ਏਕਾਨ੍ਤਿਨਾਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਪਰਮੈਕਾਨ੍ਤਿਨਾਮਪਿ । ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਕਰਣੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯੋ ਮਹਾਨ੍ਭਵੇਤ੍
ਪਰ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿਲਕ ਬਣਾਉਣ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਤੁ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਣ੍ਡਾਕਾਰਂ ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਮਧ੍ਯੇ ਛਿਦ੍ਰਂ ਵੈष੍ਣਵਾਸ਼੍ਚ ਨਮੋऽਨ੍ਤੈਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦਿਭਿਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਤਿਲਕ ਸੋਹਣਾ ਦੰਡ ਵਰਗਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਅੰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿਕ ਨਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਮਲਾਨ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਣਿ ਸਾਨ੍ਤਰਾਲਾਨਿ ਯੋ ਨਰਃ । ਕਰੋਤਿ ਵਿਪੁਲਂ ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਮੇ ਕਰੋਤਿ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਤਿਲਕ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਸ਼ਾਲੇ ਸੁਮਨੋਹਰੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸਾਕਂ ਸਹਾਸੀਨੋ ਰਮਤੇ ਵਿष੍ਣੁਰਵ੍ਯਯਃ
ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਲਂ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਧਮਃ । ਸ ਹਿ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਨੀਚ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਤਿਲਕ ਬਿਨਾ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਤੁ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਵਿਮੂਢਧੀਃ । ਸ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਤਾਨੇਤਿ ਨਰਕਾਨੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਤਿਲਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਕਵੀਹ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਜੂਨਿ ਸ੍ਫੁਟਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨਿ ਸਾਨ੍ਤਰਾਲਾਨਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਣਿ ਦਣ੍ਡਾਬ੍ਜਦੀਪਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਭਾਨਿ ਚ
ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਤਿਲਕ ਸਿੱਧੇ, ਚੰਗੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੰਡ, ਕਮਲ, ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਵਰਗੇ ਹੋਣ।
ਸ਼ਿਖੋਪਵੀਤਵਦ੍ਧਾਰ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨ ਚ । ਵਿਨਾ ਕृਤਾਸ਼੍ਚੇਦ੍ਵਿਫਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਤਿਲਕ ਇਉਂ ਲਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਨੇਊ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਂ ਚ ਵਰ੍ਤੁਲਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਮਝਦਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾ ਤਿਲਕ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਗੋਲ ਜਾਂ ਚੌਕੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਵੇਦਨਿष੍ਠੋ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਜਨ੍ਮਨਾ ਲਬ੍ਧਜਾਤਿਸ੍ਤੁ ਵੇਦਪਨ੍ਥਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜੋ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਧਚੰਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਲਾਵੇ; ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਫੜੇ।
ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਭ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਪਿ ਲਲਾਟੇ ਨੈਵ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਖ੍ਯਾਤਿਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਾਪਿ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਗਮਾਦਿषੁ
ਮੱਧਲੇ ਤਿਲਕ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਦਾਂ ਹੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਾਮ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਮਿਲਣ ਲਈ।
ਸ੍ਥਿਤਂ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਨੈਵ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵੈਦਿਕੋ ਜਨਃ । ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਕਥਮਪਿ ਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਮੱਧਲੇ ਤਿਲਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਲਗਾਉਣ। ਤੇੜਾ ਤਿਲਕ ਛੱਡਣਾ, ਭਾਵੇਂ ਭੁੱਲ ਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ।
