ਤਦ੍ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯ ਮੁਨੇ ਨਿਜਯਾ ਤਪਸਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਭਵਤਸ੍ਤੇਜਸਾਗਸ੍ਤ੍ਯ ਨੂਨਂ ਨਮ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਏਤਦੇਵਾਸ੍ਮਦੀਯਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਹੇ ਮুনি, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਾਧ ਨੂੰ ਰੋਕ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਰੌਣਕ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਅਗਸਤਿਆ, ਉਹ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵृਦ੍ਧ੍ਯਵਰੋਧਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਿਬੁਧਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਕਰਿष੍ਯੇ ਕਾਰ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤੋ ਮੁਨਿਃ
ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਾਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ।"
ਅਙ੍ਗੀਕृਤੇ ਤਦਾ ਕਾਰ੍ਯੇ ਮੁਨਿਨਾ ਕੁਮ੍ਭਜਨ੍ਮਨਾ । ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਬੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਦੋਂ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਮুনি ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਾਨਿ ਧਿष੍ਣ੍ਯਾਨਿ ਭੇਜਿਰੇ ਮੁਨਿਵਾਕ੍ਯਤਃ । ਪਤ੍ਨੀਂ ਮੁਨਿਵਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਵਾਚ ਨृਪਕਨ੍ਯਕਾਮ੍
ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਮুনি ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਮুনি ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਰੂਪ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਯੇ ਨृਪਸੁਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਘ੍ਨੋऽਨਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਰਕਃ । ਭਾਨੁਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧੇਨ ਕृਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਹੀਭृਤਾ
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ। ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਆਜ੍ਞਾਤਂ ਕਾਰਣਂ ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਕਾਸ਼ੀਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯਦ੍ਗੀਤਂ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਾਸੀ ਬਾਰੇ ਆਖੀ ਸੀ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ । ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਿਘ੍ਨਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਵਸਤਾਂ ਸਤਾਮ੍
'ਅਵਿਮੁਕਤ' ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ।
ਸੋऽਨ੍ਤਰਾਯੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਵਸਤਾ ਪ੍ਰਿਯੇ । ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤਾਂ ਮੁਨਿਃ ਪਰਮਤਾਪਨਃ
ਪਿਆਰੀ, ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਮুনি—
ਮਣਿਕਰ੍ਣ੍ਯਾਂ ਸਮਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਦਣ੍ਡਪਾਣਿਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕਾਲਰਾਜਂ ਸਮਾਗਤਃ
ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕਾਲ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਕਾਲਰਾਜ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭਯਹਾਰਕ । ਕਥਂ ਦੂਰਯਸੇ ਪੁਰ੍ਯਾਃ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਹੇ ਕਾਲ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ, ਜੋ ਕਾਸੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ?
ਤ੍ਵਂ ਕਾਸ਼ੀਵਾਸਵਿਘ੍ਨਾਨਾਂ ਨਾਸ਼ਕੋ ਭਕ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਮਾਂ ਕਿਂ ਦੂਰਯਸੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ ਭਕ੍ਤਾਰ੍ਤਿਵਿਨਿਵਾਰਕ
ਤੂੰ ਕਾਸੀ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਪਰਾਪਵਾਦੋ ਨੋਕ੍ਤੋ ਮੇ ਨ ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨृਤਮ੍ । ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਕਾਸ਼੍ਯਾ ਦੂਰਂ ਕਰੋषਿ ਮਾਮ੍
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਚੁਗਲੀ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਝੂਠ ਆਖਿਆ। ਕਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯ ਚ ਤਂ ਕਾਲਨਾਥਂ ਕੁਮ੍ਭੋਦ੍ਭਵੋ ਮੁਨਿਃ । ਜਗਾਮ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲਨਾਥ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਮুনি ਸਾਕਸ਼ੀਵਿਘਨੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯ ਤਤਃ ਪੁਰ੍ਯਾ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ । ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ, ਜੋ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ।
ਕਾਸ਼ੀਵਿਰਹਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਨਿਧਿਰ੍ਮੁਨਿਃ । ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਨੁਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਜਗਾਮ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ
ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮুনি, ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਾਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਪੋਯਾਨਮਿਵਾਰੁਹ੍ਯ ਨਿਮਿषਾਰ੍ਧੇਨ ਵੈ ਮੁਨਿਃ । ਅਗ੍ਰੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬਰਮਥੋਨ੍ਨਤਮ੍
ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਵਾਰੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਾਤਰ ਅੱਧੀ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਮুনি ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਚਕਮ੍ਪੇ ਚਾਚਲਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮੁਨਿਮ੍ । ਗਿਰਿਃ ਖਰ੍ਵਤਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ੁਰਵਨੀਮਿਵ
ਜਦੋਂ ਮুনি ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਪਹਾੜ ਤੁਰੰਤ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਨਿਮਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਭਕ੍ਤਿਭਾਵਿਤਃ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਮ੍ਰਸ਼ਿਖਰਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਂ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍
ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੱਠੇ ਅੰਗ ਲਾ ਕੇ, ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਮੁਨਿਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਵਤ੍ਸੈਵਂ ਤਿष੍ਠ ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਾਵਦਾਗਮ੍ਯਤੇ ਮਯਾ
ਅਗਸਤਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੁੱਕ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆ ਜਾਵਾਂ।"
ਅਸ਼ਕ੍ਤੋऽਹਂ ਗਣ੍ਡਸ਼ੈਲਾਰੋਹਣੇ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰਕ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਰ੍ਯਾਮ੍ਯਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗਮੋਤ੍ਸੁਕਃ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਰੁਹ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰਾਣ੍ਯਵਾਰੁਹਦਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਗਤੋ ਯਾਮ੍ਯਦਿਸ਼ਂ ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।
ਮਲਯਾਚਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਪਰੋऽਭਵਤ੍ । ਸਾਪਿ ਦੇਵੀ ਤਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਾਗਤਾ ਮਨੁਪੂਜਿਤਾ
ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਲਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਵੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ।
ਲੋਕੇषੁ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਾਸਿਨੀਤਿ ਚ ਸ਼ੌਨਕ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਤਚ੍ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ, ਯਾਨੀ ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਵਿਨ੍ਧ੍ਯਨਗਯੋਰਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵਿਜਯਦਂ ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਧਨਮ੍
ਅਗਸਤਿ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਧਨਦਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸੁਖਦਂ ਤਥਾ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੀ ਧਰ੍ਮਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧਨਾਰ੍ਥੀ ਧਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਇਹ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਕਾਮੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚਾਸ੍ਯ ਸਕृਚ੍ਛ੍ਰਵਾਤ੍ । ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਮਨੁਰ੍ਦੇਵੀਮਾਰਾਧ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਲੇਭੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਜਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਸੌਮ੍ਯ ਮਯਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਆਦ੍ਯਂ ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾਃ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੁਵੰਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੀਲਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਮਨੂਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ੌਨਕ ਉਵਾਚ ਆਦ੍ਯੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਭਵਤਾ ਚਾਯਮੁਤ੍ਤਮਃ । ਅਨ੍ਯੇषਾਮੁਦ੍ਭਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਨੂਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਤੇਜਸਾਮ੍
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁਵੰਤਰ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਚਮਕਦੇ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਮਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਹਿ । ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਮ੍ਭੂਤਿਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤਿ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਵੀ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨਾਰਦਃ ਪਰਮੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਦੇਵੀਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਃ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਮਨੂਨਾਂ ਮੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਸੂਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਚ ਸਨਾਤਨ
ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।"