ਸੁਰਥਨृਪਤਿਵृਮਤ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਪ੍ਤਮੋ ਮਨੁਰਾਖ੍ਯਾਤੋ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵਃ ਪਰਾਨਨ੍ਦਭੋਕ੍ਤਾ ਮਾਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭੂਭੁਜਾਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੱਤਵਾਂ ਮਨੂ ਵੈਵਸਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਚ ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੁਃ ਪਰਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਤਥਾ ਤਤ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਜਾਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਪਃ
ਇਹ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ।
ਅष੍ਟਮੋ ਮਨੁਰਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਸ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰ ਆਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੀਂ ਤਦ੍ਵਰਲਾਭਤਃ
ਅੱਠਵਾਂ ਮਨੂ ਸਾਵਰਨਿ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਜਾਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਪਤਿਃ ਸਰ੍ਵਰਾਜਨ੍ਯਪੂਜਿਤਃ । ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਧੀਰੋ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ
ਉਹ ਮਨਵੰਤਰੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ, ਵੱਡੇ ਪਰਾਕਰਮ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਵ ਕਥਂ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਤੇਨ ਮਨੁਨਾਰਾਧਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਦ੍ਭਵਾਯਾਸ੍ਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮਨੂ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਚੈਤ੍ਰਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ । ਸੁਰਥੋ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਚੈਤਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਸਮੇਂ, ਸੁਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।
ਗੁਣਗ੍ਰਾਹੀ ਧਨੁਰ੍ਧਾਰੀ ਮਾਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕਵਿਃ ਕृਤੀ । ਧਨਸਂਗ੍ਰਹਕਰ੍ਤਾ ਚ ਦਾਤਾ ਯਾਚਕਮਣ੍ਡਲੇ
ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਧੀਆ ਕਵੀ, ਕਰਤਬੀਰ, ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਅਰੀਣਾਂ ਮਰ੍ਦਨੋ ਮਾਨੀ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਬਲੀ । ਤਸ੍ਯੈਕਦਾ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤੇ ਕੋਲਾਵਿਧ੍ਵਂਸਿਨੋ ਨृਪਾਃ
ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਣੀ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕੁਝ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ਸੈਨ੍ਯਸਹਿਤਾਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੇਨਮੂਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਰੁਰੁਧੁਰ੍ਨਗਰੀਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਾਨਧਨਸ੍ਯ ਹਿ
ਉਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ لشਕਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਮਾਣ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ।
ਤਦਾ ਸ ਸੁਰਥੋ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਸੈਨ੍ਯਸਮਾਵृਤਃ । ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਨਗਰਾਤ੍ਸ੍ਵੀਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੁਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ لشਕਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਸ ਸਮਰੇ ਰਾਜਾ ਸੁਰਥਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਗਤਂ ਧਨਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਸੁਰਥ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਈ।
ਹृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਸ਼ੇषੇਣ ਤਦਾਤਪ੍ਯਤ ਭੂਮਿਪਃ । ਨਿष੍ਕਾਸਿਤਸ਼੍ਚ ਨਗਰਾਤ੍ਸ ਰਾਜਾ ਪਰਮਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁੱਟ ਲਈ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜਗਾਮਾਸ਼੍ਵਮਥਾਰੁਹ੍ਯ ਮृਗਯਾਮਿषਤੋ ਵਨਮ੍ । ਏਕਾਕੀ ਵਿਜਨੇऽਰਣ੍ਯੇ ਬਭ੍ਰਾਮੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਕੱਲਾ, ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਲਝੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।
ਮੁਨੇਃ ਕਸ੍ਯਚਿਦਾਗਤ੍ਯ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਜਨ੍ਤੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮੁਨਿਸ਼ਿष੍ਯਗਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਇੱਕ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚੈਨ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆ ਗਿਆ।
ਉਵਾਸ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਸ ਰਾਜਾ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨੇ । ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਦृष੍ਟੇਃ ਸੁਮੇਧਸਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਮੇਧਾਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵੇਖ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਸੀ।
ਏਕਦਾ ਸ ਮਹੀਪਾਲੋ ਮੁਨਿਂ ਪੂਜਾਵਸਾਨਕੇ । ਕਾਲੇ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁਕਣ ਉੱਤੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਲਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮੁਨੇ ਮਮ ਮਨੋਦੁਃਖਂ ਬਾਧਤੇ ਚਾਧਿਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਜ੍ਞਾਤਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭੂਦੇਵ ਨਿष੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹृਤਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਤਥਾਪਿ ਤੇषੁ ਮਨਸਿ ਮਮਤ੍ਵਂ ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੋਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲਭੇ ਮੁਨੇ । ਤ੍ਵਦਨੁਗ੍ਰਹਮਾਸ਼ਾਸੇ ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ ਆਕਰ੍ਣਯ ਮਹੀਪਾਲ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਰਂ ਪਰਮ੍ । ਦੇਵੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਤੁਲਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਪਰਮ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਮਾਂ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਗਨ੍ਮਯੀ ਮਹਾਮਾਯਾ ਵਿष੍ਣੁਬ੍ਰਹ੍ਮਹਰੋਦ੍ਭਵਾ । ਸਾ ਬਲਾਦਪਹृਤ੍ਯੈਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਮਾਨਸਾਨਿ ਹਿ
ਉਹ ਮਹਾਂਮਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮੋਹਾਯ ਪ੍ਰਤਿਸਂਯਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਜਾਨੀਹਿ ਭੂਮਿਪ । ਸਾ ਸृਜਤ੍ਯਖਿਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਾ ਪਾਲਯਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਹਾਰੇ ਹਰਰੂਪੇਣ ਸਂਹਰਤ੍ਯੇਵ ਭੂਮਿਪ । ਕਾਮਦਾਤ੍ਰੀ ਮਹਾਮਾਯਾ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਂਮਾਇਆ, ਜੋ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਾਲ ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਹਾਰਿਣੀ ਕਾਲੀ ਕਮਲਾ ਕਮਲਾਲਯਾ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਜ੍ਜਾਤਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਹ ਕਾਲੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਮਲਾ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲਯਮੇष੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਂ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੈਵ ਪਰਾਤ੍ਪਰਾ । ਤਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯੋਪਰਿ ਭਵੇਨ੍ਨृਪ । ਸ ਏਵ ਮੋਹਮਤ੍ਯੇਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਧਰਣੀਪਤੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਦੇਵੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਮਧੁਕੈਟਭਵਧਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਾ ਸਾ ਦੇਵੀ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਲਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਕਾ ਮੋਹਯਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਕਾਰਣਂ ਕਿਂ ਭਵੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਜ
ਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਥਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਮਾਂ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਕੌਣ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ?
ਕਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਦੇਵੀ ਕਿਂਰੂਪਾ ਸਾ ਕਿਮਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਭੂਦੇਵ ਕृਪਯਾ ਮਮ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਉਹ ਮਾਂ ਕਿਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਉਹਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਉਹਦੀ ਸਵਭਾਵ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।
ਮੁਨਿਰੁਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੇ ਵਰ੍ਣਯਾਮਿ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਯਥਾ ਚੋਤ੍ਪਤਿਤਾ ਦੇਵੀ ਯੇਨ ਵਾ ਸਾ ਜਗਨ੍ਮਯੀ
ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਯਦਾ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਯੋਗਰਾਟ੍ । ਆਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਸ਼ੇषਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਨਿਦ੍ਰਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਾਪਵਸ਼ਗੋ ਦੇਵਦੇਵੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਤਤ੍ਕਰ੍ਣਮਲਸਞ੍ਜਾਤੌ ਦਾਨਵੌ ਮਧੁਕੈਟਭੌ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਬਣੇ।