ਭੂਤ੍ਯੈਵੋਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍ । ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਭਸਮ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਤਿਰਢੀ ਰੀਤ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਜਂ ਵਾਥ ਵਿਰਜਾਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਆਦਰੇਣ ਸਮਾਦਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਤਤ੍
ਅੱਗ-ਹੋਮ ਤੋਂ ਬਣੀ ਭਸਮ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਗ ਤੋਂ ਆਈ ਭਸਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੋ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਪਾਦੌ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਦ੍ਵਿਰਾਚਮ੍ਯ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ਪਞ੍ਚਬ੍ਰਹ੍ਮਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ
ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਪੋ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਤ੍ਰਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਤੈਰੇਵ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਾਰਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍
ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰ ਕੇ, 'ਅੱਗਿ' ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸੱਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਸਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।
ਓਮਾਪੋਜ੍ਯੋਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਸਿਤੇਨ ਭਸ੍ਮਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਧੂਲ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
‘ਓਮ ਆਪੋ ਜੋਤਿ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਾਪੋ ਵਿਰਜੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਜਲਾਧਿਪਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਭਸ੍ਮਨਾ ਤੋਯਮਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਮृਜ੍ਯ ਸਾਮ੍ਬਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਸਮੁਦ੍ਧੂਲ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਸ੍ਤਕਮ੍
ਭਸਮ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ‘ਅਗਨਿ’ ਆਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਲ ਕੇ, ਸੰਬੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਭਸਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਭਾਵਨਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਭੂਤੇਨ ਸਿਤਭਸ੍ਮਨਾ । ਲਲਾਟਵਕ੍ਸ਼ਃਸ੍ਕਨ੍ਧੇषੁ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮੋਚਿਤਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭਸਮ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰਨੁਲੋਮਵਿਲੋਮਤਃ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲੇष੍ਵਪਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਮੱਧਲੀ, ਅੰਗੂਠੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਸਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਆਗ੍ਨੇਯਂ ਗੌਣਮਜ੍ਞਾਨਧ੍ਵਂਸਕਂ ਜ੍ਞਾਨਸਾਧਕਮ੍ । ਗੌਣਂ ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂਵਰ
ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਦੂਜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਭਸਮ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ!
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਜਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਰਜਾਨਲਜਂ ਮੁਨੇ । ਔਪਾਸਨਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਮਿਦਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਣੀ ਭਸਮ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਉਪਾਸਨਾ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਚਨਾਗ੍ਨਿਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਦਾਵਾਨਲਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਤ੍ਰੈਵਰ੍ਣਿਕਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਰਜਾਨਲਜਂ ਚੈਵ ਧਾਰ੍ਯਂ ਭਸ੍ਮ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਔਪਾਸਨਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਲਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਪਾਸਨਾ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਹੈ।
ਸਮਿਦਗ੍ਨਿਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਧਾਰ੍ਯਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਗਾਰਪਚਨਾਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਹਵਨ ਦੀ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਾਉਣ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਲਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਧਾਰ੍ਯਂ ਦਾਵਾਨਲੋਦ੍ਭਵਮ੍ । ਕਾਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਦੇਸ਼ਃ ਸ੍ਵੀਯਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਹੋਰ ਸਭ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਸਮ ਖੁਦ ਹੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਰਾਮਾਦ੍ਯਰਣ੍ਯਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸੁਸ੍ਨਾਤਃ ਸੁਕृਤਾਹ੍ਨਿਕਃ
ਖੇਤ, ਬਾਗ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ, ਓਥੇ ਤੇਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਮਾਚਾਰ੍ਯਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਚ । ਪੂਜਾਂ ਵੈਸ਼ੇषਿਕੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮ੍ਬਰਧਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਪਣੇ ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਖਾਸ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤੀ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਃ । ਦਰ੍ਭਾਸਨੇ ਸਮਾਸੀਨੋ ਦਰ੍ਭਮੁष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚ
ਸਾਫ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਚੋਣ ਲਾ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਦਰਭਾ ਦੀ ਗੰਢ ਫੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਤ੍ਰਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਵਾਪ੍ਯੁਦਙ੍ਮੁਖਃ । ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਚ ਦੇਵੀਂ ਚ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ
ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਤਮੇਤਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ ਭਵੇਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਯਾਵਚ੍ਛਰੀਰਪਾਤਂ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਇਹ ਵਰਤ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਰਤ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲਈ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ।
ਤਦਰ੍ਧਂ ਵਾ ਤਦਰ੍ਧਂ ਵਾ ਮਾਸਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਤੁ ਵਾ । ਤਦਰ੍ਧਂ ਵਾ ਤਦਰ੍ਧਂ ਵਾ ਮਾਸਮੇਕਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਲਈ; ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਇਕ ਮਹੀਨਾ।
ਦਿਨਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਵਾਪਿ ਦਿਨषਟ੍ਕਮਥਾਪਿ ਵਾ । ਤਦਰ੍ਧਂ ਦਿਨਮੇਕਂ ਵਾ ਵ੍ਰਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਵਧਿ
ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ, ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨ; ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ—ਇਹ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਮਾਧਾਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿਰਜਾਹੋਮਕਾਰਣਾਤ੍ । ਹੁਤ੍ਵਾऽऽਜ੍ਯੇਨ ਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਚਰੁਣਾ ਚ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ, ਘੀ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਖੀਰ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਤਾਹਾਤ੍ਪੁਰਤੋ ਭੂਯਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮੁਦ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ । ਜੁਹੁਯਾਨ੍ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤੈਰੇਵ ਸਮਿਦਾਦਿਭਿਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ, ਉਹੀ ਲੱਕੜੀਆਂ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮੇ ਦੇਹੇ ਸ਼ੁਧ੍ਯਨ੍ਤਾਮਿਤ੍ਯਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੂਤਾਦਿਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜ ਭੂਤ, ਤਨਮਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰੇ।
ਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਵਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਤ੍ਵਗਾਦਿਧਾਤਵਃ ਸਪ੍ਤ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਵਾਯਵਃ
ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦੇ ਗੁਣ ਗਿਣੇ ਜਾਣ; ਚਮੜੀ ਆਦਿ ਸੱਤ ਧਾਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਪੰਜ ਵਾਯੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੇ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਹਙ੍ਕਾਰੋ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਪੂਰੁषੌ । ਰਾਗੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਲਾ ਚੈਵ ਨਿਯਤਿਃ ਕਾਲ ਏਵ ਚ
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਖ, ਮੋਹ, ਗਿਆਨ, ਕਲਾ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਵੀ ਜਾਣੇ।
ਮਾਯਾ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸਦਾਸ਼ਿਵੌ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵਿਦੁਃ
ਮਾਇਆ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਰਜੈਰ੍ਹੁਤ੍ਵਾ ਹੋਤਾਸੌ ਵਿਰਜੋ ਭਵੇਤ੍ । ਅਥ ਗੋਮਯਮਾਦਾਯ ਪਿਣ੍ਡੀਕृਤ੍ਯਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਚ
ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਗੋਬਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ।
ਨ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੌ ਤਂ ਚ ਸਂਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਿਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਵਿष੍ਯਭੁਕ੍ । ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਰੋਦਿਤਮ੍
ਉਸ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ; ਉਸ ਦਿਨ ਹਵਨ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਚੌਦਵੀਂ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ।