षਣ੍ਮੁਖਾਧੋਮੁਖਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਪਕਾਞ੍ਜਲਿਕਂ ਤਥਾ । ਸ਼ਕਟਂ ਯਮਪਾਸ਼ਂ ਚ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਸਨ੍ਮੁਖੋਨ੍ਮੁਖਮ੍
ਛੇ ਮੁਖ, ਅਧੋਮੁਖ, ਵਿਆਪਕ, ਅੰਜਲਿਕ, ਸ਼ਕਟ, ਯਮਪਾਸ਼, ਗ੍ਰਥਿਤ, ਸਨਮੁਖ ਤੇ ਉਨਮੁਖ—
ਵਿਲਮ੍ਬਂ ਮੁष੍ਟਿਕਂ ਚੈਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਂ ਕੂਰ੍ਮਂ ਵਰਾਹਕਮ੍ । ਸਿਂਹਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮੁਦ੍ਗਰਂ ਪਲ੍ਲਵਂ ਤਥਾ
ਵਿਲੰਬ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹਕ, ਸਿੰਹਾਕ੍ਰਾਂਤ, ਮਹਾਕ੍ਰਾਂਤ, ਮੁਦਗਰ ਤੇ ਪੱਲਵ ਵੀ—
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਾਂ ਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸਕृਦਾਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਇਹ ਚੌਵੀ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਲਈ ਵਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤਰੀ ਪੜ੍ਹੇ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਹਿ । ਜਾਤਵੇਦਸਨਾਮ੍ਨੀਂ ਚ ऋਚਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਤ੍ਤਤਃ
ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਚੌਵੀ ਅੱਖਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ 'ਜਾਤਵੇਦਸ' ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਰਿਕ ਪੜ੍ਹਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਸ੍ਯਰ੍ਚਮਾਵृਤ੍ਯ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸ਼ਤਵਰ੍ਣਕਾ । ਭਵਤੀਯਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਸਕृਜ੍ਜਪ੍ਯਾ ਬੁਧੈਰਿਯਮ੍
'ਤ੍ਰਯੰਬਕ' ਦੀ ਰਿਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਇਤਰੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ੴਕਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਂ ਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਚਰੇਤ੍ਤਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਓਂ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ 'ਭੂ', 'ਭੁਵ' ਤੇ 'ਸਵ' ਪੜ੍ਹੋ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੌਵੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤਰੀ ਪੜ੍ਹੋ।
ਏਵਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਪ੍ਰਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਸ ਸਮਗ੍ਰਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਃ ਸੁਖਮੇਧਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕृਤ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਭਿਨ੍ਨਪਾਦਾ ਤੁ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ । ਅਭਿਨ੍ਨਪਾਦਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਚਰਨ ਨਾ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪਾਦਾਗਾਯਤ੍ਰੀਜਪਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਅਥੋਮੁਖਾਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪੁਟੈਕਾ षਡੋਙ੍ਕਾਰਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਵਿਵਿਧਾ ਮਤਾ । ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪੁਰਾਣੇषੁ ਇਤਿਹਾਸੇषੁ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਗਾਇਤਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੰਪੁਟ ਵਾਲੀ, ਛੇ ਓਂਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।
ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਣਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਜਪੇਦਿਤ੍ਯਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਜਪਸਂਖ੍ਯਾष੍ਟਭਾਗਾਨ੍ਤੇ ਪਾਦੋ ਜਪ੍ਯਸ੍ਤੁਰੀਯਕਃ
ਹੁਕਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਪ੍ਰਣਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਚੌਥਾ ਚਰਨ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਰਮੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਰਂ ਸਾਯੁਜ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਜਪੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਜਪੋ ਵਿਫਲੋ ਭਵੇਤ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਪ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪੁਟੈਕਾ षਡੋਙ੍ਕਾਰਾ ਭਵੇਤ੍ਸਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ । ਗृਹਸ੍ਥੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੀ ਤੁਰੀਯਾਂ ਜਪੇਤ੍
ਇੱਕ ਸੰਪੁਟ ਤੇ ਛੇ ਓਂਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਇਤਰੀ ਉੱਚੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੌਥਾ ਚਰਨ ਜਪਣ।
ਤੁਰੀਯਪਾਦੋ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਰੋਰਜਸੇ ਸਾਵਦੋਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਪਸਾਙ੍ਗਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਚਰਨ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ 'ਓਂ' ਨਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਜੋ ਜਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਹृਦਿ ਵਿਕਸਿਤਪਦ੍ਮਂ ਸਾਰ੍ਕਸੋਮਾਗ੍ਨਿਬਿਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਣਵਮਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਪੀਤਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍ । ਅਚਲਪਰਮਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਕਾਸ਼ਸਾਰਂ ਭਵਤੁ ਮਮ ਮੁਦੇऽਸੌ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਃ
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਅਕਲਪਨੀਆ ਪ੍ਰਣਵ ਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਹੈ—ਉਹ ਅਡੋਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਚਾਨਣ, ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਯੋਨੀ ਸੁਰਭਿਮਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾਂ ਚ ਲਿਙ੍ਗਕਮ੍ । ਅਮ੍ਬੁਜਂ ਚ ਮਹਾਮੁਦ੍ਰਾਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਯੋਨੀ, ਸੁਰਭਿ, ਅੱਖਮਾਲਾ, ਲਿੰਗ, ਅੰਬੁਜ ਤੇ ਮਹਾਮੂਦਰਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸੈਵ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯੇਚ੍ਚ ਨਮੇਤ੍ਤਤਃ
ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਾਇਆਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।
ਧ੍ਯਾਤਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਞ੍ਚਭਿਸ਼੍ਚੋਪਚਾਰਕੈਃ । ਲਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਗਨ੍ਧਮਰ੍ਪਯਾਮਿ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਲੰ' ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਸੁਗੰਧ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਹਮਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਨੇ ਪੁष੍ਪਂ ਚਾਰ੍ਪਯਾਮਿ ਨਮੋ ਨਮਃ । ਯਂ ਚ ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਧੂਪਂ ਚਾਰ੍ਪਯਾਮਿ ਤਤੋ ਵਦੇਤ੍
'ਹੰ' ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਯੰ' ਹਵਾ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
ਰਂ ਚ ਵਹ੍ਨ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਦੀਪਮਰ੍ਪਯਾਮਿ ਤਤੋ ਵਦੇਤ੍ । ਵਮਮृਤਾਤ੍ਮਨੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨੈਵੇਦ੍ਯਮਪਿ ਚਾਰ੍ਪਯੇਤ੍
'ਰੰ' ਅੱਗ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਵੰ' ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਂ ਰਂ ਲਂ ਵਂ ਹਮਿਤਿ ਚ ਪੁष੍ਪਾਞ੍ਜਲਿਮਥਾਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਏਵਂ ਪੂਜਾਂ ਵਿਧਾਯਾਥ ਚਾਨ੍ਤੇ ਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
'ਯੰ', 'ਰੰ', 'ਲੰ', 'ਵੰ', 'ਹੰ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਭੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤੁ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਚ੍ਛਨੈਃ । ਨ ਕਮ੍ਪਯੇਚ੍ਛਿਰੋ ਗ੍ਰੀਵਾ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍
ਮਨ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਤਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਣੀ, ਨਾ ਹੀ ਦੰਦ ਵਿਖਾਉਣੇ।
ਵਿਧਿਨਾष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਮष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਵਾ । ਦਸ਼ਵਾਰਮਸ਼ਕ੍ਤੋ ਵਾ ਨਾਤੋ ਨ੍ਯੂਨਂ ਕਦਾਚਨ
ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸੋ ਅੱਠ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਅਠਾਈ ਵਾਰੀ, ਜਾਂ ਜੇ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।
ਤਤ ਉਦ੍ਵਾਸਯੇਦ੍ਦੇਵੀਮੁਤ੍ਤਮੇਤ੍ਯਨੁਵਾਕਤਃ । ਨ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਜਪੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਞ੍ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਜਲ ਹਥੇਲੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗਾਇਆਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਨਾ ਕਰੇ।
ਯਤਃ ਸਾਗ੍ਨਿਮੁਖੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਹੁਃ ਕੇਚਿਨ੍ਮਹਰ੍षਯਃ । ਸੁਰਭਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਸ਼ੂਰ੍ਪਂ ਚ ਕੂਰ੍ਮੋ ਯੋਨਿਸ਼੍ਚ ਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਛਾਂਟਣ ਵਾਲੀ ਛਾਣੀ, ਕੱਛੂਆ, ਜਣਨੀ ਅਤੇ ਕਮਲ ਹੈ।
ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਕਂ ਚੈਵ ਜਪਾਨ੍ਤੇऽष੍ਟੌ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਯਦਕ੍ਸ਼ਰਪਦਭ੍ਰष੍ਟਂ ਸ੍ਵਰਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਲਿੰਗ, ਨਿਰਵਾਣ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਮੂਦਰਾਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਅੱਖਰ, ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸੁਰ ਜਾਂ ਵਿਆੰਜਨ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਂ ਦੇਵਿ ਕਸ਼੍ਯਪਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਿ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਤਰ੍ਪਣਂ ਚਾਤਃ ਕਰਣੀਯਂ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਹੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਗਾਇਆਤਰੀ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦ ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿਨਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਣੇ
ਗਾਇਆਤਰੀ ਛੰਦ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਵੀਤਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਤਰਪਣ ਲਈ ਹੈ।
ਭੂਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ऋਗ੍ਵੇਦਪੁਰੁषਂ ਤਰ੍ਪਯਾਮਿ ਚ । ਭੁਵ ਇਤ੍ਯੇਤਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਮਥੋ ਵਦੇਤ੍
'ਭੂ:' ਆਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਭੁਵ:' ਆਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਂ ਸਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਾਮਵੇਦਂ ਸਮੁਚ੍ਚਰੇਤ੍ । ਮਹ ਇਤ੍ਯੇਤਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤੇऽਥਰ੍ਵਵੇਦਂ ਚ ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍
'ਸਵ:' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸਾਮਵੇਦ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ 'ਮਹ:' ਆਖ ਕੇ, ਅਥਰਵੇਦ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।