ਵਾਯੁਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਮਥੇਦਗ੍ਨਿਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰੇਵ ਚ । ਤਰ੍ਜਨੀਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯੈਵਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਹਵਾ, ਜੀਭ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖ ਆਹਵਾਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ। ਤਰਜਨੀ, ਮੱਧਮ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰਪਾਨਸ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਕਨਿष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰ੍ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਮੱਧਮ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਛੋਟਾ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਿਆਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਨਿष੍ਠਾਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰੁਦਾਨਸ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਸਮਾਨਸ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਛੋਟਾ, ਤਰਜਨੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਉਦਾਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਮਮਨ੍ਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈ ਪਠੇਤ੍ । ਮੁਖੇ ਚਾਹਵਨੀਯਸ੍ਤੁ ਹृਦਯੇ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਕਃ
ਓਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਹਾ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਨਾਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਹੈ।
ਨਾਭੌ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਯਾਦਧਃ ਸਭ੍ਯਾਵਸਥ੍ਯਕੌ । ਵਾਗ੍ਘੋਤਾ ਪ੍ਰਾਣ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰੇਵ ਚ
ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਿਨ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਸਭਿਆ ਤੇ ਆਵਸਥਿਆ ਅੱਗ ਹਨ। ਬੋਲ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਉਦਗਾਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖ ਆਹਵਾਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਮਾਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਚ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਸ਼ੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਵਃ ਪਯ ਈਰਿਤਮ੍
ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ, ਕੰਨ ਅਗਨੀਧਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਯਗਨ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਹੈ, 'ਓਮ' ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਦਧੀਨੋ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੀ । ਉਰੋ ਵੇਦਿਸ੍ਤੁ ਰੋਮਾਣਿ ਦਰ੍ਭਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਰੁਕ੍ਸ੍ਰੁਵੌ ਕਰੌ
ਬੁੱਧੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਛਾਤੀ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਹਨ, ਤੇ ਹੱਥ ਸ੍ਰੁਕ ਤੇ ਸ੍ਰੁਵਾ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ऋषੀ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਗ੍ਨਿਕਃ । ਦੇਵਤਾਦਿਤ੍ਯ ਏਵਾਤ੍ਰ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਰੁਕਮਵਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਗ ਭੁੱਖ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦਪਿ । ਇਦਮਾਦਿਤ੍ਯਦੇਵਾਯ ਨ ਮਮੇਤਿ ਵਦੇਦਪਿ
ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਸਵਾਹਾ' ਉਚਾਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਹੈ।'
ਅਪਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰਧਵਲਾਕृਤਿਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿऋषਿਰੇਵਾਤ੍ਰ ਸੋਮੋ ਵੈ ਦੇਵਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਅਪਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅੱਗ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸੋਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉष੍ਣਿਕ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਤਥਾਪਾਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਪਿ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । ਸੋਮਾਯੇਦਂ ਚ ਨ ਮਮੇਤ੍ਯਤ੍ਰੋਹਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਅਪਾਨ ਦੇ ਅਰਪਣ ਲਈ ਉਸ਼ਣਿਕ ਛੰਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ 'ਸਵਾਹਾ' ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਇਹ ਸੋਮਾ ਲਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ' — ਇਥੇ 'ਰੋਹਹ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਖ੍ਯਾਤੋऽਮ੍ਬੁਜਵਰ੍ਣਹੁਤਾਸ਼ਨਃ । ऋषਿਰੁਕ੍ਤੋ ਦੇਵਤਾਗ੍ਨਿਰਨੁष੍ਟੁਪ੍ ਛਨ੍ਦ ਈਰਿਤਮ੍
ਵਿਆਨ ਮੰਤਰ ਲਈ ਅੰਬੁਜਵਰਨ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਰਿਕ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਨਾਯ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਹਾਗ੍ਨਯੇਦਂ ਨ ਮਮੇਤ੍ਯਪਿ । ਉਦਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਰਗੋਪਸਵਰ੍ਣਕਃ
ਵਿਆਨ ਲਈ ਵੀ 'ਸਵਾਹਾ' ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਇਹ ਅੱਗ ਲਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ' ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਉਦਾਨ ਮੰਤਰ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਕਰਗੋਪ ਸਵਰਨਕ ਹਨ।
ऋषਿਰਗ੍ਨਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵੈ ਦੇਵਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਬृਹਤੀਚ੍ਛਨ੍ਦ ਆਖ੍ਯਾਤਮੁਦਾਨਾਯ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਉਦਾਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਵਾਯੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਬ੍ਰਹਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦਾਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਵਾਯਵੇ ਚੇਦਂ ਨ ਮਮ ਏਵਂ ਚੈਵੋਚ੍ਚਰੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸਮਾਨਵਾਯੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਣੋ ਵਿਰੂਪਕਃ
