ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੁਖੋ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਸ੍ਵਰੂਪਕਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਦੈਵਸ਼੍ਚ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਤਤ੍ਪਰਃ
ਬਾਰਾਂ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਮਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕਾਮਦਃ ਸਿਦ੍ਧਿਦਃ ਸ਼ੁਭਃ । ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਾਮਦੇਵਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਤੇਰਾਂ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਮਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੁਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਰੋਗ੍ਯਪ੍ਰਦਾਯਕਃ
ਚੌਦਾਂ ਮੁੱਖ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਰੁਦਰ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸਿਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਲਸ਼ੁਨਂ ਪਲਾਣ੍ਡੁਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੇਵ ਚ । ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਂ ਵਿਡ੍ਵਰਾਹਂ ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਲਸਣ, ਪਿਆਜ਼, ਮੂਲੀ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਤਕ ਫਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਗ੍ਰਹਣੇ ਵਿषੁਵੇ ਚੈਵ ਸਙ੍ਕ੍ਰਮੇ ਤ੍ਵਯਨੇ ਤਥਾ । ਦਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੇ ਚ ਪੁਣ੍ਯੇषੁ ਦਿਵਸੇष੍ਵਪਿ । ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਧਾਰਣਾਤ੍ਸਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਗ੍ਰਹਣ, ਵਿੁਵ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਅਯਨ, ਅਮਾਵੱਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਭੂਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਚ ਕਥਯਾਮਿ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਮੂਲਾਧਾਰਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਕੁਣ੍ਡਲੀਂ ਪਰਦੇਵਤਾਮ੍
ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਪਰਮ ਦੇਵੀ—
ਸੁषੁਮ੍ਣਾਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰਗਤਾਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਜੀਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਹਂਸਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਕਃ
ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਧਕ 'ਹੰਸ' ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਦਾਦਿਜਾਨੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚਤੁष੍ਕੋਣਂ ਸਵਜ੍ਰਕਮ੍ । ਲਂ ਬੀਜਾਖ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਮਰੇਦਵਨਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਗੁੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਚੌਕੋਣੀ ਆਕਾਰ, ਵਜਰ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, 'ਲੰ' ਬੀਜ ਨਾਲ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਾਨ੍ਵਾਦ੍ਯਾਨਾਭਿਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਨਿਭਂ ਪਦ੍ਮਦ੍ਵਯਾਙ੍ਕਿਤਮ੍ । ਵਂ ਬੀਜਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਭਮਮ੍ਭਸੋ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਗੁੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਤੱਕ, ਅਰਧ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਦੋ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, 'ਵੰ' ਬੀਜ ਨਾਲ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ—ਇਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਭੇਰ੍ਹृਦਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਕੋਣਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਰਂ ਬੀਜੇਨ ਯੁਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਪਾਵਕਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਦਿਲ ਤੱਕ, ਤਿਕੋਣੀ ਆਕਾਰ, ਸਵਸਤਿਕ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਰੰਗ, 'ਰੰ' ਬੀਜ ਨਾਲ—ਇਹ ਅੱਗ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹृਦੋ ਭੂਮਧ੍ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵृਤ੍ਤਂ षਡ੍ਬਿਨ੍ਦੁਲਾਞ੍ਛਿਤਮ੍ । ਯਂ ਬੀਜਯੁਕ੍ਤਂ ਧੂਮ੍ਰਾਭਂ ਨਭਸ੍ਵਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ ਦੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਛੇ ਬਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰਂ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯਾਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ । ਹਂ ਬੀਜਯੁਕ੍ਤਮਾਕਾਸ਼ਮਣ੍ਡਲਂ ਚ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਮਨੁੱਖ ਭ੍ਰੂ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਦੇ ਗੋਲ, ਸਾਫ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਹੰ' ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਏਵਂ ਭੂਤਾਨਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਂਵਿਲਾਪਯੇਤ੍ । ਭੁਵਂ ਜਲੇ ਜਲਂ ਵਹ੍ਨੌ ਵਹ੍ਨਿਂ ਵਾਯੌ ਨਭਸ੍ਯਮੁਮ੍
ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇ: ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ।
ਵਿਲਾਪ੍ਯ ਖਮਹਙ੍ਕਾਰੇ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇऽਪ੍ਯਹਙ੍ਕृਤਿਮ੍ । ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਮਨਿ ਪ੍ਰਵਿਲਾਪਯੇਤ੍
ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਵੇ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਪਾਪਪੂਰੁषਮ੍ । ਵਾਮਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਂ ਕृष੍ਣਮਙ੍ਗੁष੍ਠਪਰਿਮਾਣਕਮ੍
