ਫਲੈਰ੍ਦਧਿਘृਤੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੂਲਸ਼ਾਕੋਦਕਾਦਿਭਿਃ । ਅਲਾਭੇ ਯੇਨ ਕੇਨਾਪਿ ਕਾष੍ਠਮੂਲਤृਣਾਦਿਭਿਃ
ਫਲ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਮੂਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਲੱਕੜ, ਮੂਲ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਸਰ੍ਪਿषਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੈਲਕ੍ਸ਼ਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਦਧ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਾ ਪਾਯਸਾਕ੍ਤਂ ਤਦਭਾਵੇऽਮ੍ਭਸਾਪਿ ਵਾ
ਘੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਤੇਲ ਜਾਂ ਖਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਖੀਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁष੍ਕੈਃ ਪਰ੍ਯੁषਿਤੈਃ ਕੁष੍ਠੀ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਦ੍ਵਿषਾਂ ਵਸ਼ੀ । ਰੁਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਰਰਿਦ੍ਰਤਾਂ ਯਾਤਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਧਃ
ਸੁੱਕੀ, ਬੇਕਾਰ, ਰੋਗੀ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰੁੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਗਰੀਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖਾਰ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨੀਵਾਂ ਪੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਰਾਨ੍ਭਸ੍ਮਮਿਸ਼੍ਰਾਂਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਹृਤ੍ਯੋਤ੍ਤਰਤੋऽਨਲਾਤ੍ । ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਤੁ ਨ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਦਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਰਾਖ ਮਿਲੇ ਕੋਲੇ ਹਟਾ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਹੁਤੀ ਖਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣੀ।
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਤੁ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮੂਢਧੀਰ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸ ਮੂਢੋ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਮਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਉਲਟਾ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਕਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਤ੍ਰਂ ਮੂਲਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਫਲਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਯਦਾਹਾਰਂ ਤੇਨਾਗ੍ਨੌ ਜੁਹੁਯਾਦਪਿ
ਸਬਜ਼ੀ, ਪੱਤਾ, ਮੂਲ ਜਾਂ ਫਲ — ਜੋ ਵੀ ਖਾਣਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਕृਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇ ਤੁ ਭਿਕ੍ਸ਼ੌ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਗਤੇ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਰ੍ਥਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਜੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਭਿਖਾਰੀ ਭਿਖਾ ਲਈ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲਈ ਭੋਜਨ ਕੱਢ ਕੇ, ਭਿਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਕृਤਂ ਦੋषਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵ੍ਯਪੋਹਿਤੁਮ੍ । ਨ ਤੁ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕृਤਂ ਦੋषਂ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ
ਭਿਖਾਰੀ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਤੋਂ ਆਇਆ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਭਿਖਾਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਯਤਿਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਸ੍ਵਾਮਿਨਾਵੁਭੌ । ਤਯੋਰਨ੍ਨਮਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਕਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਗੋਗ੍ਰਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯੇਤ੍ । ਤਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਰ੍षਿਪੂਜਿਤ
ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋ-ਗ੍ਰਾਸ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ।
ਸੁਰਭਿਰ੍ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਾਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਗੋਗ੍ਰਾਸਂ ਚ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਰਭੇ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੁਰਭੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗੋ-ਗ੍ਰਾਸ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਮ ਇਤ੍ਯੇਵ ਪੂਜਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਵੇऽਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਗੋਗ੍ਰਾਸੇਨ ਤੁ ਗੋਮਾਤਾ ਸੁਰਭਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
‘ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੋ-ਗ੍ਰਾਸ ਦੇਣ ਨਾਲ ਗੋ ਮਾਤਾ ਸੁਰਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਗੋਦੋਹਨਂ ਕਾਲਂ ਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚੈਵ ਗृਹਾਙ੍ਗਣੇ । ਅਤਿਥਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਾਸ਼ੋ ਗृਹਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਫਿਰ ਗੋਆਂ ਦੁਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਘਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ ਤਸ੍ਮੈ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਮਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾਸਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਨੇਕੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਭਰਾ, ਬੱਚੇ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋ,
