ਕਨਿष੍ਠਿਕਾਗ੍ਰਵਤ੍ਸ੍ਥੂਲਂ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਕृਤਕੂਰ੍ਚਕਮ੍ । ਕਰਞ੍ਜੋਦੁਮ੍ਬਰੌ ਚੂਤਃ ਕਦਮ੍ਬੋ ਲੋਧ੍ਰਚਮ੍ਪਕੌ । ਬਦਰੀਤਿ ਦ੍ਰੁਮਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਨ੍ਤਪ੍ਰਧਾਵਨੇ
ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਗੇ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੋਟੀ ਤੇ ਕੂੜੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ; ਕਰੰਜ, ਉਡੁੰਬਰ, ਆਮ, ਕਦੰਬ, ਲੋਧਰ, ਚੰਪਾ ਤੇ ਬੇਰੀ — ਇਹ ਰੁੱਖ ਦੰਦ ਧੋਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਯ ਵ੍ਯੂਹਧ੍ਵਂਸੇ ਸੋਮੋ ਰਾਜਾਯਮਾਗਮਤ੍ । ਸ ਮੇ ਮੁਖਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਤੇਜਸਾ ਚ ਭਗੇਨ ਚ
ਅੰਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਲਈ, ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਆਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧੋ ਦਿੱਤਾ।
ਆਯੁਰ੍ਬਲਂ ਯਸ਼ੋ ਵਰ੍ਚਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪਸ਼ੁਵਸੂਨਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਚ ਮੇਧਾਂ ਚ ਤ੍ਵਨ੍ਨੋ ਦੇਹਿ ਵਨਸ੍ਪਤੇ
ਹੇ ਰੁੱਖ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਇਜ਼ਤ, ਚਮਕ, ਸੰਤਾਨ, ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ।
ਅਭਾਵੇ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਦਿਨੇषੁ ਚ । ਅਪਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਗਣ੍ਡੂषੈਰ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍
ਜੇ ਦੰਦਕਾਠੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਰਵੇਰ੍ਦਿਨੇ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਧਾਵਨਮ੍ । ਸਵਿਤਾ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਕੁਲਂ ਤੇਨ ਘਾਤਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਦੰਦ ਮੰਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਦਰ੍ਸ਼षष੍ਠੀषੁ ਨਵਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀਰਵੌ । ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕਾष੍ਠਸਂਯੋਗਾਦ੍ਦਹਤ੍ਯਾਸਪ੍ਤਮਂ ਕੁਲਮ੍
ਪਹਿਲੀ, ਛੇਤੀ, ਨੌਂਵੀਂ, ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਿੱਥ ਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਦੰਦ ਮੰਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾਲਂ ਪਾਦਸ਼ੌਚਂ ਹ੍ਯਮਲਮਥ ਜਲਂ ਤ੍ਰਿਃਪਿਬੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਰ੍ਵਿਮृਜ੍ਯ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਾਙ੍ਗੁष੍ਠਵਤ੍ਯਾ ਸਜਲਮਭਿਮृਸ਼ੇ- ਨ੍ਨਾਸਿਕਾਰਨ੍ਧ੍ਰਯੁਗ੍ਮਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਨਯਨਯੁਗਯੁਤਂ ਕਰ੍ਣਯੁਗ੍ਮਂ ਕਨਿष੍ਠਾ- ਙ੍ਗੁष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਨਾਭਿਦੇਸ਼ੇ ਹृਦਯਮਥ ਤਲੇ- ਨਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਸ਼ਿਰਾਂਸਿ
ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ, ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਨੱਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸੁਰਾਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ, ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਚੌਥੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ, ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਨੂੰ, ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਦਿਲ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ (ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਚਾਚਮਨਂ ਪੌਰਾਣਂ ਵੈਦਿਕਂ ਤਥਾ । ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਂ ਸ਼੍ਰੌਤਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ षਡ੍ਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਚੋਦਿਤਮ੍ ॥ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਕਸ਼ੌਚਂ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਪੌਰਾਣਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਆਚਾਨ੍ਤੇ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ ਵੈਦਿਕਂ ਸ਼੍ਰੌਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਾਦਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਅਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੋ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥) ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਚੋਙ੍ਕਾਰਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਨਿਬਧ੍ਨੀਯਾਚ੍ਛਿਖਾਂ ਤਥਾ । ਪੁਨਰਾਚਮ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਬਾਹੂ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਚ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਓਮ ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਚੋਟੀ ਬੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਦਿਲ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤੇ ਨਿष੍ਠੀਵਨੇ ਚੈਵ ਦਨ੍ਤੋਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਤਥਾਨृਤੇ । ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਚ ਸਮ੍ਭਾषੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਛੀਂਕ ਆਉਣ, ਥੂਕਣ, ਖਾਣ ਮਗਰੋਂ ਦੰਦ ਛੂਹਣ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਜਾ ਕੰਨ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰਾਪਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਸੋਮਃ ਸੂਰ੍ਯੋऽਨਿਲਸ੍ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਰਦ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਵੇਦ, ਸੋਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਗਤ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਸਮਾਚਰੇਨ੍ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦੇਹਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਹੇਤਵੇ
ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ ਨਦੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮਲਿਨੋ ਦੇਹੋ ਨਵਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਮਲਂ ਵਹਨ੍ । ਸਦਾऽऽਸ੍ਤੇ ਤਚ੍ਛੋਧਨਾਯ ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਸਰੀਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਲ ਲੈ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਦਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗਮ੍ਯਾਗਮਨਾਤ੍ਪਾਪਂ ਯਚ੍ਚ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਰਹਸ੍ਯਾਚਰਿਤਂ ਪਾਪਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਣਾ
ਜੋ ਪਾਪ ਅਣਵਾਜਬ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਦਾਨ ਲੈਣ ਜਾਂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਗਲਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਫਲਾ ਯਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚਰੇਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਬਿਨਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਰ੍ਭਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਰੇਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਥਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭਿਵਨ੍ਦਨਮ੍ । ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪ੍ਰਾਤਰਸ੍ਨਾਯੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਹੀਨਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ
ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਪਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸੰਧਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਫਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਮਨਗ੍ਨਿਃ ਸਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਧੋਮਕਾਲਸ੍ਯ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਣਃ
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਾਰਹ ਦਿਨ ਤੱਕ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੈ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵੱਧ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨ ਤੁ ਤਥਾ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਧੋਮਕਾਲੇ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਃ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਇਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ
ਹਵਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ; ਗਾਯਤਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ।
ਗਾਯਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵ੍ਯਾਹृਤਿਤ੍ਰਯਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਜੋ ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਗਾਯਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਓਮ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਾਯੁਂ ਵਾਯੌ ਜਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਯਮਨਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਃ ਸਦਾ
ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵੈਦਿਕਂ ਜਪੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਲੌਕਿਕਂ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਗੌਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਸਰ੍षਪੋ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਦ੍ਯੇषਾਂ ਨ ਸ ਸ੍ਥਿਰਃ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਲੋਕਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਕਰੇ; ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਉੱਤੇ ਰਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯੁਭੌ ਪਕ੍ਸ਼ੌ ਪਿਤॄਨੇਕੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਮ੍ । ਸਗਰ੍ਭੋ ਜਪਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਗਰ੍ਭੋ ਧ੍ਯਾਨਮਾਤ੍ਰਕਃ
ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ ਤਕ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਾ ਸਕਦੇ; ਜਾਪ ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਬੀਜ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਨਾਙ੍ਗਤਰ੍ਪਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਤੋषਕਮ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰੀਧਾਯ ਜਲਾਦ੍ਬਹਿਰੁਪਾਗਤਃ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭੂਤਿਧਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚ ਧਾਰਣਮ੍ । ਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਜਪਸਾਧਕੈਃ
ਰੁਦਰਾਖ ਦੇ ਮਾਲੇ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਆਤਮਿਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਜਪ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ।
ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਕਣ੍ਠਦੇਸ਼ੇ ਦਸ਼ਨਪਰਿਮਿਤਾ- ਨ੍ਮਸ੍ਤਕੇ ਵਿਂਸ਼ਤੀ ਦ੍ਵੇ षਟ੍ षਟ੍ ਕਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਕਰਯੁਗਲਕृਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ । ਬਾਹ੍ਵੋਰਿਨ੍ਦੋਃ ਕਲਾਭਿਰ੍ਨਯਨਯੁਗਕृਤੇ ਤ੍ਵੇਕਮੇਕਂ ਸ਼ਿਖਾਯਾਂ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯष੍ਟਾਧਿਕਂ ਯਃ ਕਲਯਤਿ ਸ਼ਤਕਂ ਸ ਸ੍ਵਯਂ ਨੀਲਕਣ੍ਠਃ
ਗਲ ਵਿਚ ਦਸ ਰੁਦਰਾਖ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੀਹ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਛੇ-ਛੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਬਾਰਾਂ-ਬਾਰਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌ ਅਠ ਰੁਦਰਾਖ ਪਹਿਨਣ। ਜਿਹੜਾ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨੀਲਕੰਠ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਰਜਤੇਨਾਥਵਾ ਮੁਨੇ । ਸ਼ਿਖਾਯਾਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਖ ਪੋਹ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਜਾਂ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤੇ ਹਸ੍ਤੇ ਵਾ ਕਣ੍ਠੇ ਤੁਨ੍ਦੇऽਥਵਾ ਨਰਃ । ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣੈਵ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤਥਾਪਿ ਵਾ
ਇਹ ਮਾਲਾ ਜਨੇਊ, ਹੱਥ, ਗਲ ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਹਿਨ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਓਅੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ।
ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਜਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੇਧਾਵੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮੁਦਾ । ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਧਾਰਣਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਿਵਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਰੁਦਰਾਖ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ। ਰੁਦਰਾਖ ਪਹਿਨਣਾ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸੂਝ ਪਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਯਚ੍ਛਿਖਾਯਾਂ ਤਤ੍ਤਾਰਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਕਰ੍ਣਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੇਵਂ ਦੇਵੀਂ ਚ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰੁਦਰਾਖ ਪਹਿਨੀਏ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ।
ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤੇ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਹਸ੍ਤੇ ਦਿਸ਼ਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਕਣ੍ਠੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਦੇਵੀਂ ਪਾਵਕਂ ਚਾਪਿ ਭਾਵਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਜਨੇਊ 'ਤੇ ਪਹਿਨੀਏ, ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ। ਹੱਥ 'ਤੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ।
ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚ ਧਾਰਣਮ੍ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਨਾਨ੍ਯਵਰ੍ਣਿਨਾਮ੍
ਰੁਦਰਾਖ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।