ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਯੁਕ੍ਤੋऽਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕੈਃ । ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਯੇਨ ਚਰਿਤਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਬੁਧੈਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਨਾਮ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਥਰ੍ਵਣਸ਼੍ਰੁਤੇਃ । ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਨੈਵਾਨ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਅਥਰਵਣ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਖਾਭੇਦੇषੁ ਨਾਮਾਨਿ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਭੇਦਤਃ । ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵੇਕਵ੍ਰਤਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਖਾਸੁ ਵਸ੍ਤ੍ਵੇਕਂ ਸ਼ਿਵਾਖ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਚਿਦ੍ਘਨਮ੍ । ਤਥਾ ਤਦ੍ਵਿषਯਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਥੈਵ ਚ ਸ਼ਿਰੋਤਵ੍ਰਤਮ੍
ਸਭ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਤੱਤ ਇੱਕੋ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਵੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ।
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਪਿ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵਿਦ੍ਯਾਸੁ ਸੋऽਧਿਕਾਰੀ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਵਾਂਗੂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਾਪਕਾਨ੍ਤਾਰਦਾਹਕਮ੍ । ਸਾਧਨਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਸਮ੍ਯਗਾਚਰੇਤ੍
ਇਹ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਾਥਰ੍ਵਣੀ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ । ਯਦੁਵਾਚ ਵ੍ਰਤਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮ੍ਯਗਾਚਰੇਤ੍
ਅਥਰਵਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ षਡ੍ਭਿਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਭਸ੍ਮਨਾ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋਦ੍ਧੂਲਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੋਵ੍ਰਤਸਮਾਹ੍ਵਯਮ੍
'ਅਗਨਿ' ਆਦਿ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ਛਿਰੋਵ੍ਰਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇषੁ ਸਾਦਰਮ੍ । ਯਾਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯੋਦਯਸ੍ਤਾਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਖਲੂਤ੍ਤਮਾ
ਇਹ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਰਹੇਗਾ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਮਥਾਬ੍ਦਂ ਵਾ ਤਦਰ੍ਧਂ ਚ ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍ । ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਂ ਵਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤੇਨ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤਂ ਤੁ ਨੋਪਦਿਸ਼ੇਤ੍ਤੁ ਯਃ । ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਨष੍ਟਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਘृਣਃ ਸ ਗੁਰੁਃ ਖਲੁ
ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾ ਸਿਖਾਏ ਜਿਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਐਸਾ ਗੁਰੂ ਨਿਰਦਈ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਗੁਰੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੁਨਿਃ ਕਾਰੁਣਿਕਃ ਖਲੁ । ਯਥਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਮृਦੁਃ ਕਾਰੁਣਿਕਃ ਖਲੁ
ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਿੱਧਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਦਇਆਲੂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਨਰਾ ਯੇ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ । ਤੇषਾਮੇਵ ਖਲੁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਜਾਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤਾਜ੍ਞਾਨਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵੇष ਏਵ ਵਿਜਾਯਤੇ । ਅਤਃ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਵੇਦਾਤ੍ਮਵੇਦਨਮ੍
ਉਲਟ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਵਿਅਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦੇਵਾਧਿਕਾਰਿਣਃ । ਤ ਏਵ ਨੇਤਰੇ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ ਯੇ ਤੁ ਸ੍ਨਾਤਾਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤੈਃ
ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਹੀ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜੋ ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਰਤਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਚੀਰ੍ਣਂ ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਰਾਦਰੇਣ ਤੁ । ਤੇषਾਮੇਵੋਪਦੇष੍ਟਵ੍ਯਮਿਤਿ ਵੇਦਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਵੇਦ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹੀ ਦੁਜਾਤੀ ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵ੍ਰਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਸ਼ੁਸ੍ਤਤ੍ਪਸ਼ੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵ੍ਰਤੇਨਾਨੇਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਤਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਨ ਸ ਪਾਪੀਯਾਨ੍ਭਵੇਦ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸ਼ੂ-ਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਰਤ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—ਇਹ ਵੈਦਾਂਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਿੱਖ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜਾਬਾਲੈਰਾਦਰੇਣ ਤੁ । ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਤਾਰੇਣ ਸ਼ਿਵੇਨ ਚ
ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਜਾਬਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਤਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਓਙ੍ਕਾਰੇਣ ਤ੍ਰਿਰੁਕ੍ਤੇਨ ਸਹਂਸੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ; ਓਂਕਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕੇ, ਸਹੰਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ।
ਧਾਰਯੇਦ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕੋ ਨਿਤ੍ਯਮਿਤਿ ਜਾਬਾਲਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ । ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨ ਚ
ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਬਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਾਣੀ ਹੈ—ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਣਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ।
ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍ । ਮੇਧਾਵੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜਾਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਾਏ।
ਭਸ੍ਮਨਾ ਸਜਲੇਨਾਪਿ ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਧਿਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਭਸ੍ਮਨੈਵ ਤੁ
ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਸਮ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ।
ਲਲਾਟੇ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭਸ੍ਮਾਵਗੁਣ੍ਠਨਮ੍ । (ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਤਦ੍ਧਰ੍ਮੇऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਤਿਃ ।) ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਧਰ੍ਮਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਰਢੀ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; (ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ); ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੀ ਰੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੂਤੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਭਸ੍ਮਨਾ ਧृਤਮ੍ । ਯਤੋऽਤ ਏਵ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ਸਦਾ
ਆਦਿ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਸ੍ਮਨਾ ਵੇਦਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਦੇਹਗੁਣ੍ਠਨਮ੍ । ਰੁਦ੍ਰਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਚਨਂ ਵਾਪਿ ਮੋਹਤੋऽਪਿ ਚ ਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਭਸਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ, ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਤਾਰੇਣ ਤਥੈਵ ਚ । ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤਥੈਵ ਚ
ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਤਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ,
ਲਲਾਟੇ ਹृਦਯੇ ਚੈਵ ਦੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਥੇ, ਦਿਲ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਤ੍ਰਿਯਾਯੁषੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮੇਧਾਵੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਥਵਾ । ਗੌਣੇਨ ਭਸ੍ਮਨਾ ਧਾਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾ
ਤ੍ਰਿਆਯੁਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਮੈਧਾਵੀ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਗੌਣ ਭਸਮ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਮੋऽਨ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਰਤਃ । ਉਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ 'ਨਮਹ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਸਮ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਨਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਉਦ੍ਧੂਲਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਮੁਨੇ
ਹੋਰ ਸਭ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਭਸਮ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।