ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੋਧਨਾਯ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਜਪੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਅਥਵਾ ਚੈਕਲਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ
ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਜਪਹੋਮਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨਿष੍ਫਲਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਚੋਦਿਤਮ੍
ਆਤਮ-ਤੱਤਵ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ।
ਤਪਸਾ ਤਾਪਯੇਦ੍ਦੇਹਂ ਪਿਤृਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਤਪਸਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਪਸਾ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਮਹਤ੍
ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜਪ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਮਵਾਈਆਂ ਫਲ ਰਹਿਤ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯੇਣ ਤਰੇਦਾਪਦ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਧਨੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਜਪਹੋਮੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧੧ ਅਤਏਵ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਪਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਸ਼ੋषਣਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਾਪਸਾਸ੍ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧੨ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਵਿਧਿਮਾਰ੍ਗੇਣ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਭਿਃ । ਅਥਾਨ੍ਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ॥ ੧੩ ਅਯਾਚਿਤੋਞ੍ਛਸ਼ੁਕ੍ਲਾਖ੍ਯਭਿਕ੍ਸ਼ਾਵृਤ੍ਤਿਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੈਰ੍ਵੈਦਿਕੈਸ਼੍ਚੈਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾ ॥ ੧੪ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਨੀਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਾਗਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਏਕਂ ਭਾਗਂ ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਗੋਗ੍ਰਾਸਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ ॥ ੧੫ ਅਤਿਥਿਭ੍ਯਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਰ੍ਯਯੋਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਯਥਾ ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਸਵਿਧਿਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧੬ ਆਦੌ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਸਸਂਖ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਗृਹਸ੍ਥਯੋਃ ॥ ੧੭ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਗ੍ਰਾਸਮਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਅष੍ਟੌ ਗ੍ਰਾਸਾ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍ ॥ ੧੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਯਥੇष੍ਟਂ ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਵਵਾਰਂ ਚ षਡ੍ਵਾਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਾਰਕਮ੍ ॥ ੧੯ ਨਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਚ ਕਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਚ ਤਦਿਤ੍ਯृਚਮ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਮਨਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨੦ ਚੌਰੋ ਵਾ ਯਦਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲੋ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਨ੍ਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਧਮੋ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨੧ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਮ੍ਪਰ੍ਕਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਚ ਸਹਾਸ਼ਨਮ੍ । ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਯਾਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ ॥ ੨੨ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ । ਤਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਤਥਾ ॥ ੨੩ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮਾਨਂ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਤਂ ਤਥਾ । ਜੀਵਹੀਨੋ ਯਥਾ ਦੇਹਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ॥ ੨੪ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਹੀਨਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾषਾਢੌ ਭਾਦ੍ਰਪਦਂ ਪੌषਂ ਤੁ ਮਲਮਾਸਕਮ੍ ॥ ੨੫ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਸ਼ਨਿਵਾਰਂ ਚ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤਂ ਚ ਵੈਧृਤਿਮ੍ । ਅष੍ਟਮੀਂ ਨਵਮੀਂ षष੍ਠੀਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀਮ੍ ॥ ੨੬ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਦੋषਂ ਚ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ । ਯਮਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰਸਰ੍ਪੇਨ੍ਦ੍ਰਵਸੁਸ਼੍ਰਵਣਜਨ੍ਮਭਮ੍ ॥ ੨੭ ਮੇषਕਰ੍ਕਤੁਲਾਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਮਕਰਂ ਚੈਵ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਰ੍ਮਣਿ ॥ ੨੮ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਨੁਕੂਲੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨੯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਦੀਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭੋਜਨਾਚ੍ਛਾਦਨਾਦਿਭਿਃ ॥ ੩੦ ਆਰਭੇਤ੍ਤੁ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨੁਜ੍ਞਾਨਪੁਰਃਸਰਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਤਮੇ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੩੧ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਚ ਕੇਦਾਰੋ ਮਹਾਕਾਲੋऽਥ ਨਾਸਿਕਮ੍ । ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਂ ਚ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚ ਦੀਪਾ ਇਮੇ ਭੁਵਿ ॥ ੩੨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਹਿ ਦੀਪਸ੍ਤੁ ਕੂਰ੍ਮਾਸਨਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਦਿਨਮਾਰਭ੍ਯ ਸਮਾਪ੍ਤਿਦਿਵਸਾਵਧਿ ॥ ੩੩ ਨ ਨ੍ਯੂਨਂ ਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਜਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯੇਣ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੩੪ ਪ੍ਰਾਤਰਾਰਭ੍ਯ ਵਿਧਿਵਜ੍ਜਪੇਨ੍ਮਧ੍ਯਦਿਨਾਵਧਿ । ਮਨਃਸਂਹਰਣਂ ਸ਼ੌਚਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ ॥ ੩੫ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ । ਤਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਤਥਾ ॥ ੩੬ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਸਘृਤੇਨ ਪਯੋऽਨ੍ਧਸਾ । ਤਿਲੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਸੂਨੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ॥ ੩੭ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਤੋ ਹੋਮਂ ਤਤਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵੇਨ੍ਮਨੁਃ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚੈਵ ਸਂਸੇਵ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾ ॥ ੩੮ ਨਿਤ੍ਯੇ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇ ਕਾਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਤਯੇ ਤੁ ਪਰਾਯਣਃ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਇਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ॥ ੩੯ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਮਿਤਭੁਙ੍ ਮੌਨੀ ਤ੍ਰਿਃਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਚਨਤਤ੍ਪਰਃ । ਜਲੇ ਲਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯਂ ਧੀਮਾਨਨਨ੍ਯਮਾਨਸਕ੍ਰਿਯਃ ॥ ੪੦ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯੋ ਜਪੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾਪਿ ਵਾ । ਯਾਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਵਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜਪਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੪੧ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਾਮ੍ਯਕਰ੍ਮਾਦੌ ਯਥਾਵਦ੍ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਦਯੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੪੨ ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਧਨਂ ਚ ਲਭਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । षਣ੍ਮਾਸਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਮਾਸਂ ਵਾ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੪੩ ਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਹੋਮੇਨ ਘृਤਾਕ੍ਤਾਨਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਖਿਲਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੪੪ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਜਪਹੋਮਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਕਾਮ੍ਯਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨਿष੍ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੪੫ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਦਧ੍ਨਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਵਾ ਹੁਤਾਤ੍ । ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਸਿਧ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਮਤਂ ਤਥਾ ॥ ੪੬ ਅष੍ਟਾਙ੍ਗਯੋਗਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੪੭ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਵਾਪਿ ਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੋ ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਨਿਯਤਂ ਚਰੇਤ੍ । षਣ੍ਮਾਸਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਿਰਤਃ ਸਦਾ ॥ ੪੮ ਏਕਾਹਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਾਸ਼ੀ ਚੈਕਾਹਂ ਮਾਰੁਤਾਸ਼ਨਃ । ਏਕਾਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਨਾਸ਼ੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀਜਪਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੪੯ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਗਙ੍ਗਾਦਿਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਜਲੇ ਜਪੇਤ੍ । ਸ਼ਤੇਨਾਪਸ੍ਤਤਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੫੦ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਰਾਜਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਪਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਕੇ ਗृਹੇ ॥ ੫੧ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋऽਥਵਾਪਿ ਚ । ਅਧਿਕਾਰਪਰਤ੍ਵੇਨ ਫਲਂ ਯਜ੍ਞਾਦਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ ੫੨ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਸਾਗ੍ਨਿਕਸ਼੍ਚ ਸਦਾਚਾਰੋ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ ੫੩ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਫਲਮੂਲੋਦਕਾਦਿਭਿਃ । ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦष੍ਟੌ ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਜੇਤ੍ ॥ ੫੪ ਏਵਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਦੇਵਰ੍षੇ ਯਦਨੁष੍ਠਾਨਾਦ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਲਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਚ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਮਹਤੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੫੫ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇऽष੍ਟਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਵਿਧਿਕਥਨਂ ਨਾਮੈਏਕਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਦਿਵਿਧਿਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਵਿਧਾਨਕਮ੍ । ਪੁਰਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਮਾਪਿ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਗਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਰੀਤ ਸੁਣੋ। ਪੂਰਵ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵਯਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞੋ ਭੂਤਯਜ੍ਞਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਪਿਤृਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਯਜਨ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਯਜਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਯਜਨ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਯਜਨ — ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਸੂਨਾ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚੁਲ੍ਲੀ ਪੇषਣ੍ਯੁਪਸ੍ਕਰਃ । ਕਣ੍ਡਣੀ ਚੋਦਕੁਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਂ ਪਾਪਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਇਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਪੰਜ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ: ਚੁੱਲ੍ਹਾ, ਪਿਸਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਭਾਂਡੇ, ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਤਖਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚੁਲ੍ਲ੍ਯਾਂ ਨਾਯਸੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨ ਭੂਮੌ ਨ ਚ ਖਰ੍ਪਰੇ । ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕੁਣ੍ਡੇ ਵਾ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇऽਪਿ ਵਾ
ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਮਟਕੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ 'ਤੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਪਾਣਿਨਾ ਨ ਸ਼ੂਰ੍ਪੇਣ ਨ ਚ ਮੇਧ੍ਯਾਜਿਨਾਦਿਭਿਃ । ਮੁਖੇਨੋਪਧਮੇਦਗ੍ਨਿਂ ਮੁਖਾਦੇਵ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਛਾਣਣ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮੜੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅੱਗ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਟਕੇਨ ਭਵੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪੇਣ ਧਨਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਪਾਣਿਨਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਖੇਨ ਤੁ
ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਰੋਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛਾਣਣ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ ਨਾਲ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਫਲੈਰ੍ਦਧਿਘृਤੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੂਲਸ਼ਾਕੋਦਕਾਦਿਭਿਃ । ਅਲਾਭੇ ਯੇਨ ਕੇਨਾਪਿ ਕਾष੍ਠਮੂਲਤृਣਾਦਿਭਿਃ
ਫਲ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਮੂਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਲੱਕੜ, ਮੂਲ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਸਰ੍ਪਿषਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੈਲਕ੍ਸ਼ਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਦਧ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵਾ ਪਾਯਸਾਕ੍ਤਂ ਤਦਭਾਵੇऽਮ੍ਭਸਾਪਿ ਵਾ
