ਅਪ੍ਯਕਾਰ੍ਯਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਿ ਭਸ੍ਮਨਾ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦਹਤੇ ਭਸ੍ਮ ਯਥਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੇਜਸਾ ਵਨਮ੍
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਆਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਚਾਤੁਲਂ ਪਾਪਂ ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲੇऽਪਿ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਯੀ ਭਵੇਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਜਣਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਜੇ ਉਹ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਾਦ੍ਧਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਮਤ੍ਸਮੀਪਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਨ ਸ ਭੂਯੋऽਭਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਵਨਸ੍ਪਤਿਗਤੇ ਸੋਮੇ ਭਸ੍ਮੋਦ੍ਧੂਲਿਤਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਅਰ੍ਚਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਲਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁष੍ਕਾਮੋऽਥਵਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਭੂਤਿਕਾਮੋऽਥਵਾ ਨਰਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈ ਧਾਰਯੇਦ੍ਭਸ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਮੀ ਚ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਗਿਆਨ, ਚੰਗੀ ਕismet ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਪਹਿਨੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਯੇ ਘੋਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਪ੍ਰੇਤਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵਃ
ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਖਸ਼, ਭੂਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਜੀਵ—
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਲਾਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੌਚਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਮਲੇ ਜਲੇ
ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ—
ਭਸ੍ਮਨੋਦ੍ਧੂਲਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਾਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਕੇਵਲਂ ਵਾਰੁਣਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੇਹੇ ਬਾਹ੍ਯਮਲਾਪਹਮ੍
ਭਸਮ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਵਾਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਮੈਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਸ੍ਤਾਨਮਨਘਂ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਲਾਪਹਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਪਿ ਵਾਰੁਣਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤ੍ਪਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਭਸਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਬਾਹਰ ਅੰਦਰ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਵਾਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣ ਛੱਡ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਮਪ੍ਯਕृਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਨਾ ਮੁਨੇ । ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਗ੍ਨੇਯਂ ਸ੍ਨਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕੀਤਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ਿਵਪੂਜਾਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਯਦ੍ਬਾਹ੍ਯਮਲਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਕਂ ਸ੍ਤਾਨਮਸ੍ਤਿ ਤਤ੍
ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਣਿਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਮਲਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਂ ਸ੍ਨਾਨਮਾਦਰਾਤ੍
ਭਸਮ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਵਾਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—
ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਨਾ ਮੁਨੇ । ਯਦ੍ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਮਾਹਾਮ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵੇਦੋ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਾ ਵੇਦ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਸ਼ਿਖਾਮਣਿਃ । ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਮਕृਤ੍ਵੈਵ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਵੇਦ ਜਾਂ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਤਮਣੀ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਦਕ ਕਰਮ ਕਰੇ—
ਸ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਕਲਾਰ੍ਧਾਰ੍ਧਮਪਿ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਯਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਉਹ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ ਏਵੈਕਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਧਿਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਪਾਵਨਂ ਪਾਵਨਾਨਾਂ ਚ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਉਹੀ ਇੱਕ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਨ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਯੋ ਮੋਹਾਤ੍ਸ ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਭਵੇਤ੍ । ਅਨਨ੍ਤੈਰ੍ਵਾਰੁਣੈਃ ਸ੍ਨਾਨੈਰ੍ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਜੋ ਮੋਹ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਵਾਰੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—
ਤਤੋऽਨਨ੍ਤਗੁਣਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਾਦਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਕਾਲਤ੍ਰਯੇऽਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਗੁਣਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤਿੰਨਵੇਂ ਵੇਲੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗੀ ਪਤਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਮੂਤ੍ਰਾਦ੍ਯੁਤ੍ਸਰ੍ਜਨਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਪੂਤਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤਸ਼ੌਚੋऽਪਿ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਨਾ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾ ਕਰੇ—
ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਪੂਤਾਤ੍ਮਾ ਨਾਧਿਕਾਰ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮਣਿ । ਅਪਾਨਵਾਯੁਨਿਰ੍ਯਾਤੇ ਜृਮ੍ਭਣੇ ਸ੍ਕਨ੍ਦਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਤੇ
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਨਿਕਲਣ, ਉਂਘ ਆਉਣ, ਛੀਂਕ ਆਉਣ—
ਸ਼੍ਲੇष੍ਮੋਦ੍ਗਾਰੇऽਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼੍ਰੀਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ੋऽਤ੍ਰ ਵਰ੍ਣਿਤਃ
ਥੂਕ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਨੋਤ੍ਥਿਤਂ ਫਲਮ੍ । ਸਾਵਧਾਨੇਨ ਮਨਸਾ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਭਸ੍ਮ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸਾਦਰਮ੍ । ਧਾਰਣੀਯਂ ਲਲਾਟਾਦੌ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਅਤੇ ਉਰਧਵਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅਗਨਿ' ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਸਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ' ਲਗਾਉਣ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰ੍ਯਮਨ੍ਵਹਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯੋਪਨਯਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸ ਏਵ ਦ੍ਵਿਜ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੌਤਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹੀ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਃ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਤਤ੍ਕृਤਂ ਚਾਕृਤਪ੍ਰਾਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਅਕਸਰ ਫਲ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੋऽਪਿ ਭਸ੍ਮਨੋ ਧਾਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਤਤੋ ਧृਤ੍ਵੈਵ ਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀਜਪਮਾਚਰੇਤ੍
ਭਸਮ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਕੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਮੂਲਮੇਵਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯੇ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ । ਸਾ ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਾਭਾਵੇ ਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਸਮ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਨ ਤਾਵਦਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਗਾਯਤ੍ਰੀਗ੍ਰਹਣੇ ਮੁਨੇ । ਯਾਵਨ੍ਨ ਭਸ੍ਮ ਭਾਲਾਦੌ ਧृਤਮਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਸਮ ਮਾਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਗਾਇਤਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।