ਲਲਾਟੇ ਭਸ੍ਮਨਾ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍ । ਵਿਨਾ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਮੋਹਾਦ੍ਧਾਰਯਨ੍ਨਾਰਕੀ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਤੇੜਾ ਤਿਲਕ ਲਾਵੇ ਤੇ ਮੱਧਲਾ ਤਿਲਕ ਨਾ ਲਾਵੇ, ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਮਾਰ੍ਗੈਕਨਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਮੋਹੇਨਾਪ੍ਯਙ੍ਕਿਤੋ ਯਦਿ । ਪਤਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਦਪਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਮੱਧਲੇ ਤਿਲਕ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਨਾਙ੍ਕਨਂ ਵਿਗ੍ਰਹੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੌਤਧਰ੍ਮੈਕਨਿष੍ਠਾਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੌਤਮੇਵ ਹਿ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੇ। ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਸ਼੍ਰੌਤਧਰ੍ਮਨਿष੍ਠਾਨਾਮਸ਼੍ਰੌਤ ਲਿਙ੍ਗਮੀਰਿਤਮ੍ । ਦੇਵਤਾ ਵੇਦਸਿਦ੍ਧਾ ਯਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ-ਦੇਵਤੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰੌਤਤਨ੍ਤ੍ਰਨਿष੍ਠਾ ਯਾਸ੍ਤਾਸਾਮਸ਼੍ਰੌਤਮੇਵ ਹਿ । ਵੇਦਸਿਦ੍ਧੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸਾਰਮੋਚਕਃ
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੰਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਭਕ੍ਤਾਨਾਮੁਪਕਾਰਾਯ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦਧਾਤਿ ਚ । ਵੇਦਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨ ਚੇਤਰਤ੍
ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਵਿਸ਼ੇषਾਣਾਮਪਿ ਤਸ੍ਯ ਤਦੇਵ ਹਿ । ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋਦ੍ਧੂਲਨਾਦਿਕਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਣਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਤੇੜਾ ਤਿਲਕ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰੌਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਦਿ ਨੈਵ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍ । ਵੇਦਮਾਰ੍ਗੈਕਨਿष੍ਠਾਨਾਂ ਵੇਦੋਕ੍ਤੇਨੈਵ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ
ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਧਾ ਤਿਲਕ ਆਦਿ, ਤੇੜਾ ਤਿਲਕ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਣ।
ਲਲਾਟੇ ਭਸ੍ਮਨਾ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਯਸ੍ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਧਾਰਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ਼ੂਲਂ ਲਲਾਟੇ ਗਨ੍ਧਵਾਰਿਣਾ
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਤੇੜਾ ਤਿਲਕ ਲਾਉਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਦਾ ਲਾਉਣ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਥਿਤਂ ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸੁਣ। ਭਸਮ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਤਃਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਾਨਂ ਚ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇऽਨਘ । ਪ੍ਰਾਤਃਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਮਧ੍ਯਭਾਸ੍ਕਰਾਮ੍
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਵੇਰੇ ਵਾਲੀ ਸੰਧਿਆ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਮੱਧਲੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ।
ਸਸੂਰ੍ਯਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਉਪਾਸਤੇ । ਤਦ੍ਭੇਦਾਨਪਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮ
ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ, ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਉਤ੍ਤਮਾ ਤਾਰਕੋਪੇਤਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਲੁਪ੍ਤਤਾਰਕਾ । ਅਧਮਾ ਸੂਰ੍ਯਸਹਿਤਾ ਪ੍ਰਾਤਃਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਤਾ
ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਉਹ ਹੈ ਜਦ ਤਾਰੇ ਹੋਣ, ਮੱਧਲੀ ਜਦ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਜਾਣ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਜਦ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ।
ਉਤ੍ਤਮਾ ਸੂਰ੍ਯਸਹਿਤਾ ਮਧ੍ਯਮਾਸ੍ਤਮਿਤੇ ਰਵੌ । ਅਧਮਾ ਤਾਰਕੋਪੇਤਾ ਸਾਯਂਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਤਾ
ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਜਦ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ, ਮੱਧਲੀ ਜਦ ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਹੇਠਲੀ ਜਦ ਤਾਰੇ ਹੋਣ।
ਵਿਪ੍ਰੋ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਮੂਲਕਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਵੇਦਃ ਸ਼ਾਖਾ ਧਰ੍ਮਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪਤ੍ਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਲਂ ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਛਿਨ੍ਨੇ ਮੂਲੇ ਨੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਸ਼ਾਖਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੰਧਿਆ ਹੈ, ਵੇਦ ਟਾਹਣੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਮ ਪੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਰੁੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟਾਹਣੀ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਯੇਨ ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਯੇਨਾਨੁਪਾਸਿਤਾ । ਜੀਵਮਾਨੋ ਭਵੇਚ੍ਛੂਦ੍ਰੋ ਮृਤਃ ਸ਼੍ਵਾ ਚੈਵ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਦਭਾਵੇऽਨ੍ਯਕਰ੍ਮਾਦਾਵਧਿਕਾਰੀ ਭਵੇਨ੍ਨ ਹਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਘਟਿਕਾਤ੍ਰਯਮ੍ । ਤਾਵਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸੀਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਘੜੀਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।