ਵਾਯੂ ਲਈ 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ' ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਜਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ। ਸਮਾਨ ਵਾਯੂ ਮੰਤਰ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਦਯੁਦਵਰਨ ਵਿਰੂਪਕ ਹਨ।
ऋषਿਰਗ੍ਨਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਦੇਵਤਾ ਮਤਾ । ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਮਾਨਾਯ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਇਸ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਪਰਜਨਯ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਯੇਦਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ षष੍ਠੀਂ ਚੈਵਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਮਹਾਨਗ੍ਨਿਰ੍ऋषਿਰ੍ਵੈ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
‘ਇਹ ਪਰਜਨਯ ਲਈ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਛੇਵੀਂ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਮਹਾਨ ਅੱਗ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦ ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਭਵੇਦਪਿ । ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਆਖ੍ਯਾਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ ਉਚ੍ਚਰੇਤ੍
ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੇਵੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੰਤਰ 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਨ ਮਮ ਚੇਤ੍ਯੇਵਂ ਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਕਮ੍ । ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕਥਿਤਾ ਹਿ ਤੇ
'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਬਣਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਮृਤਾਪਿਧਾਨਮਿਤ੍ਯੇਵਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਸਾਧਕੋਤ੍ਤਮਃ । ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਭਾਗ੍ਭ੍ਯਃ ਪਾਤ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਤੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਤਪਤਕ੍ਰਿਚਛ ਆਦਿ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅਮ੍ਰਿਤਾਪਿਧਾਨ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਸਾਧਕ, ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ ਜੋ ਉਚਿਸ਼ਟ ਭਾਗ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਯੇ ਕੇ ਚਾਸ੍ਮਤ੍ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਦਾਸਦਾਸ੍ਯੋऽਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤृਪ੍ਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤੇਨ ਭੂਤਲੇ
ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਨੌਕਰ-ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ।
ਰੌਰਵੇऽਪੁਣ੍ਯਨਿਲਯੇ ਪਦ੍ਮਾਰ੍ਬੁਦਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਅਰ੍ਥਿਨਾਮੁਦਕਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤੁ
ਰੌਰਵ, ਪਾਪ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਅਤੇ ਪਦਮ ਤੇ ਅਰਬੁਦਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ, ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਖੰਡ ਰਹੇ।
ਪਵਿਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲੇ ਭੁਵਿ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਪਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਦੂषਕਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਖੋਲ ਕੇ, ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਸ੍ਤੇਨ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਸ਼ੁਨਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਚ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਉਪੋष੍ਯ ਰਜਨੀਮੇਕਾਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਚਿਸ਼ਟ, ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਪੰਜਗਵਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੈਃ ਸ੍ਨਾਨਮੇਵ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਏਕਾਹੁਤਿਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਕੋਟਿਯਜ੍ਞਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਜੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਾ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਛੂਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੋਟੀ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਕੋਟੀਨਾਂ ਤਦਨਨ੍ਤਫਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਵੇਤ੍ਰੇ ਯੋ ਹ੍ਯਨ੍ਨਦਾਨਂ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੰਜ ਕੋਟੀਆਂ ਦਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਚਮਚ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਾਤੁਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਭੋਕ੍ਤੁਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤਸ੍ਤੌ ਤਦੇਵ ਦ੍ਵਾਵੁਭੌ ਤੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਾਮਿਨੌ
ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪਵਿਤ੍ਰਕਰੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਗ੍ਰਾਸੇ ਗ੍ਰਾਸੇ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਸਮਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਗ੍ਰਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਗਵਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੂਜਾਕਾਲਤ੍ਰਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪਸ੍ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਚ । ਹੋਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੂਜਾ, ਜਪ ਤੇ ਤਰਪਣ, ਹਵਨ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਕਰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਃਸ਼ਯਾਨੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਲਘੁਮਿष੍ਟਹਿਤਾਸ਼ੀ ਚ ਵਿਨੀਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌਣਾ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ, ਹਲਕਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿਣਾ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣਾ—