ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਦੇਵਿ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰਾਗਮਨਾਯ ਚ । ਅਰ੍ਘ੍ਯੇषੁ ਦੇਵਿ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹृਦਯਂ ਮਮ
ਉੱਠ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਵੀ; ਅਰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਥਲੇ ਨੈਜਮਾਸਨਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਤਤ੍ਰਾਰੁਹ੍ਯ ਜਪੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਵੇਦਮਾਤਰਮ੍
ਫਿਰ, ਸੁੱਚੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਤ੍ਤਰਂ ਮੁਨੇ । ਪ੍ਰਾਤਃਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਾਨੇ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਇਥੇ ਹੀ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵੇਰਵਾ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਾਮਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਦਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਰਤਿ ਖੇ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਚਰਤਿ ਖੇ ਗਤਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਭ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਖੇਚਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਮੁਦ੍ਰਾ ਭਵਤਿ ਖੇਚਰੀ । ਨ ਚਾਸਨਂ ਸਿਦ੍ਧਸਮਂ ਨ ਕੁਮ੍ਭਸਦृਸ਼ੋऽਨਿਲਃ
ਜਦੋਂ ਨਜ਼ਰ ਦੋ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਖੇਚਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਆਸਨ ਸਿੱਧ ਆਸਨ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਸਾਹ ਰੋਕਣਾ ਕੁੰਭਕਾ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਖੇਚਰੀਸਮਾ ਮੁਦ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਨਾਰਦ । ਘਣ੍ਟਾਵਤ੍ਪਣਵੋਚ੍ਚਾਰਾਦ੍ਵਾਯੁਂ ਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਖੇਚਰੀ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਦਰਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੰਟੀ ਜਾਂ ਡੰਕੇ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ।
ਸ੍ਥਿਰਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਨਿਰ੍ਮਮਃ । ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਰਦ ਮੁਨੇ ਸ਼ृਣੁ ਸਿਦ੍ਧਾਸਨਸ੍ਯ ਚ
ਸਥਿਰ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਿੱਧ ਆਸਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣ।
ਯੋਨਿਸ੍ਥਾਨਕਮਙ੍ਘ੍ਰਿਮੂਲਘਟਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦृਢਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇ- ਨ੍ਮੇਢ੍ਰੇ ਪਾਦਮਥੈਕਮੇਵ ਹृਦਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਂ ਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸ੍ਥਾਣੁਃ ਸਂਯਮਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋऽਚਲਦृਸ਼ਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰਂ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਤਦਤੀਵ ਯੋਗਿਸੁਖਦਂ ਸਿਦ੍ਧਾਸਨਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ
ਐਡੀ ਨੂੰ ਯੋਨੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪੱਕਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਦੋ ਭੌਂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਨ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੱਧ ਆਸਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯਾਤੁ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦਸਾਂ ਮਾਤਰਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜੁषਸ੍ਵ ਮੇ
ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੇਵੀ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਗਾਇਆਤਰੀ, ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਬੂਲ ਕਰ।
ਯਦਹ੍ਨਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਤਦਹ੍ਨਾ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਤਦ੍ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪਾਪ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੇ ਮਹਾਦੇਵਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਸਰਸ੍ਵਤਿ । ਅਜਰੇ ਅਮਰੇ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵਦੇਵਿ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਹੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੰਧਿਆ, ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਹੇ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤੇਜੋऽਸੀਤ੍ਯਾਦਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵੀਮਾਵਾਹਯੇਤ੍ਤਤਃ । ਯਤ੍ਕृਤਂ ਤ੍ਵਦਨੁष੍ਠਾਨਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਣਮਸ੍ਤੁ ਮੇ
'ਤੂੰ ਹੀ ਜੋਤਿ ਹੈਂ' ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤਃ ਸ਼ਾਪਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਵਿਧਾਨਂ ਸਮ੍ਯਗਾਚਰੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪਸ੍ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਤਥੈਵ ਚ
ਫਿਰ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕਾਉਣ ਲਈ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸਿष੍ਠਸ਼ਾਪ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼ਾਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮਰਣੇਨੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪੋ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਮਰਣਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਤਃ । ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਮਰਣਾਦੇਵ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਸਰ੍ਵਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ । ਧ੍ਯਾਯਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਸਂਜ੍ਞਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਮੇਕਂ ਵਚਸਾਮਗਮ੍ਯਮ੍
ਦਿਲ ਦੇ ਕੌਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸੁਰਤ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਅਥ ਨ੍ਯਾਸਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾ ਅਙ੍ਗਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ੴਕਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਦੀਰਯੇਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਨਿਆਸ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਓਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਭੂਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਨਮ ਇਤ੍ਯੇਵ ਚੋਚ੍ਚਰੇਤ੍ । ਭੁਵਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵ: ਕਟਿਭ੍ਯਾਂ ਨਮੋ ਵਦੇਤ੍
'ਭੂ:' ਆਖ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ 'ਨਮ:' ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਭੁਵ:' ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, 'ਸਵ:' ਕਮਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ 'ਨਮ:' ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਹਰ੍ਨਾਭ੍ਯੈ ਜਨਸ਼੍ਚੈਵ ਹਦਯਾਯ ਤਤਸ੍ਤਪਃ । ਕਣ੍ਠਾਯ ਚ ਤਤਃ ਸਤ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍
'ਮਹ:' ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, 'ਜਨ:' ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਫਿਰ 'ਤਪ:' ਗਲੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਤੇ ਆਖਰ 'ਸਤ੍ਯ' ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਸਵਿਤੁਸ੍ਤਰ੍ਜਨੀਭ੍ਯਾਂ ਵਰੇਣ੍ਯਕਮ੍ । ਭਰ੍ਗੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਧੀਮਹੀਤ੍ਯੇਵ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨਾਲ 'ਤਤ੍ ਸਵਿਤੁਰ', ਤਰਜਨੀ ਨਾਲ 'ਵਰੇਣ੍ਯਮ', ਮੱਧਮਾਂ ਨਾਲ 'ਭਰਗੋ ਦੇਵੱਸ੍ਯ', ਤੇ ਅਨਾਮਿਕਾਂ ਨਾਲ 'ਧੀਮਹਿ' ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਮਾਭ੍ਯਾਂ ਕਨਿष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਧਿਯੋ ਯੋ ਨ: ਪਦਂ ਵਦੇਤ੍ । ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ਕਰਪृष੍ਠਤਲਯੋਰ੍ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸੁਧੀ:
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅੰਗੂਠੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ 'ਧਿਯੋ ਯੋ ਨ: ' ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦਾ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਇਹ ਉਂਗਲਾਂ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਨੇ ਤਤ੍ਸਵਿਤੁਰ੍ਹृਦਯਾਯ ਨਮਸ੍ਤਥਾ । ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਿਰਸੇ ਨਮ ਇਤ੍ਯਪਿ
'ਤਤ ਸਵਿਤੁਰ' ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, 'ਵਰੇਣਯਮ' ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਰ੍ਗੋ ਦੇਵਸ੍ਥ ਰੁਦ੍ਰਾਤ੍ਮਨੇ ਸ਼ਿਖਾਯੈ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਧੀਮਹੀਤਿ ਕਵਚਾਯ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
'ਭਰਗੋ ਦੇਵਸ' ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਸਿਖਾ ਉੱਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, 'ਧੀਮਹਿ' ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਾਤ੍ਮਨੇ ਧਿਯੋ ਯੋ ਨੋ ਨੇਤ੍ਰਤ੍ਰਯ ਉਦੀਰਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇऽਸ੍ਤ੍ਰਾਯ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
'ਧਿਯੋ ਯੋ ਨ:' ਕਾਲ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ' ਸਰਵਾਤਮਾ ਲਈ ਅਸਤਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਯਾਸਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਕਥਯਾਮਿ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਵਰ੍ਣਸਮ੍ਭੂਤਨ੍ਯਾਸ: ਪਾਪਹਰਃ ਪਰ:
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ! ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਵਰ੍ਣਨ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਤ੍ਕਾਰਮਾਦਾਵੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠਦ੍ਵਯੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ 'ਓਮ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 'ਤ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉ।
ਸਕਾਰਂ ਗੁਲ੍ਫਯੋਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਕਾਰਂ ਜਙ੍ਘਯੋਰ੍ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਜਾਨ੍ਵੋਸ੍ਤੁਕਾਰਂ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਊਰ੍ਵੋਸ਼੍ਚੈਵ ਵਕਾਰਕਮ੍
'ਸ' ਗੁੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ, 'ਵਿ' ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ, 'ਤੁ' ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਤੇ 'ਰ' ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉ।
ਰੇਕਾਰਂ ਚ ਗੁਦੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਣਿਕਾਰਂ ਲਿਙ੍ਗ ਏਵ ਚ । ਕਟ੍ਯਾਂ ਯਕਾਰਮੇਵਾਤ੍ਰ ਭਕਾਰਂ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ
'ਰੇ' ਪਿਛਵਾੜੇ ਉੱਤੇ, 'ਣਿ' ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ, 'ਯ' ਕਮਰ ਉੱਤੇ, ਤੇ 'ਭ' ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉ।
ਗੋਕਾਰਂ ਹृਦਯੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦੇਕਾਰਂ ਸ੍ਤਨਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ । ਵਕਾਰਂ ਹृਦਿ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਕਾਰਂ ਕਣ੍ਠਕੂਪਕੇ
'ਗੋ' ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ, 'ਦੇ' ਦੋਹਾਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ, 'ਵ' ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ, ਤੇ 'ਸ੍ਯ' ਗਲੇ ਦੇ ਖੋਹ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉ।
ਧੀਕਾਰਂ ਮੁਖਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਮਕਾਰਂ ਤਾਲੁਦੇਸ਼ਕੇ । ਹਿਕਾਰਂ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰੇ ਤੁ ਧਿਕਾਰਂ ਨੇਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
'ਧੀ' ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, 'ਮ' ਤਾਲੂ ਉੱਤੇ, 'ਹਿ' ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਤੇ 'ਧੀ' ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉ।