ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮੁਖਮਵष੍ਟਭ੍ਯ ਚੋਰਸਾ । ਨਿਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੋ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਠ ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਚਿਹਰਾ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਲਗਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਲੁਸ੍ਥਾਚਲਜਿਹ੍ਵਸ਼੍ਚ ਸਂਵृਤਾਸ੍ਯਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਃ । ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮੋ ਨਾਤਿਨਿਮ੍ਨਸ੍ਥਿਤਾਸਨਃ
ਜਿਹਵਾ ਤਾਲੂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਹੋਵੇ, ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾ ਵਧੀਕ ਹੇਠਾਂ ਹੋਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਬੈਠੋ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ । ਤਤੋ ਧ੍ਯੇਯਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋऽਸੌ ਹृਦਯੇ ਦੀਪਵਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਧਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਧਾਰਣਾਂ ਧਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਸਧੂਮਸ਼੍ਚ ਵਿਧੂਮਸ਼੍ਚ ਸਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਗਰ੍ਭਕਃ
ਉਥੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰੋ; ਗਿਆਨਵਾਨ retention ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ, ਰੋਕ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰੋਕੇ।
ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ੍ਤੁ षਡ੍ਵਿਧਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸਮੋ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਇਤੀਰਿਤਃ
ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ, ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੇਚਪੂਰਕਕੁਮ੍ਭਕੈਃ । ਵਰ੍ਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ਮਕਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਰੇਚਪੂਰਕਕੁਮ੍ਭਕਾਃ
ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਿਕਾਸ, ਭਰਨਾ ਤੇ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ — ਨਿਕਾਸ, ਭਰਨਾ ਤੇ ਰੋਕਣਾ — ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।
ਸ ਏਵ ਪ੍ਰਣਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਯਃ । ਇਡਯਾ ਵਾਯੁਮਾਰੋਪ੍ਯ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵੋਦਰੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹੀ 'ਓਮ' ਅੱਖਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੈ; ਖੱਬੀ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਪੇਟ ਭਰੋ।
ਸ਼ਨੈਃ षੋਡਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਭਿਰਨ੍ਯਯਾ ਤਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ । ਏਵਂ ਸਧੂਮਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਯਾਮਃ ਕਥਿਤੋ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਸਾਹ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਆਧਾਰੇਲਿਙ੍ਗਨਾਭਿਪ੍ਰਕਟਿਤਹृਦਯੇ ਤਾਲੁਮੂਲੇ ਲਲਾਟੇ ਦ੍ਵੇ ਪਤ੍ਰੇ षੋਡਸ਼ਾਰੇ ਦ੍ਵਿਦਸ਼ਦਸ਼ਦਲਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰ੍ਧੇ ਚਤੁष੍ਕੇ । ਵਾਸਾਨ੍ਤੇ ਬਾਲਮਧ੍ਯੇ ਡਫਕਤਸਹਿਤੇ ਕਣ੍ਠਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਵਰਾਣਾਂ ਹਂਕ੍ਸ਼ਂਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਸਕਲਦਲਗਤਂ ਵਰ੍ਣਰੂਪਂ ਨਮਾਮਿ
ਮੈਂ ਉਸ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੜ, ਲਿੰਗ, ਪ੍ਰਗਟ ਹਿਰਦਾ, ਤਾਲੂ ਦੀ ਜੜ, ਮੱਥਾ, ਦੋ ਪਤਿਆਂ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ, ਬਾਰਾਂ, ਦਸ ਪਤਿਆਂ, ਬਾਰਾਂ-ਅੱਧ, ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਵਾਸ ਅੰਤ ਤੇ ਬਾਲ ਮੱਧ ਵਿਚ, ḍ, ਫ, ਕ, ਤ ਨਾਲ, ਗਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਹੰਕਸ਼ ਤੱਤ ਅਰਥ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਅੱਖਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।
ਅਰੁਣਕਮਲਸਂਸ੍ਥਾ ਤਦ੍ਰਜਃਪੁਞ੍ਜਵਰ੍ਣਾ ਹਰਨਿਯਮਿਤਚਿਹ੍ਨਾ ਪਦ੍ਮਤਨ੍ਤੁਸ੍ਵਰੂਪਾ । ਰਵਿਹੁਤਵਹਰਾਕਾਨਾਯਕਾਸ੍ਯਸ੍ਤਨਾਢ੍ਯਾ ਸਕृਦਪਿ ਯਦਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਂਵਸੇਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਭੁਕ੍ਤਃ
ਉਹ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਜ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਨੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸੈਵ ਗਤਿਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾ ਮਤਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਸ੍ਤੁਤਿਰ੍ਵਚਃ । ਅਹਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਦਰ੍ਚਨਮ੍
ਉਹੀ ਟਿਕਾਉ, ਚਲਣ, ਯਾਤਰਾ, ਸੋਚ, ਵਿਚਾਰ, ਸਤਿਕਾਰ, ਬੋਲ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।
ਅਹਂ ਦੇਵੀ ਨ ਚਾਨ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਹਂ ਨ ਸ਼ੋਕਭਾਕ੍ । ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋऽਹਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸਤ, ਚਿੱਤ, ਅਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਾਂ — ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸੋਚੋ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪ੍ਰਯਾਣੇ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਯਾਣੇऽਪ੍ਯਮृਤਾਯਮਾਨਾਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃਪਦਵ੍ਯਾਮਨੁਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤੀ- ਮਾਨਨ੍ਦਰੂਪਾਮਬਲਾਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ
ਮੈਂ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਮਰ, ਅਨੰਦ ਸਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਿਜਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰੇ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤਂ ਗੁਰੁਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਉਪਚਾਰੈਰ੍ਮਾਨਸੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤੁ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਰੰਧਰ ਤੇ ਉਸ ਗੁਰੂ, ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪੂਜਾ ਸਮਗਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਸ੍ਤੁਵੀਤਾਨੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਕੋ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਗੁਰੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਗੁਰੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਗੁਰੁਰ੍ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਗੁਰੁਰੇਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰਵੇ ਨਮਃ
ਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ: 'ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਸ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'
ਸ਼ੌਚਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਆਚਾਰਹੀਨਂ ਨ ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾ ਯਦਪ੍ਯਧੀਤਾਃ ਸਹ षਡ੍ਭਿਰਙ੍ਗੈਃ । ਛਨ੍ਦਾਂਸ੍ਯੇਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲੇ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਨੀਡਂ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤਾ ਇਵ ਜਾਤਪਕ੍ਸ਼ਾਃ
ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੇ ਆਚਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਣ; ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਚੰਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੇ ਚੋਤ੍ਥਾਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਯਗਾਚਰੇਤ੍ । ਰਾਤ੍ਰੇਰਨ੍ਤਿਮਯਾਮੇ ਤੁ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਂ ਚਰੇਦ੍ ਬੁਧਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿਚ ਉਠ ਕੇ, ਸਭ ਕਰਤਬ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ; ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਿਰ ਵਿਚ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੀਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿष੍ਟਦੇਵਾਨੁਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ । ਯੋਗੀ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ; ਪਰ ਯੋਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਜੀਵਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕ੍ਯਤਾ ਯੇਨ ਜਾਯਤੇ ਤੁ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਨਾਰਦ
ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਇਕਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸੀ ਪਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ।
ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚ ਉषਃਕਾਲਃ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਰੁਣੋਦਯਃ । ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ੇषਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਪੰਜ ਹੋਣ ਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਪੰਜ ਹੋਣ ਤੇ ਲਾਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਠ ਵਾਰੀ ਪੰਜ ਹੋਣ ਤੇ ਪੂਰਾ ਸਵੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ । ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਮਿषੁਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਮਤੀਤ੍ਯਾਭ੍ਯਧਿਕਂ ਭੁਵਃ
ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਪਿਸਾਬ ਤੇ ਪਖਾਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਕਰੇ।
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇऽਪਿ ਚ ਕਰ੍ਣਸ੍ਥ ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਨਿਵੀਤਂ ਪृष੍ਠਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਗृਹਸ੍ਥਯੋਃ
ਪਿਸਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਹਿਲੀ ਅਸ਼ਰਮ ਵਾਲਾ ਜਨੈਉ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਤੇ ਰੱਖੇ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਜਨੈਉ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਣ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਂ ਤੁ ਪृष੍ਠਤਃ ਕਣ੍ਠਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ । ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਗृਹੀ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਣਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਥਮਾਸ਼੍ਰਮੀ
ਜਨੈਉ ਗਲ ਪਿੱਛੇ ਲਟਕਾ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਪਿਸਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਕਰੇ; ਪਹਿਲੀ ਅਸ਼ਰਮ ਵਾਲਾ ਜਨੈਉ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਤੇ ਰੱਖੇ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾਯ ਤृਣੈਰ੍ਭੂਮਿਂ ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਾਵृਤ੍ਯ ਵਾਸਸਾ । ਵਾਚਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ष੍ਠੀਵਨਸ਼੍ਵਾਸਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਘਾਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕ ਕੇ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਥੂਕਣ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।
ਨ ਫਾਲਕृष੍ਟੇ ਨ ਜਲੇ ਨ ਚਿਤਾਯਾਂ ਨ ਪਰ੍ਵਤੇ । ਜੀਰ੍ਣਦੇਵਾਲਯੇ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਵਲ੍ਮੀਕੇ ਨ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲੇ
ਕਦੇ ਵੀ ਹਲ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਚਿਤਾ, ਪਹਾੜ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮੰਦਰ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੇਕ, ਜਾਂ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ।
ਨ ਸਸਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਗਰ੍ਤੇषੁ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਨ ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਜਪ੍ਯੇ ਭੋਜਨੇ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨੇ
ਜਿੰਨਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਖੱਡਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਜਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਜਪ, ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ।
ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯੇ ਚ ਦੈਵੇ ਚ ਤਥਾ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਯੋਃ । ਉਤ੍ਸਾਹੇ ਮੈਥੁਨੇ ਵਾਪਿ ਤਥਾ ਵੈ ਗੁਰੁਸਨ੍ਨਿਧੌ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਪਿਸਾਬ-ਪਖਾਨਾ, ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਸੰਭੋਗ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ।
ਯਾਗੇ ਦਾਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵਿਜੋ ਮੌਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਦੇਵਤਾ ऋषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਯਜ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਮੌਨ ਰਹੇ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼—
ਇਤੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਬਹਿਰ੍ਭੂਮਿਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਇਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੌਚਂ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਇਥੋਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨਾਪਾਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਕਰੋ।
ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨੀ ਵਿਪ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਮਾਪਃ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਥੈਵ ਗਾਃ । ਨ ਕਦਾਚਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍
ਕਦੇ ਵੀ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪਿਸਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਨਾ ਕਰੋ।