ਸੁਧ ਚੇਤਨਾ ਬਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਰੂਪ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਤਨਾ, ਤੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਸ਼ਿਰੋਯੁਕ੍ਤਂ ਕਨਕਸ੍ਤੇਯਬਾਹੁਕਮ੍ । ਮਦਿਰਾਪਾਨਹृਦਯਂ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਕਟੀਯੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਦਿਲ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਪ, ਤੇ ਕਮਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੇਜ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਿਪਦਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮੁਪਪਾਤਕਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਖਡ੍ਗਚਰ੍ਮਧਰਂ ਕृष੍ਣਮਧੋਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਦੁਃਸਹਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਸੰਗਤਿ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਸਿਰ ਉਪਪਾਤਕ ਪਾਪ ਨਾਲ, ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ, ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇ।
ਵਾਯੁਬੀਜਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਵਾਯੁਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਯੈਨਂ ਵਿਸ਼ੋषਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਯੁਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਹ੍ਨਿਬੀਜੇਨ ਨਿਰ੍ਦਹੇਤ੍
ਹਵਾ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ।
ਕੁਮ੍ਭਕੇ ਪਰਿਜਪ੍ਤੇਨ ਤਤਃ ਪਾਪਨਰੋਦ੍ਭਵਮ੍ । ਬਹਿਰ੍ਭਸ੍ਮ ਸਮੁਤ੍ਸਾਰ੍ਯ ਵਾਯੁਬੀਜੇਨ ਰੇਚਯੇਤ੍
ਕੰਭਕ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਭਸਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ।
ਸੁਧਾਬੀਜੇਨ ਦੇਹੋਤ੍ਥਂ ਭਸ੍ਮ ਸਂਪ੍ਲਾਵਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ । ਭੂਬੀਜੇਨ ਘਨੀਕृਤ੍ਯ ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ਕਨਕਾਣ੍ਡਵਤ੍
ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਭਸਮ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰੇ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਨਾਲ, ਭਸਮ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਗਾੜਾ ਕਰੇ।
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮੁਕੁਰਾਕਾਰਂ ਜਪਨ੍ਬੀਜਂ ਵਿਹਾਯਸਃ । ਮੂਰ੍ਧਾਦਿਪਾਦਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਰਚਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਸਾਫ, ਆਇਨੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਬਣਾਏ।
ਆਕਾਸ਼ਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਾਦਯੇਚ੍ਚਿਤਃ । ਸੋऽਹਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਾਨਯੇਦ੍ਧृਦਯਾਮ੍ਬੁਜੇ
ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਏ, ਤੇ 'ਸੋਹੰ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।
ਕੁਣ੍ਡਲੀਜੀਵਮਾਦਾਯ ਪਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਸੁਧਾਮਯਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਹृਦਯਾਮ੍ਭੋਜੇ ਮੂਲਾਧਾਰਗਤਾਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦੀ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਲਾਧਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਯਾਦ ਕਰੇ।
ਰਕ੍ਤਾਮ੍ਭੋਧਿਸ੍ਥਪੋਤੋਲ੍ਲਸਦਰੁਣ- ਸਰੋਜਾਧਿਰੂਢਾ ਕਰਾਬ੍ਜੈਃ ਸ਼ੂਲਂ ਕੋਦਣ੍ਡਮਿਕ੍ਸ਼ੂਦ੍ਭਵਮਣਿਗੁਣ- ਮਪ੍ਯਙ੍ਕੁਸ਼ਂ ਪਞ੍ਚਬਾਣਾਨ੍ । ਬਿਭ੍ਰਾਣਾਸृਕ੍ਕਪਾਲਂ ਤ੍ਰਿਨਯਨ- ਲਸਿਤਾ ਪੀਨਵਕ੍ਸ਼ੋਰੁਹਾਢ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਬਾਲਾਰ੍ਕਵਰ੍ਣਾ ਭਵਤੁ ਸੁਖਕਰੀ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾ ਨਃ
ਜੋ ਰਕਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਲਾਲ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੀ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਧਨੁ, ਕਣਕ, ਮਣੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਅੰਕੁਸ਼, ਪੰਜ ਬਾਣ, ਤੇ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਕਪ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਭਰਪੂਰ ਛਾਤੀ, ਤੇ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਵੇ।
ਏਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍ । ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਧਿਕृਤਿਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਵਿਭੂਤੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤੇਰ੍ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਧਾਰਣੇ ਚ ਮਹਾਫਲਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਪ੍ਰਮਾਣੋਕ੍ਤਂ ਭਸ੍ਮਧਾਰਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਭੂਤੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਧਾਰਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਭਸਮ ਧਾਰਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਸਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਂ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡਧਾਰਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਇਦਂ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਂ ਚੀਰ੍ਣਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ । ਤੇषਾਮੇਵ ਪਰਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਦੇਦਜ੍ਞਾਨਬਾਧਿਕਾਮ੍
ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਿਰ-ਵ੍ਰਤ, ਜਦੋਂ ਦੁਜਾਤੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਉੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਧਿਵਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨ ਚੀਰ੍ਣਂ ਯੈਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੌਤਸ੍ਮਾਰ੍ਤਸਮਾਚਾਰਸ੍ਤੇषਾਮਨੁਪਕਾਰਕਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿਰ-ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਚਾਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਸਮਾਚਾਰਾਦੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਦੇਵਤਾਃ । ਦੇਵਤਾ ਅਭਵਨ੍ਵਿਦ੍ਵਨ੍ ਖਲੁ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣੇ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਕृਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ ਸਕਲਾ ਅਪਿ
ਸਿਰੋਵ੍ਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ।