ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ਿਵਪੂਜਾਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਯਦ੍ਬਾਹ੍ਯਮਲਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਕਂ ਸ੍ਤਾਨਮਸ੍ਤਿ ਤਤ੍
ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਣਿਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਮਲਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਂ ਸ੍ਨਾਨਮਾਦਰਾਤ੍
ਭਸਮ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਵਾਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—
ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਨਾ ਮੁਨੇ । ਯਦ੍ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਮਾਹਾਮ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵੇਦੋ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਾ ਵੇਦ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਸ਼ਿਖਾਮਣਿਃ । ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਮਕृਤ੍ਵੈਵ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਵੇਦ ਜਾਂ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਤਮਣੀ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਦਕ ਕਰਮ ਕਰੇ—
ਸ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਕਲਾਰ੍ਧਾਰ੍ਧਮਪਿ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਯਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਉਹ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ ਏਵੈਕਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਧਿਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਪਾਵਨਂ ਪਾਵਨਾਨਾਂ ਚ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਉਹੀ ਇੱਕ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਨ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਯੋ ਮੋਹਾਤ੍ਸ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਭਵੇਤ੍ । ਅਨਨ੍ਤੈਰ੍ਵਾਰੁਣੈਃ ਸ੍ਨਾਨੈਰ੍ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਜੋ ਮੋਹ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਵਾਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—
ਤਤੋऽਨਨ੍ਤਗੁਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਾਦਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਕਾਲਤ੍ਰਯੇऽਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਗੁਣਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤਿੰਨਵੇਂ ਵੇਲੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗੀ ਪਤਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਮੂਤ੍ਰਾਦ੍ਯੁਤ੍ਸਰ੍ਜਨਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਪੂਤਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤਸ਼ੌਚੋऽਪਿ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਨਾ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾ ਕਰੇ—
ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਨਾਧਿਕਾਰ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮਣਿ । ਅਪਾਨਵਾਯੁਨਿਰ੍ਯਾਤੇ ਜृਮ੍ਭਣੇ ਸ੍ਕਨ੍ਦਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਤੇ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਨਿਕਲਣ, ਉਂਘ ਆਉਣ, ਛੀਂਕ ਆਉਣ—
ਸ਼੍ਲੇष੍ਮੋਦ੍ਗਾਰੇऽਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼੍ਰੀਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ੋऽਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣਿਤਃ
ਥੂਕ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨੋਤ੍ਥਿਤਂ ਫਲਮ੍ । ਸਾਵਧਾਨੇਨ ਮਨਸਾ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਭਸ੍ਮ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸਾਦਰਮ੍ । ਧਾਰਣੀਯਂ ਲਲਾਟਾਦੌ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਅਤੇ ਉਰਧਵਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅਗਨਿ' ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਸਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ' ਲਗਾਉਣ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰ੍ਯਮਨ੍ਵਹਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯੋਪਨਯਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ ਏਵ ਦ੍ਵਿਜ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੌਤਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹੀ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਃ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਤਤ੍ਕृਤਂ ਚਾਕृਤਪ੍ਰਾਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਅਕਸਰ ਫਲ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੋऽਪਿ ਭਸ੍ਮਨੋ ਧਾਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਤਤੋ ਧृਤ੍ਵੈਵ ਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀਜਪਮਾਚਰੇਤ੍
ਭਸਮ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਕੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਮੂਲਮੇਵਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ । ਸਾ ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਾਭਾਵੇ ਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਸਮ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਨ ਤਾਵਦਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਗਾਯਤ੍ਰੀਗ੍ਰਹਣੇ ਮੁਨੇ । ਯਾਵਨ੍ਨ ਭਸ੍ਮ ਭਾਲਾਦੌ ਧृਤਮਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਸਮ ਮਾਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਗਾਇਤਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭਸ੍ਮਹੀਨਲਲਾਟਤ੍ਵਂ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਨੁਮਾਪਕਮ੍ । ਏਵਮੇਵ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ ਸੁਪੁਣ੍ਯਦਃ
ਮਾਤਾ 'ਤੇ ਭਸਮ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਸਿਤਂ ਭਸ੍ਮ ਲਲਾਟੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਸ ਏਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਤਾ 'ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਸਫੈਦ ਭਸਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸਹਜਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਮਣਿਵਦ੍ਭਸ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹੇ । ਸ ਏਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਇਕ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਨ ਯਸ੍ਯ ਸਹਜਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਮਣਿਵਦ੍ਭਸ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹੇ । ਸ ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯੋ ਜਨ੍ਮਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਇਕ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾਲ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।
ਨ ਯਸ੍ਯ ਸਹਜਾ ਪ੍ਰੀਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋਦ੍ਧੂਲਨਾਦਿषੁ । ਸ ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਉਤਾਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਯੇ ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੇ ਚ ਫਲਾਦਿਕਮ੍ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਛੱਡ ਕੇ ਫਲ ਆਦਿ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
(ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਃ ਸ਼ਿਵਂ ਪੂਜਯਿष੍ਯਤਿ । ਸ ਦੁਰ੍ਭਗਃ ਸ਼ਿਵਦ੍ਵੇष੍ਟਾ ਸ ਦ੍ਵੇषੋ ਨਰਕਪ੍ਰਦਃ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਬਹਿਰ੍ਭੂਤੋ ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥) ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਹੇਮਤੁਲਾਮਪਿ । ਨ ਤਤ੍ਫਲਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਤਿਤੋ ਹਿ ਭਵੇਦ੍ਧਿ ਸਃ
ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੋਨਾ ਤੋਲਣ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਪਵੀਤਰਹਿਤੈਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । ਤਥਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਿਭੂਤਿਰਹਿਤੈਰਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਉਪਵੀਤ ਬਿਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਭਸਮ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸੰਧਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਗਤੋਪਵੀਤੈਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਜਪਾਦਿਕਂ ਤੁ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵੋਪੋषਣਾਦਿਕਮ੍
ਜੇ ਉਪਵੀਤ ਗੁਆਚੁਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੰਧਿਆ ਲਈ ਕੋਈ ਬਦਲ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਜਪ ਤੇ ਹੋਰ ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਲਈ।
ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਦਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਪਰ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—