ਪੀਡਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਨਾਡੀਮਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਤਥੋਤ੍ਤਰਾਮ੍ । ਕਨਿष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਤਰ੍ਜਨੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਸੱਜੀ ਨਾਡੀ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦਬਾਓ, ਤੇ ਖੱਬੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਤੇ ਅਣਾਮਿਕਾ ਨਾਲ। ਵਿਚਲੀ ਤੇ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰੇਚਕ: ਪੂਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋऽਥ ਕੁਮ੍ਭਕ: । ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਯਤਮਾਨਸੈ:
ਸਾਹ ਛੱਡਣਾ, ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋਕਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੇ ਕੂੰਭਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੇਚਕਃ ਸृਜਤੇ ਵਾਯੁਂ ਪੂਰਕਃ ਪੂਰਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍ । ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਕੁਮ੍ਭਕਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹਵਾ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਠਹਿਰਾਉ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੂੰਭਕ ਹੈ।
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮਂ ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੂਰਕੇ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਧਰਿਮ੍
ਸਾਹ ਲੈਣ ਵੇਲੇ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭਕੇ ਤੁ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਾਨੇ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤੁ ਕਮਲਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾਮਹਮ੍
ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਵੇਲੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰੇਚਕੇ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਧ੍ਯਾਯੇਲ੍ਲਲਾਟਸ੍ਥਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਸਂਕਾਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਸਾਹ ਛੱਡਦਿਆਂ, ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਾਫ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰਕੇ ਵਿष੍ਣੁਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਕੁਮ੍ਭਕੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਗਤਿਮ੍ । ਰੇਚਕੇਨ ਤृਤੀਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦੀਸ਼੍ਵਰਂ ਪਰਮ੍
ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਤੀਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰਾਣਾਚਮਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਰੌਤਮਾਚਮਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਾਪਾਪਹਂ ਮੁਨੇ
ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਚਮਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਹੁਣ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਤੁ ਤਦਿਤ੍ਯृਚਮ੍ । ਪਾਦਾਦੌ ਵ੍ਯਾਹृਤੀਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੌਤਾਚਮਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਗਾਯਤਰੀ ਤੇ 'ਆਪੋ ਹਿ ਠ' ਰਿਕ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਜਪੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਣਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਂਯਮਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਿਰਸ ਸਮੇਤ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਓਂਕਾਰ ਜੋੜ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਸਾਹ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
(ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਯਾਮਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇऽਧੁਨਾ । ਨਾਨਾਪਾਪੈਕਸ਼ਮਨਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ ॥) ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਰ੍ਨਾਸਾਗ੍ਰਂ ਪੀਡਯੇਤ੍ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾ ਮੁਦ੍ਰਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਗृਹਸ੍ਥਯੋਃ
ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਆਯਾਮ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਦਬਾ ਕੇ, ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰੋ। ਇਹ ਮুদ্রਾ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ।
ਕਨਿष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰ੍ਯਤੇਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ । ਆਪੋ ਹਿ ष੍ਠੇਤਿ ਤਿਸृਭਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ਼ੋਦਕੈਃ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ, ਛੋਟੀ, ਅਣਾਮਿਕਾ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਆਪੋ ਹਿ ਠ' ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਉ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋਗਨ੍ਤੇ ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਦਾਨ੍ਤੇ ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਨਵਪ੍ਰਣਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਆਪੋ ਹਿ ष੍ਠੇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ
ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਨੌ ਓਂਕਾਰਾਂ ਨਾਲ 'ਆਪੋ ਹਿ ਠ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਮਾਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਸ਼੍ਯੇਦਘਂ ਮਾਰ੍ਜਨੇਨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਤਤ ਆਚਮਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਿਬੇਦਪਃ
ਮਾਰਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, 'ਸੂਰਯਸ਼ ਚ' ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਃਕਰਣਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਪਾਪਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਰ੍ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਯਾ
ਜੋ ਪਾਪ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਓਮਕਾਰ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪੋ ਹਿ ष੍ਠੇਤਿ ਸੂਕ੍ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਚੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਹਸ੍ਤੇ ਜਲਂ ਗੋਕਰ੍ਣਵਤ੍ਕृਤੇ
‘ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠਾ’ ਸੁਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੋ-ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਂ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰਂ ਤੁ ਵਾਮਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਸ੍ਮਰੇਦਘਮ੍ । ਪੁਰੁषਂ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਚ ऋਤਂ ਚੇਤਿ ਪਠੇਤ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਪ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ‘ਪੁਰਖ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤ ਹੈ’ ਇਹ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰੁਪਦਾਂ ਵਾ ऋਚਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਨਾਸਾਪੁਟੇਨ ਚ । ਸ਼੍ਵਾਸਮਾਰ੍ਗੇਣ ਤਂ ਪਾਪਮਾਨਯੇਤ੍ਕਰਵਾਰਿਣਿ
ਫਿਰ ‘ਦ੍ਰੁਪਦਾ’ ਰਿਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੱਜੀ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਹਥ ਵਿਚਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲੋਕ੍ਯੈਵ ਤਦ੍ਵਾਰਿ ਵਾਮਭਾਗੇऽਸ਼੍ਮਨਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਨਿष੍ਪਾਪਂ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮੇ ਸਞ੍ਜਾਤਮਿਤਿ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਲ ਨਾ ਤੱਕ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਾਯ ਤੁ ਤਤਃ ਪਾਦੌ ਦ੍ਵੌ ਸਮੌ ਸਨ੍ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਠਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਤਰਜਨੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਛੱਡ ਕੇ।
ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਾਨੁਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵਾਰਿ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿਵਾਰਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਧਿਰੇषੋऽਰ੍ਘ੍ਯਮੋਚਨੇ
ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਇਹ ਅਰਘ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸਕृਦੇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਾਰਤਃ
ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ।
ਈषਨ੍ਨਗ੍ਰਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਸਨੇ ਚੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਾਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦਪਃ
ਸਵੇਰੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਨਿਰੀਆ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਦੁਜਾ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਕਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰਣਮਤਃ ਸ਼ृਣੁ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯੋ ਮਹਾਵੀਰਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਮੰਦੇਹ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ।
ਕृਤਘ੍ਨਾ ਦਾਰੁਣਾ ਘੋਰਾਃ ਸੂਰ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਾਦਿਤੁਮ੍ । ਤਤੋ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ
ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ—
ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ਤ੍ਯੁਦਕਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਵਜ੍ਰੀਭੂਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ
ਵੱਡੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਜਲੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਾਸਤੇ । ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਜਨਨਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੀਰਿਤਮ੍
ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਰ੍ਘ੍ਯਾਙ੍ਗਭੂਤਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ । ਯਦੁਚ੍ਚਾਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਾਙ੍ਗਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਫਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਰਘ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਹੁਣ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਹਮਰ੍ਕੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਹਂ ਸ਼ਿਵਃ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰਹਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਯੋਤੀ ਰਸੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ।
ਆਗਚ੍ਛ ਵਰਦੇ ਦੇਵਿ ਗਾਯਤ੍ਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣਿ । ਜਪਾਨੁष੍ਠਾਨਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹृਦਯਂ ਮਮ
ਆ, ਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪਾ; ਜਪ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸ।