਣ੍ਡਲਵਤੀ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਨਿਵਾਸਿਨੀ । ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਦਲਾਕਾਰਾ ਕੁਣ੍ਡਲੀ ਕੁਮੁਦਾਲਯਾ
ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਕੁਰਵਿੰਦ ਰਤਨ ਵਰਗੀ ਲਾਲ ਹੈ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕਾਲਜਿਹ੍ਵਾ ਕਰਾਲਾਸ੍ਯਾ ਕਾਲਿਕਾ ਕਾਲਰੂਪਿਣੀ । ਕਮਨੀਯਗੁਣਾ ਕਾਨ੍ਤਿਃ ਕਲਾਧਾਰਾ ਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀ
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲਿਕਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਨਰਮ ਹੈ।