ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤੇਨ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤਂ ਤੁ ਨੋਪਦਿਸ਼ੇਤ੍ਤੁ ਯਃ । ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਨष੍ਟਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਘृਣਃ ਸ ਗੁਰੁਃ ਖਲੁ
ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾ ਸਿਖਾਏ ਜਿਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਐਸਾ ਗੁਰੂ ਨਿਰਦਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਗੁਰੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੁਨਿਃ ਕਾਰੁਣਿਕਃ ਖਲੁ । ਯਥਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਮृਦੁਃ ਕਾਰੁਣਿਕਃ ਖਲੁ
ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਿੱਧਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਦਇਆਲੂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਨਰਾ ਯੇ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ । ਤੇषਾਮੇਵ ਖਲੁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਜਾਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤਾਜ੍ਞਾਨਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵੇष ਏਵ ਵਿਜਾਯਤੇ । ਅਤਃ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਵੇਦਾਤ੍ਮਵੇਦਨਮ੍
ਉਲਟ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਵਿਅਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦੇਵਾਧਿਕਾਰਿਣਃ । ਤ ਏਵ ਨੇਤਰੇ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ ਯੇ ਤੁ ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤੈਃ
ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਹੀ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜੋ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਰਤਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਚੀਰ੍ਣਂ ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਰਾਦਰੇਣ ਤੁ । ਤੇषਾਮੇਵੋਪਦੇष੍ਟਵ੍ਯਮਿਤਿ ਵੇਦਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਵੇਦ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹੀ ਦੁਜਾਤੀ ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਸ਼ੁਸ੍ਤਤ੍ਪਸ਼ੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵ੍ਰਤੇਨਾਨੇਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਤਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਨ ਸ ਪਾਪੀਯਾਨ੍ਭਵੇਦ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸ਼ੂ-ਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਰਤ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—ਇਹ ਵੈਦਾਂਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜਾਬਾਲੈਰਾਦਰੇਣ ਤੁ । ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਤਾਰੇਣ ਸ਼ਿਵੇਨ ਚ
ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਜਾਬਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਤਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਓਙ੍ਕਾਰੇਣ ਤ੍ਰਿਰੁਕ੍ਤੇਨ ਸਹਂਸੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ; ਓਂਕਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕੇ, ਸਹੰਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ।
ਧਾਰਯੇਦ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕੋ ਨਿਤ੍ਯਮਿਤਿ ਜਾਬਾਲਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ । ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨ ਚ
ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਬਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਾਣੀ ਹੈ—ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਣਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ।
ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍ । ਮੇਧਾਵੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜਾਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਾਏ।
ਭਸ੍ਮਨਾ ਸਜਲੇਨਾਪਿ ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਧਿਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਭਸ੍ਮਨੈਵ ਤੁ
ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਸਮ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ।
ਲਲਾਟੇ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭਸ੍ਮਾਵਗੁਣ੍ਠਨਮ੍ । (ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਤਦ੍ਧਰ੍ਮੇऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਤਿਃ ।) ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਰ੍ਮਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਰਢੀ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; (ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ); ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਰੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੂਤੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਧृਤਮ੍ । ਯਤੋऽਤ ਏਵ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ਸਦਾ
ਆਦਿ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਨਾ ਵੇਦਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਦੇਹਗੁਣ੍ਠਨਮ੍ । ਰੁਦ੍ਰਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਚਨਂ ਵਾਪਿ ਮੋਹਤੋऽਪਿ ਚ ਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਭਸਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ, ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਤਾਰੇਣ ਤਥੈਵ ਚ । ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤਥੈਵ ਚ
ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਤਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ,
ਲਲਾਟੇ ਹृਦਯੇ ਚੈਵ ਦੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਥੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਤ੍ਰਿਯਾਯੁषੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮੇਧਾਵੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਥਵਾ । ਗੌਣੇਨ ਭਸ੍ਮਨਾ ਧਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾ
ਤ੍ਰਿਆਯੁਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਮੈਧਾਵੀ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਗੌਣ ਭਸਮ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਮੋऽਨ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਰਤਃ । ਉਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ 'ਨਮਹ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਸਮ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਨਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਉਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਮੁਨੇ
ਹੋਰ ਸਭ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਭਸਮ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਭੂਤ੍ਯੈਵੋਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍ । ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੇਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਭਸਮ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਤਿਰਢੀ ਰੀਤ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਜਂ ਵਾਥ ਵਿਰਜਾਗ੍ਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਆਦਰੇਣ ਸਮਾਦਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਤਤ੍
ਅੱਗ-ਹੋਮ ਤੋਂ ਬਣੀ ਭਸਮ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਗ ਤੋਂ ਆਈ ਭਸਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੋ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਪਾਦੌ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਦ੍ਵਿਰਾਚਮ੍ਯ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ਪਞ੍ਚਬ੍ਰਹ੍ਮਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ
ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਪੋ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਤ੍ਰਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਤੈਰੇਵ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਾਰਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍
ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰ ਕੇ, 'ਅੱਗਿ' ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸੱਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਸਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।
ਓਮਾਪੋਜ੍ਯੋਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਸਿਤੇਨ ਭਸ੍ਮਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਧੂਲ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
‘ਓਮ ਆਪੋ ਜੋਤਿ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਾਪੋ ਵਿਰਜੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਜਲਾਧਿਪਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਮਹਾਂਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਭਸ੍ਮਨਾ ਤੋਯਮਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਮृਜ੍ਯ ਸਾਮ੍ਬਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਸਮੁਦ੍ਧੂਲ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਸ੍ਤਕਮ੍
ਭਸਮ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ‘ਅਗਨਿ’ ਆਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਲ ਕੇ, ਸੰਬੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਭਸਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਭਾਵਨਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਭੂਤੇਨ ਸਿਤਭਸ੍ਮਨਾ । ਲਲਾਟਵਕ੍ਸ਼ਃਸ੍ਕਨ੍ਧੇषੁ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮੋਚਿਤਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭਸਮ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰਨੁਲੋਮਵਿਲੋਮਤਃ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲੇष੍ਵਪਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਮੱਧਲੀ, ਅੰਗੂਠੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ, ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਸਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਆਗ੍ਨੇਯਂ ਗੌਣਮਜ੍ਞਾਨਧ੍ਵਂਸਕਂ ਜ੍ਞਾਨਸਾਧਕਮ੍ । ਗੌਣਂ ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂਵਰ
ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਭਸਮ ਦੂਜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਭਸਮ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ!