ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਰਤੋ ਜਲਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਨਾਮਿਕਾਮਧ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੱਧਲੀ, ਅੰਗੂਠੀ ਅਤੇ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚੈਵ ਲਲਾਟੇ ਚ ਕਰ੍ਣੇ ਕਣ੍ਠੇ ਤਥੈਵ ਚ । ਹृਦਯੇ ਚੈਵ ਬਾਹ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਨ੍ਯਾਸਸ੍ਥਾਨਂ ਹਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਲਕੀਰਾਂ ਸਿਰ, ਮੱਥੇ, ਕੰਨਾਂ, ਗਲੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦੇਨ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲੈਰ੍ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ਭਾਲੇ ਸ਼ਿਰੋਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਦ੍ਯੇਨ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕਰ੍ਣੇ ਵਾਮਦੇਵੇਨ ਵਾਮਤਃ । ਅਘੋਰੇਣ ਤੁ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਮਧ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਉੱਤੇ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਉੱਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੱਧਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹृਦਯਂ ਹृਦਯੇਨੈਵ ਤ੍ਰਿਭਿਰਙ੍ਗੁਲਿਭਿਃ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਬਾਹੌ ਸ਼ਿਖਾਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਮਬਾਹੌ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਕਵਚੇਨ ਤ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਲੈਃ । ਮਧ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਮੀਸ਼ਾਨ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਧੀਰਜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਵਚ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਮੱਧਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼ਾਨਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਰੇਖਾ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਆਦ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਲਕੀਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਏਕਾਙ੍ਗੁਲੇਨ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯਦੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ । ਸ਼ਿਰੋਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਲਲਾਟਕੇ
ਜਿਥੇ ਇਕ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਕਰ੍ਣਯੋਰਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵੌ ਗਣੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਗਲੇ ਤਥਾ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ਼੍ਚੋਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੌਣ ਹਨ, ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਰਾਖ ਲਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨ੍ਤ੍ਯਜਾਤੀਨਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਰਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ । (ਅਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਮਪਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਭਵੇਤ੍)
ਸਭ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਰਸਮ ਬਿਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦীক্ষਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਮਾਹਾਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਸ੍ਮੋਦ੍ਧੂਲਨਜਂ ਫਲਮ੍ । ਸਰਹਸ੍ਯਵਿਧਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਮ੍
ਭਸਮ ਧਾਰਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦੇਵਰਿਸ਼ੇ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਰਾਖ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਗੁਪਤ ਵਿਧੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਪਿਲਾਯਾਃ ਸ਼ਕृਤ੍ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਗਗਨੇऽਪਤਤ੍ । ਨ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਨਾਪਿ ਕਠਿਨਂ ਨ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਨ ਚੋषਿਤਮ੍
ਕਪਿਲ ਗਾਂ ਦੀ ਸੁੱਤਰੀ ਤੇ ਸੁੱਧ ਗੋਬਰ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਭਿੱਜੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸਖਤ, ਨਾ ਮਾੜੀ ਵਾਸ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਪਰ੍ਯਧਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਪਤਿਤਂ ਯਦਿ । ਪਿਣ੍ਡੀਕृਤ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦੌ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਨ੍ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਉਪਰਲੀ ਤੇ ਹੇਠਲੀ ਭਾਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਾ ਬਣਾਕੇ, ਮੁਲ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਦਾਯ ਵਾਸਸਾऽऽਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਭਸ੍ਮਾਧਾਨੇ ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਸੁਕृਤੇ ਸੁਦृਢੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਿਤੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਉਹ ਰਾਖ ਕੱਢ ਕੇ, ਕੱਪੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਚੰਗੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੁੱਧ, ਧੋਤੀ ਤੇ ਛਿੜਕੀ ਹੋਈ ਭਸਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਤ੍ਰੇ ਭਸ੍ਮ ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਤੈਜਸਂ ਦਾਰਵਂ ਚਾਥ ਮृਣ੍ਮਯਂ ਚੈਲਮੇਵ ਚ
ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਰਾਖ ਨੂੰ ਪਿਤਲ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਸ਼ੋਭਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਸ੍ਮਾਧਾਰਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੌਮੇ ਚੈਵਾਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵਾ ਧਨਵਦ੍ਭਸ੍ਮ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸੁੱਧ ਭਸਮ ਦਾ ਡੱਬਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਵੇ। ਬਹੁਤ ਸੁੱਧ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਖ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਭਸ੍ਮ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਚਾਨੁਚਰੋऽਪਿ ਵਾ । ਨ ਚਾਯੁਕ੍ਤਕਰੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚਾਸ਼ੁਚਿਤਲੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਟੀ ਵਾਲੀ ਰਾਖ਼ ਆਪ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਗੰਦੇ ਹੋਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਰਾਖ਼ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਤੁ ਨੀਚਾਙ੍ਗੈਰ੍ਨ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਨ੍ਨ ਚ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਸਿਤਮਾਦਾਯ ਵਿਨਿਯੁਞ੍ਜੀਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਰਾਖ਼ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੁਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਖ਼ ਲੈ ਕੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਯੇਰਿਤਃ । ਯਦੀਯਾਚਰਣੇਨੈਵ ਸ਼ਿਵਤੁਲ੍ਯੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਰਾਖ਼ ਲਾਉਣ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਢੰਗ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਵੈਃ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਂ ਭਸ੍ਮ ਵੈਦਿਕੈਃ ਸ਼ਿਵਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਜੋ ਰਾਖ਼ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਜਾਂ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਭਸ੍ਮ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਪੂਜਕੈਃ । ਯਤ੍ਰਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਦਤ੍ਤਂ ਚੇਤ੍ਤਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਨੈਵ ਵੈਦਿਕੈਃ
ਜੇ ਰਾਖ਼ ਤੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੰਤ੍ਰ ਪੂਜਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਃ ਕਾਪਾਲਿਕੈਰ੍ਵਾਥ ਪਾਖਣ੍ਡੈਰਪਰੈਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਨਸਾਪਿ ਨ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍
ਜੇ ਰਾਖ਼ ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਕਪਾਲਿਕਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗੀ ਪਤਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਦੇਹਾਵਗੁਣ੍ਠਨਮ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਜਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਤ੍ਯਾਗੀ ਪਤਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਉਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨੈਵਾਚਰਨ੍ਤਿ ਯੇ
ਦੁਜਾ ਜਨ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਖ਼ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ—
ਤੇषਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸਂਸਾਰਾਜ੍ਜਨ੍ਮਕੋਟਿਭਿਃ । ਯੇਨ ਭਸ੍ਮੋਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਧृਤਂ ਨ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਖ਼ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਾਈ।
ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੁਨੇ ਜਨ੍ਮ ਨਿष੍ਕਲਂ ਸੌਕਰਂ ਯਥਾ । ਯੇषਾਂ ਵਪੁਰ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰੇਣ ਵਿਨਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਜਨਮ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ, ਸੂਰ (ਸੂਰ) ਵਾਂਗ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਜ੍ਜਨੈਃ । ਧਿਗ੍ਭਸ੍ਮਰਹਿਤਂ ਭਾਲਂ ਧਿਗ੍ਗ੍ਰਾਮਮਸ਼ਿਵਾਲਯਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰਾਖ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੱਥਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
ਧਿਗਨੀਸ਼ਾਰ੍ਚਨਂ ਜਨ੍ਮ ਧਿਗ੍ਵਿਦ੍ਯਾਮਸ਼ਿਵਾਸ਼੍ਰਯਾਮ੍ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਯੇ ਵਿਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿਵਮੇਵ ਤੇ
ਜਿਸ ਵਿੱਛੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਨਮ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਨਿਕੰਮੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਤਮੇਵ ਤੇ । ਯਥਾ ਕृਸ਼ਾਨੁਰਹਿਤੋ ਭੂਧਰੋ ਨ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ—
ਅਸ਼ੇषਸਾਧਨੇऽਪ੍ਯੇਵਂ ਭਸ੍ਮਹੀਨਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਉਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਨਾਚਰਨ੍ਤਿ ਯੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਜੇ ਰਾਖ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਖ਼ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ—