ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਾਚਮਨਕਂ ਸ਼ੇषਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦੀਰਿਤਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਕ੍ਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣਪ੍ਰੀਤਯੇ
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਘ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਸਾਧਕਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਨਸਃ । ਉਭੌ ਪਾਦੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇ ਧੂਤ੍ਵਾ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਮ੍
ਸਾਧਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਰਘ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਿਲਾਏ।
ਦੇਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦਰ੍ਘ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਅਰ੍ਘ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਯੋ ਨੀਰੇ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਅਰਘਾ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਰਘਾ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੀ ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਾਯਾਪ੍ਯਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮਨਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਦਿਤਯ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਵਿਸ਼੍ਯ ਤਤੋ ਬृਸੀਮ੍ । ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਾ ਤਦਰ੍ਧਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਧ੍ਯਾਨਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਬੈਠ ਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਵਾਰੀ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਦੁਪਸ੍ਥਾਨਾਦਿਕਂ ਚਰੇਤ੍ । ਸਾਯਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਤਰ੍ਪਣੇ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਤੇ ਉਪਸਥਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਚਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ऋषਿਰੇਵਾਤ੍ਰ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਦੇਵਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਾ ਸਾ ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਇੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੀ ਹੈ।
ਸਾਯਂਕਾਲੀਨਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣੇ ਵਿਨਿਯੋਗਕਃ । ਸ੍ਵਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪੁਰੁषਂ ਸਾਮਵੇਦਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਤਰਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਵਰ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਣ੍ਡਲਂ ਚੇਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਚ੍ਯ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਕਂ ਤਥਾ । ਤਥੈਵ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋऽਪਿ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍
ਮੰਡਲ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਮਾਤਰਮੇਵਾਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕृਤਿਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਿਣੀਮੁषਸੀਂ ਤਥਾ
ਇੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਵਧੀਕ ਸੰਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪਣੀ ਅਤੇ ਉਸ਼ਸੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮृਜੀਂ ਚ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੀਨਾਂ ਕਾਰਿਣੀਂ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਾਧਿਪਤਿਕਾਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪੂਰੁषਮ੍
ਨਿਰਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਅਤੇ ਭੂ, ਭਵ, ਸਵ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਸਾਯਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਾਨਂ ਚ ਕਥਿਤਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧਿਆ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਹਰਂ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਕਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਂ ਤਥਾ । ਸਦਾਚਾਰੇषੁ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਚਰਣਤੋ ਦੇਵੀ ਭਕ੍ਤਾਭੀष੍ਟਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਧਿਆ ਚੰਗੇ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਭਗਤ ਦੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਵਿਧਿਕਥਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਥੈष੍ਟਫਲਦਾਯਕਮ੍
ਗਾਇਤਰੀ ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇ ਨਦੀਤੀਰੇ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲੇ ਜਲਾਸ਼ਯੇ । ਗੋष੍ਠੇ ਦੇਵਾਲਯੇऽਸ਼੍ਵਤ੍ਥੇ ਉਦ੍ਯਾਨੇ ਤੁਲਸੀਵਨੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੁਣਯ ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਗੁਰੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਤੈਕਾਗ੍ਰ੍ਯਸ੍ਥਲੇऽਪਿ ਚ । ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕृਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਲ-ਸਰੋਵਰ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ, ਮੰਦਰ, ਪੀਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ—
ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਮਾਰਭੇਤ੍ । ਵ੍ਯਾਹृਤਿਤ੍ਰਯਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਚਾਯੁਤਂ ਜਪੇਤ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨृਸਿਂਹਾਰ੍ਕਵਰਾਹਾਣਾਂ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਂ ਵੈਦਿਕਂ ਤਥਾ । ਵਿਨਾ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਿष੍ਕਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸ਼ੈਵਾ ਨ ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਃ । ਆਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਵੇਦਮਾਤਰਮ੍
ਨਰਸਿੰਹ, ਅਰਕ ਅਤੇ ਵਰਾਹ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਜਾਂ ਵੇਦਿਕ, ਜੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਤਤ੍ਪਰਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਪੂਰ੍ਵਾਙ੍ਗਮਾਤ੍ਮਸ਼ੋਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਕਤ ਦੁਜਾਂ ਗਾਇਤਰੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੋਧਨਾਯ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਜਪੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਅਥਵਾ ਚੈਕਲਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ
ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਸ਼ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਜਪਹੋਮਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨਿष੍ਫਲਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਚੋਦਿਤਮ੍
ਆਤਮ-ਤੱਤਵ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ।
ਤਪਸਾ ਤਾਪਯੇਦ੍ਦੇਹਂ ਪਿਤृਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਤਪਸਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਪਸਾ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਮਹਤ੍
ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜਪ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਮਵਾਈਆਂ ਫਲ ਰਹਿਤ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਬਾਹੁਵੀਰ੍ਯੇਣ ਤਰੇਦਾਪਦ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਧਨੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਜਪਹੋਮੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧੧ ਅਤਏਵ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਪਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਸ਼ੋषਣਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਾਪਸਾਸ੍ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧੨ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਵਿਧਿਮਾਰ੍ਗੇਣ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਭਿਃ । ਅਥਾਨ੍ਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ॥ ੧੩ ਅਯਾਚਿਤੋਞ੍ਛਸ਼ੁਕ੍ਲਾਖ੍ਯਭਿਕ੍ਸ਼ਾਵृਤ੍ਤਿਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੈਰ੍ਵੈਦਿਕੈਸ਼੍ਚੈਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾ ॥ ੧੪ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਨੀਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਾਗਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਏਕਂ ਭਾਗਂ ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਗੋਗ੍ਰਾਸਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ ॥ ੧੫ ਅਤਿਥਿਭ੍ਯਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਰ੍ਯਯੋਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਯਥਾ ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਸਵਿਧਿਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧੬ ਆਦੌ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਸਸਂਖ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਗृਹਸ੍ਥਯੋਃ ॥ ੧੭ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਗ੍ਰਾਸਮਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਅष੍ਟੌ ਗ੍ਰਾਸਾ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍ ॥ ੧੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਯਥੇष੍ਟਂ ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਵਵਾਰਂ ਚ षਡ੍ਵਾਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਾਰਕਮ੍ ॥ ੧੯ ਨਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਚ ਕਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਚ ਤਦਿਤ੍ਯृਚਮ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਮਨਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨੦ ਚੌਰੋ ਵਾ ਯਦਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲੋ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਨ੍ਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਧਮੋ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨੧ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਮ੍ਪਰ੍ਕਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਚ ਸਹਾਸ਼ਨਮ੍ । ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਯਾਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ ॥ ੨੨ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ । ਤਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਤਥਾ ॥ ੨੩ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮਾਨਂ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਤਂ ਤਥਾ । ਜੀਵਹੀਨੋ ਯਥਾ ਦੇਹਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ॥ ੨੪ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਹੀਨਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾषਾਢੌ ਭਾਦ੍ਰਪਦਂ ਪੌषਂ ਤੁ ਮਲਮਾਸਕਮ੍ ॥ ੨੫ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਸ਼ਨਿਵਾਰਂ ਚ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤਂ ਚ ਵੈਧृਤਿਮ੍ । ਅष੍ਟਮੀਂ ਨਵਮੀਂ षष੍ਠੀਂ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀਮ੍ ॥ ੨੬ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਮਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਦੋषਂ ਚ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ । ਯਮਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰਸਰ੍ਪੇਨ੍ਦ੍ਰਵਸੁਸ਼੍ਰਵਣਜਨ੍ਮਭਮ੍ ॥ ੨੭ ਮੇषਕਰ੍ਕਤੁਲਾਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਮਕਰਂ ਚੈਵ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਰ੍ਮਣਿ ॥ ੨੮ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਾਨੁਕੂਲੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨੯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਦੀਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭੋਜਨਾਚ੍ਛਾਦਨਾਦਿਭਿਃ ॥ ੩੦ ਆਰਭੇਤ੍ਤੁ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨੁਜ੍ਞਾਨਪੁਰਃਸਰਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਤਮੇ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੩੧ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਚ ਕੇਦਾਰੋ ਮਹਾਕਾਲੋऽਥ ਨਾਸਿਕਮ੍ । ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਂ ਚ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚ ਦੀਪਾ ਇਮੇ ਭੁਵਿ ॥ ੩੨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਹਿ ਦੀਪਸ੍ਤੁ ਕੂਰ੍ਮਾਸਨਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਦਿਨਮਾਰਭ੍ਯ ਸਮਾਪ੍ਤਿਦਿਵਸਾਵਧਿ ॥ ੩੩ ਨ ਨ੍ਯੂਨਂ ਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਜਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯੇਣ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੩੪ ਪ੍ਰਾਤਰਾਰਭ੍ਯ ਵਿਧਿਵਜ੍ਜਪੇਨ੍ਮਧ੍ਯਦਿਨਾਵਧਿ । ਮਨਃਸਂਹਰਣਂ ਸ਼ੌਚਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ ॥ ੩੫ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਚ । ਤਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਤਥਾ ॥ ੩੬ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਸਘृਤੇਨ ਪਯੋऽਨ੍ਧਸਾ । ਤਿਲੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਸੂਨੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ॥ ੩੭ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਤੋ ਹੋਮਂ ਤਤਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵੇਨ੍ਮਨੁਃ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚੈਵ ਸਂਸੇਵ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾ ॥ ੩੮ ਨਿਤ੍ਯੇ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇ ਕਾਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਤਯੇ ਤੁ ਪਰਾਯਣਃ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਇਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ॥ ੩੯ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਮਿਤਭੁਙ੍ ਮੌਨੀ ਤ੍ਰਿਃਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਚਨਤਤ੍ਪਰਃ । ਜਲੇ ਲਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯਂ ਧੀਮਾਨਨਨ੍ਯਮਾਨਸਕ੍ਰਿਯਃ ॥ ੪੦ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯੋ ਜਪੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾਪਿ ਵਾ । ਯਾਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਵਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜਪਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੪੧ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਾਮ੍ਯਕਰ੍ਮਾਦੌ ਯਥਾਵਦ੍ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਦਯੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੪੨ ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਧਨਂ ਚ ਲਭਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । षਣ੍ਮਾਸਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਮਾਸਂ ਵਾ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੪੩ ਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਹੋਮੇਨ ਘृਤਾਕ੍ਤਾਨਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਖਿਲਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੪੪ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਜਪਹੋਮਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਕਾਮ੍ਯਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨਿष੍ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੪੫ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਦਧ੍ਨਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਵਾ ਹੁਤਾਤ੍ । ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਸਿਧ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਮਤਂ ਤਥਾ ॥ ੪੬ ਅष੍ਟਾਙ੍ਗਯੋਗਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੪੭ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਵਾਪਿ ਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੋ ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਨਿਯਤਂ ਚਰੇਤ੍ । षਣ੍ਮਾਸਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਿਰਤਃ ਸਦਾ ॥ ੪੮ ਏਕਾਹਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਾਸ਼ੀ ਚੈਕਾਹਂ ਮਾਰੁਤਾਸ਼ਨਃ । ਏਕਾਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਨਾਸ਼ੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀਜਪਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੪੯ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਗਙ੍ਗਾਦਿਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਜਲੇ ਜਪੇਤ੍ । ਸ਼ਤੇਨਾਪਸ੍ਤਤਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੫੦ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਰਾਜਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਪਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਕੇ ਗृਹੇ ॥ ੫੧ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋऽਥਵਾਪਿ ਚ । ਅਧਿਕਾਰਪਰਤ੍ਵੇਨ ਫਲਂ ਯਜ੍ਞਾਦਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ ੫੨ ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਸਾਗ੍ਨਿਕਸ਼੍ਚ ਸਦਾਚਾਰੋ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ ੫੩ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਫਲਮੂਲੋਦਕਾਦਿਭਿਃ । ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦष੍ਟੌ ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਜੇਤ੍ ॥ ੫੪ ਏਵਂ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਦੇਵਰ੍षੇ ਯਦਨੁष੍ਠਾਨਾਦ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਲਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਚ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਮਹਤੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੫੫ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇऽष੍ਟਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਵਿਧਿਕਥਨਂ ਨਾਮੈਏਕਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਦਿਵਿਧਿਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਵਿਧਾਨਕਮ੍ । ਪੁਰਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਮਾਪਿ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਗਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਰੀਤ ਸੁਣੋ। ਪੂਰਵ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵਯਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞੋ ਭੂਤਯਜ੍ਞਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਪਿਤृਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਯਜਨ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਯਜਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਯਜਨ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਯਜਨ — ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਸੂਨਾ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚੁਲ੍ਲੀ ਪੇषਣ੍ਯੁਪਸ੍ਕਰਃ । ਕਣ੍ਡਣੀ ਚੋਦਕੁਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਂ ਪਾਪਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਇਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਪੰਜ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ: ਚੁੱਲ੍ਹਾ, ਪਿਸਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਭਾਂਡੇ, ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਤਖਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚੁਲ੍ਲ੍ਯਾਂ ਨਾਯਸੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨ ਭੂਮੌ ਨ ਚ ਖਰ੍ਪਰੇ । ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕੁਣ੍ਡੇ ਵਾ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇऽਪਿ ਵਾ
ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਂ ਮਟਕੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ 'ਤੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਪਾਣਿਨਾ ਨ ਸ਼ੂਰ੍ਪੇਣ ਨ ਚ ਮੇਧ੍ਯਾਜਿਨਾਦਿਭਿਃ । ਮੁਖੇਨੋਪਧਮੇਦਗ੍ਨਿਂ ਮੁਖਾਦੇਵ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਛਾਣਣ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮੜੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅੱਗ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਟਕੇਨ ਭਵੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪੇਣ ਧਨਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਪਾਣਿਨਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਖੇਨ ਤੁ
ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਰੋਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛਾਣਣ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ ਨਾਲ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਧਨ ਨਾਲ, ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ।