(ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਯਾਮਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇऽਧੁਨਾ । ਨਾਨਾਪਾਪੈਕਸ਼ਮਨਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ ॥) ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਰ੍ਨਾਸਾਗ੍ਰਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾ ਮੁਦ੍ਰਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਗृਹਸ੍ਥਯੋਃ
ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਆਯਾਮ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਦਬਾ ਕੇ, ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰੋ। ਇਹ ਮুদ্রਾ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ।
ਕਨਿष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰ੍ਯਤੇਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ । ਆਪੋ ਹਿ ष੍ਠੇਤਿ ਤਿਸृਭਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ਼ੋਦਕੈਃ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ, ਛੋਟੀ, ਅਣਾਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਆਪੋ ਹਿ ਠ' ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਉ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋਗਨ੍ਤੇ ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਦਾਨ੍ਤੇ ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਨਵਪ੍ਰਣਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਆਪੋ ਹਿ ष੍ਠੇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ
ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਨੌ ਓਂਕਾਰਾਂ ਨਾਲ 'ਆਪੋ ਹਿ ਠ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਮਾਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਸ਼੍ਯੇਦਘਂ ਮਾਰ੍ਜਨੇਨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਤਤ ਆਚਮਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਿਬੇਦਪਃ
ਮਾਰਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, 'ਸੂਰਯਸ਼ ਚ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਃਕਰਣਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਪਾਪਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਰ੍ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਯਾ
ਜੋ ਪਾਪ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਓਮਕਾਰ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪੋ ਹਿ ष੍ਠੇਤਿ ਸੂਕ੍ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਚੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਹਸ੍ਤੇ ਜਲਂ ਗੋਕਰ੍ਣਵਤ੍ਕृਤੇ
‘ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠਾ’ ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੋ-ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਂ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਤੁ ਵਾਮਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਸ੍ਮਰੇਦਘਮ੍ । ਪੁਰੁषਂ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਚ ऋਤਂ ਚੇਤਿ ਪਠੇਤ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਪ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ‘ਪੁਰਖ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤ ਹੈ’ ਇਹ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰੁਪਦਾਂ ਵਾ ऋਚਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਨਾਸਾਪੁਟੇਨ ਚ । ਸ਼੍ਵਾਸਮਾਰ੍ਗੇਣ ਤਂ ਪਾਪਮਾਨਯੇਤ੍ਕਰਵਾਰਿਣਿ
ਫਿਰ ‘ਦ੍ਰੁਪਦਾ’ ਰਿਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੱਜੀ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਹਥ ਵਿਚਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲੋਕ੍ਯੈਵ ਤਦ੍ਵਾਰਿ ਵਾਮਭਾਗੇऽਸ਼੍ਮਨਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਨਿष੍ਪਾਪਂ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮੇ ਸਞ੍ਜਾਤਮਿਤਿ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਲ ਨਾ ਤੱਕ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਾਯ ਤੁ ਤਤਃ ਪਾਦੌ ਦ੍ਵੌ ਸਮੌ ਸਨ੍ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਠਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਤਰਜਨੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਛੱਡ ਕੇ।
ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਾਨੁਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵਾਰਿ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿਵਾਰਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਧਿਰੇषੋऽਰ੍ਘ੍ਯਮੋਚਨੇ
ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਇਹ ਅਰਘ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸਕृਦੇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਾਰਤਃ
ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ।
ਈषਨ੍ਨਗ੍ਰਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਸਨੇ ਚੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਾਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦਪਃ
ਸਵੇਰੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਨਿਰੀਆ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਦੁਜਾ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਕਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰਣਮਤਃ ਸ਼ृਣੁ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯੋ ਮਹਾਵੀਰਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਮੰਦੇਹ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ।
ਕृਤਘ੍ਨਾ ਦਾਰੁਣਾ ਘੋਰਾਃ ਸੂਰ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਾਦਿਤੁਮ੍ । ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ
ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ—
ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤ੍ਯੁਦਕਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਵਜ੍ਰੀਭੂਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ
ਵੱਡੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਜਲੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਾਸਤੇ । ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਜਨਨਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੀਰਿਤਮ੍
ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਰ੍ਘ੍ਯਾਙ੍ਗਭੂਤਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ । ਯਦੁਚ੍ਚਾਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਾਙ੍ਗਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਫਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਰਘ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਹੁਣ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਹਮਰ੍ਕੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਹਂ ਸ਼ਿਵਃ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰਹਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਯੋਤੀ ਰਸੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ।
ਆਗਚ੍ਛ ਵਰਦੇ ਦੇਵਿ ਗਾਯਤ੍ਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਿ । ਜਪਾਨੁष੍ਠਾਨਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹृਦਯਂ ਮਮ
ਆ, ਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪਾ; ਜਪ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਦੇਵਿ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰਾਗਮਨਾਯ ਚ । ਅਰ੍ਘ੍ਯੇषੁ ਦੇਵਿ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹृਦਯਂ ਮਮ
ਉੱਠ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਵੀ; ਅਰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਥਲੇ ਨੈਜਮਾਸਨਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਤਤ੍ਰਾਰੁਹ੍ਯ ਜਪੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਵੇਦਮਾਤਰਮ੍
ਫਿਰ, ਸੁੱਚੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਤ੍ਤਰਂ ਮੁਨੇ । ਪ੍ਰਾਤਃਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਾਨੇ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਇਥੇ ਹੀ ਖੇਚਰੀ ਮੁਦਰਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵੇਰਵਾ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਾਮਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਦਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਰਤਿ ਖੇ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਚਰਤਿ ਖੇ ਗਤਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਭ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਖੇਚਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਮੁਦ੍ਰਾ ਭਵਤਿ ਖੇਚਰੀ । ਨ ਚਾਸਨਂ ਸਿਦ੍ਧਸਮਂ ਨ ਕੁਮ੍ਭਸਦृਸ਼ੋऽਨਿਲਃ
ਜਦੋਂ ਨਜ਼ਰ ਦੋ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਖੇਚਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਆਸਨ ਸਿੱਧ ਆਸਨ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਸਾਹ ਰੋਕਣਾ ਕੁੰਭਕਾ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਖੇਚਰੀਸਮਾ ਮੁਦ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਨਾਰਦ । ਘਣ੍ਟਾਵਤ੍ਪਣਵੋਚ੍ਚਾਰਾਦ੍ਵਾਯੁਂ ਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਖੇਚਰੀ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਦਰਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘੰਟੀ ਜਾਂ ਡੰਕੇ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ।
ਸ੍ਥਿਰਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਨਿਰ੍ਮਮਃ । ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਰਦ ਮੁਨੇ ਸ਼ृਣੁ ਸਿਦ੍ਧਾਸਨਸ੍ਯ ਚ
ਸਥਿਰ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਿੱਧ ਆਸਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣ।
ਯੋਨਿਸ੍ਥਾਨਕਮਙ੍ਘ੍ਰਿਮੂਲਘਟਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦृਢਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇ- ਨ੍ਮੇਢ੍ਰੇ ਪਾਦਮਥੈਕਮੇਵ ਹृਦਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਂ ਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸ੍ਥਾਣੁਃ ਸਂਯਮਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋऽਚਲਦृਸ਼ਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰਂ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਤਦਤੀਵ ਯੋਗਿਸੁਖਦਂ ਸਿਦ੍ਧਾਸਨਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ
ਐਡੀ ਨੂੰ ਯੋਨੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪੱਕਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਦੋ ਭੌਂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਨ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੱਧ ਆਸਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯਾਤੁ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦਸਾਂ ਮਾਤਰਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜੁषਸ੍ਵ ਮੇ
ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੇਵੀ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਗਾਇਆਤਰੀ, ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਬੂਲ ਕਰ।
ਯਦਹ੍ਨਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਤਦਹ੍ਨਾ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਤਦ੍ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪਾਪ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।