ਅਭ੍ਯਾਗਤੋऽਤਿਥਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਰੇਤੇ ਪੋष੍ਯਾ ਉਦਾਹृਤਾਃ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਯੋ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਕਰੋਤਿ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਮਾਨ ਤੇ ਅੱਗ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਤਸ੍ਯ ਨਾਯਂ ਤੁ ਨ ਪਰੋ ਲੋਕੋ ਭਵਤਿ ਧਰ੍ਮਤਃ । ਯਤ੍ਫਲਂ ਸੋਮਯਾਗੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧਨਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ। ਜਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸੋਮਾ ਯਗਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਞ੍ਚਮਹਾਯਜ੍ਞੈਰ੍ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਤੇਨ ਚਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਥ ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਉਹੀ ਫਲ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਯਗਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਵਿਵਰਣ ਕਰਾਂਗਾ,
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਦਿਭਿਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਾਤਕਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੀਵ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਧਿਨਾ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਸ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਕੁਲਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਰਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨਰਕਾਨੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍
ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕੀ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਹृਤ੍ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਰਣਿਰ੍ਮਨੋ ਮਨ੍ਧਾਨਸਂਜ੍ਞਕਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਗਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਕਮਲ ਯਗਨ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਧਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਮਥੇਦਗ੍ਨਿਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰੇਵ ਚ । ਤਰ੍ਜਨੀਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯੈਵਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਹਵਾ, ਜੀਭ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖ ਆਹਵਾਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ। ਤਰਜਨੀ, ਮੱਧਮ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰਪਾਨਸ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਕਨਿष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰ੍ਵ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਮੱਧਮ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਛੋਟਾ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਿਆਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਨਿष੍ਠਾਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰੁਦਾਨਸ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਸਮਾਨਸ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਛੋਟਾ, ਤਰਜਨੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਉਦਾਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਮਮਨ੍ਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈ ਪਠੇਤ੍ । ਮੁਖੇ ਚਾਹਵਨੀਯਸ੍ਤੁ ਹृਦਯੇ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਕਃ
ਓਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਹਾ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਨਾਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਹੈ।
ਨਾਭੌ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਯਾਦਧਃ ਸਭ੍ਯਾਵਸਥ੍ਯਕੌ । ਵਾਗ੍ਘੋਤਾ ਪ੍ਰਾਣ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਧ੍ਵਰ੍ਯੁਰੇਵ ਚ
ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਿਨ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਸਭਿਆ ਤੇ ਆਵਸਥਿਆ ਅੱਗ ਹਨ। ਬੋਲ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਉਦਗਾਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖ ਆਹਵਾਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਮਾਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਏਵ ਚ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਸ਼ੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣਵਃ ਪਯ ਈਰਿਤਮ੍
ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ, ਕੰਨ ਅਗਨੀਧਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਯਗਨ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਹੈ, 'ਓਮ' ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਦਧੀਨੋ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੀ । ਉਰੋ ਵੇਦਿਸ੍ਤੁ ਰੋਮਾਣਿ ਦਰ੍ਭਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਰੁਕ੍ਸ੍ਰੁਵੌ ਕਰੌ
ਬੁੱਧੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਛਾਤੀ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਹਨ, ਤੇ ਹੱਥ ਸ੍ਰੁਕ ਤੇ ਸ੍ਰੁਵਾ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ऋषੀ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਗ੍ਨਿਕਃ । ਦੇਵਤਾਦਿਤ੍ਯ ਏਵਾਤ੍ਰ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਰੁਕਮਵਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਗ ਭੁੱਖ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦਪਿ । ਇਦਮਾਦਿਤ੍ਯਦੇਵਾਯ ਨ ਮਮੇਤਿ ਵਦੇਦਪਿ
ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਸਵਾਹਾ' ਉਚਾਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਹੈ।'
ਅਪਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰਧਵਲਾਕृਤਿਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿऋषਿਰੇਵਾਤ੍ਰ ਸੋਮੋ ਵੈ ਦੇਵਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਅਪਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅੱਗ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸੋਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।