ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਣੇ ਜਾਤੇ ਚਤੁਰ੍ਥਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ । ਅਥਵਾष੍ਟਸ਼ਤਂ ਦੇਵੀਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾਦੌ ਤਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੌਥਾ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅੱਠ ਸੌ ਵਾਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਤੁ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕਾਲਾਧੀਸ਼੍ਵਰੀਂ ਚ ਤਾਮ੍ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ਕਾਲੀਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗृਹੇ ਸਾਧਾਰਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਗੋष੍ਠੇ ਵੈ ਮਧ੍ਯਮਾ ਭਵੇਤ੍ । ਨਦੀਤੀਰੇ ਚੋਤ੍ਤਮਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵੀਗੇਹੇ ਤਦੁਤ੍ਤਮਾ
ਘਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਆਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਮੱਧਮ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਉਪਾਸੇਯਂ ਤਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜਿਥੇ ਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਓਥੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਯਾ ਅਪਰਂ ਦੈਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਵਿष੍ਣੂਪਾਸਨਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਨ ਸ਼ਿਵੋਪਾਸਨਾ ਤਥਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਿਵਿਆ ਕਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ।
ਯਥਾ ਭਵੇਨ੍ਮਹਾਦੇਵ੍ਯਾ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਚੋਦਿਤਾ । ਸਰ੍ਵਵੇਦਸਾਰਭੂਤਾ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮਰ੍ਚਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕਸ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋऽਪਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਜਪਨ੍ਤਿ ਚ । ਵੇਦਾ ਜਪਨ੍ਤਿ ਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੇਦੋਪਾਸ੍ਯਾ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜਪਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਵੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ਼ਾਕ੍ਤਾ ਨ ਸ਼ੈਵਾ ਨ ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਃ । ਆਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਵੇਦਮਾਤਰਮ੍
ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਸ਼ਾਕਤ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ। ਉਹ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਚਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਮਾਯਮ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵਾਦਿਕਨਾਮਭਿਃ । ਕੇਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨਾਰਾਯਣੋ ਮਾਧਵ ਏਵ ਚ
ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਸਾਹ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਕੇਸ਼ਵ, ਨਾਰਾਇਣ, ਮਾਧਵ।
ਗੋਵਿਨ੍ਦੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵਾਥ ਮਧੁਸੂਦਨ ਏਵ ਚ । ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮੋ ਵਾਮਨਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰੋऽਪਿ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਗੋਵਿੰਦ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਧੁਸੂਦਨ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਧਰ।
ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭੋ ਦਾਮੋਦਰ ਅਤਃ ਪਰਮ੍ । ਸਙ੍ਕਰ੍षਣੋ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋऽਪ੍ਯਨਿਰੁਦ੍ਧਕਃ
ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪਦਮਨਾਭ, ਦਾਮੋਦਰ, ਫਿਰ ਸੰਗਰਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ।
ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਧੋਕ੍ਸ਼ਜੌ ਚ ਨਾਰਸਿਂਹੋऽਪ੍ਯੁਤਸ੍ਤਥਾ । ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਹਰਿਃ ਕृष੍ਣੋऽਨ੍ਤਿਮਸ੍ਤਥਾ
ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਅਧੋਕਸ਼ਜ, ਨਰਸਿੰਹ, ਜਨਾਰਦਨ, ਉਪਿੰਦਰ, ਹਰੀ ਤੇ ਆਖਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।
ੴਕਾਰਪੂਰ੍ਵਕਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ । ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਦ੍ਵਾਰਿ ਨਮੋऽਨ੍ਤੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਤਥਾ
ਓਂਕਾਰ ਲਾ ਕੇ ਚੌਵੀ ਨਾਮ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਤੇ 'ਨਮੋ' ਲਾ ਕੇ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਵਾਦਿਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਯੇਤ੍ਕਰੌ । ਮੁਖਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਯੇਦ੍ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮੁਨ੍ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਤਥਾ
ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਦੋ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਣੇ, ਦੋ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਤੇ ਦੋ ਨਾਲ ਉਨਮਾਰਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨ ਪਾਣਿਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਾਦਾਵਪਿ ਸ਼ਿਰੋऽਪਿ ਚ । ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਾਦਿਦੇਵਾਨਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਇੱਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਗਰਸ਼ਣ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗ ਛੂਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨੋਦਕਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਾਮੇਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਬੁਧ: । ਤਾਵਨ੍ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤੇ ਤੋਯਂ ਯਾਵਦ੍ਵਾਮੇਨ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਖੱਬੇ ਨਾਲ ਨਾ ਛੂਹੀਏ, ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਗੋਕਰ੍ਣਾਕृਤਿਹਸ੍ਤੇਨ ਮਾषਮਾਤ੍ਰਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍ । ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਪਾਯੀ ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਗਾਂ ਦੀ ਕੰਨ ਵਾਂਗ ਹਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਾਸ਼ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਜਾਤਿ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਹਤਾਙ੍ਗੁਲਿਨਾ ਤੋਯਂ ਪਾਣਿਨਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ । ਮੁਕ੍ਤਾਙ੍ਗੁष੍ਠਕਨਿष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੇषੇਣਾਚਮਨਂ ਵਿਦੁਃ
ਸਭ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਵਰਤ ਕੇ, ਪਰ ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਮृਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤੁਰੀਯਪਦਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਫਿਰ, ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਿਰਸ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਪਦ ਸਮੇਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਰੇਚਯੇਦ੍ਵਾਯੁਂ ਵਾਮੇਨ ਪੂਰਿਤੋਦਰਮ੍ । ਕੁਮ੍ਭੇਨ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾ:
ਸੱਜੀ ਨੱਕ ਨਾਲ ਸਾਹ ਛੱਡੋ, ਖੱਬੀ ਨਾਲ ਪੇਟ ਭਰੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਕੂੰਭਕ ਕਰਕੇ ਸਾਹ ਰੋਕੋ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪੀਡਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਨਾਡੀਮਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਤਥੋਤ੍ਤਰਾਮ੍ । ਕਨਿष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਤਰ੍ਜਨੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਸੱਜੀ ਨਾਡੀ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦਬਾਓ, ਤੇ ਖੱਬੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਤੇ ਅਣਾਮਿਕਾ ਨਾਲ। ਵਿਚਲੀ ਤੇ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰੇਚਕ: ਪੂਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋऽਥ ਕੁਮ੍ਭਕ: । ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਯਤਮਾਨਸੈ:
ਸਾਹ ਛੱਡਣਾ, ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋਕਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੇ ਕੂੰਭਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੇਚਕਃ ਸृਜਤੇ ਵਾਯੁਂ ਪੂਰਕਃ ਪੂਰਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍ । ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਕੁਮ੍ਭਕਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹਵਾ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਠਹਿਰਾਉ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੂੰਭਕ ਹੈ।
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮਂ ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੂਰਕੇ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਧਰਿਮ੍
ਸਾਹ ਲੈਣ ਵੇਲੇ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭਕੇ ਤੁ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਾਨੇ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤੁ ਕਮਲਾਸਨਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾਮਹਮ੍
ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਵੇਲੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰੇਚਕੇ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਧ੍ਯਾਯੇਲ੍ਲਲਾਟਸ੍ਥਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਸਂਕਾਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਸਾਹ ਛੱਡਦਿਆਂ, ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਾਫ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰਕੇ ਵਿष੍ਣੁਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਕੁਮ੍ਭਕੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਗਤਿਮ੍ । ਰੇਚਕੇਨ ਤृਤੀਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦੀਸ਼੍ਵਰਂ ਪਰਮ੍
ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਤੀਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰਾਣਾਚਮਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਰੌਤਮਾਚਮਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਾਪਾਪਹਂ ਮੁਨੇ
ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਚਮਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਹੁਣ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਤੁ ਤਦਿਤ੍ਯृਚਮ੍ । ਪਾਦਾਦੌ ਵ੍ਯਾਹृਤੀਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੌਤਾਚਮਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਗਾਯਤਰੀ ਤੇ 'ਆਪੋ ਹਿ ਠ' ਰਿਕ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਜਪੇਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਣਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਂਯਮਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਿਰਸ ਸਮੇਤ, ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਓਂਕਾਰ ਜੋੜ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਸਾਹ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।