ਘੀ ਲਗਾ ਕੇ, ਤੇਲ ਜਾਂ ਖਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਖੀਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁष੍ਕੈਃ ਪਰ੍ਯੁषਿਤੈਃ ਕੁष੍ਠੀ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਦ੍ਵਿषਾਂ ਵਸ਼ੀ । ਰੁਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਰਰਿਦ੍ਰਤਾਂ ਯਾਤਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਧਃ
ਸੁੱਕੀ, ਬੇਕਾਰ, ਰੋਗੀ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰੁੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਗਰੀਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖਾਰ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨੀਵਾਂ ਪੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਰਾਨ੍ਭਸ੍ਮਮਿਸ਼੍ਰਾਂਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਹृਤ੍ਯੋਤ੍ਤਰਤੋऽਨਲਾਤ੍ । ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਤੁ ਨ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਦਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਰਾਖ ਮਿਲੇ ਕੋਲੇ ਹਟਾ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਹੁਤੀ ਖਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣੀ।
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਤੁ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮੂਢਧੀਰ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸ ਮੂਢੋ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਮਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਾਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਉਲਟਾ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਕਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਤ੍ਰਂ ਮੂਲਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਫਲਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਯਦਾਹਾਰਂ ਤੇਨਾਗ੍ਨੌ ਜੁਹੁਯਾਦਪਿ
ਸਬਜ਼ੀ, ਪੱਤਾ, ਮੂਲ ਜਾਂ ਫਲ — ਜੋ ਵੀ ਖਾਣਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਕृਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇ ਤੁ ਭਿਕ੍ਸ਼ੌ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਗਤੇ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਰ੍ਥਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਜੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਭਿਖਾਰੀ ਭਿਖਾ ਲਈ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲਈ ਭੋਜਨ ਕੱਢ ਕੇ, ਭਿਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਕृਤਂ ਦੋषਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵ੍ਯਪੋਹਿਤੁਮ੍ । ਨ ਤੁ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕृਤਂ ਦੋषਂ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ
ਭਿਖਾਰੀ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਤੋਂ ਆਇਆ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਭਿਖਾਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਯਤਿਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਸ੍ਵਾਮਿਨਾਵੁਭੌ । ਤਯੋਰਨ੍ਨਮਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਕਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਗੋਗ੍ਰਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯੇਤ੍ । ਤਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਰ੍षਿਪੂਜਿਤ
ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋ-ਗ੍ਰਾਸ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ।
ਸੁਰਭਿਰ੍ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਾਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਗੋਗ੍ਰਾਸਂ ਚ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਰਭੇ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੁਰਭੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗੋ-ਗ੍ਰਾਸ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਮ ਇਤ੍ਯੇਵ ਪੂਜਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਵੇऽਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਗੋਗ੍ਰਾਸੇਨ ਤੁ ਗੋਮਾਤਾ ਸੁਰਭਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
‘ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੋ-ਗ੍ਰਾਸ ਦੇਣ ਨਾਲ ਗੋ ਮਾਤਾ ਸੁਰਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਗੋਦੋਹਨਂ ਕਾਲਂ ਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚੈਵ ਗृਹਾਙ੍ਗਣੇ । ਅਤਿਥਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਾਸ਼ੋ ਗृਹਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਫਿਰ ਗੋਆਂ ਦੁਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਘਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ ਤਸ੍ਮੈ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਮਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾਸਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਨੇਕੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਭਰਾ, ਬੱਚੇ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋ,
ਅਭ੍ਯਾਗਤੋऽਤਿਥਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਰੇਤੇ ਪੋष੍ਯਾ ਉਦਾਹृਤਾਃ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਯੋ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਕਰੋਤਿ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਮਾਨ ਤੇ ਅੱਗ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਤਸ੍ਯ ਨਾਯਂ ਤੁ ਨ ਪਰੋ ਲੋਕੋ ਭਵਤਿ ਧਰ੍ਮਤਃ । ਯਤ੍ਫਲਂ ਸੋਮਯਾਗੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧਨਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਉਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ। ਜਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸੋਮਾ ਯਗਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਞ੍ਚਮਹਾਯਜ੍ਞੈਰ੍ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਤੇਨ ਚਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਥ ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਉਹੀ ਫਲ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਯਗਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਵਿਵਰਣ ਕਰਾਂਗਾ,
ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਦਿਭਿਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਾਤਕਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੀਵ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਧਿਨਾ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਸ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਕੁਲਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਰਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨਰਕਾਨੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍
ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕੀ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਹृਤ੍ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਰਣਿਰ੍ਮਨੋ ਮਨ੍ਧਾਨਸਂਜ੍ਞਕਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਗਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਕਮਲ ਯਗਨ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਧਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਧਨ ਨਾਲ, ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ।