ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾ ਚ ਸਾ ਦੇਵੀ ਵੈष੍ਣਵੀ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਿਨੀ । ਤ੍ਰਿਯੁਗਂ ਚ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ, ਸਿਧ ਯੋਗਿਨੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕੀ।
ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਗੋਪੀਪਤਿਰ੍ਨਾਮ ਚਕ੍ਰੇ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰਿਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਜਰਤਕਾਰੁ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਜਰਤਕਾਰੁ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਚ ਦਦੌ ਤਸ੍ਯੈ ਕृਪਯਾ ਚ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ । ਪੂਜਾਂ ਚ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਚਕਾਰ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖੁਦ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਆਪ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਚ ਨਾਗਲੋਕੇ ਚ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਤਃ । ਭृਸ਼ਂ ਜਗਤ੍ਸੁ ਗੌਰੀ ਸਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਚ ਮਨੋਹਰਾ । ੪੪ ਜਗਦ੍ਗੌਰੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਤੇਨ ਸਾ ਪੂਜਿਤਾ ਸਤੀ । ਸ਼ਿਵਸ਼ਿष੍ਯਾ ਚ ਸਾ ਦੇਵੀ ਤੇਨ ਸ਼ੈਵੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਸਵਰਗ, ਨਾਗ ਲੋਕ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਗੌਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ, ਜਗਤ ਵਿਚ 'ਜਗਤਗੌਰੀ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਤੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਗਈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਸ਼ੈਵੀ' ਕਹੀ ਗਈ।
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾਤੀਵ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਵੈष੍ਣਵੀ ਤੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਨਾਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਰੀ ਯਜ੍ਞੇ ਪਾਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਵੈਸ਼ਨਵੀ' ਕਹੀ ਗਈ; ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪਰਖੀ ਗਈ।
ਨਾਗੇਸ਼੍ਵਰੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਾ ਨਾਗਭਗਿਨੀਤਿ ਚ । ਵਿषਂ ਸਂਹਰ੍ਤੁਮੀਸ਼ਾ ਯਾ ਤੇਨ ਵਿषਹਰੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਹ 'ਨਾਗੇਸ਼ਵਰੀ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤੇ 'ਨਾਗਭਗਿਨੀ' ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ 'ਵਿਸ਼ਹਰੀ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਂ ਹਰਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ ਤੇਨ ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਿਨੀ । ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਯੋਗਂ ਚ ਮृਤਸਜ੍ਜੀਵਨੀਂ ਪਰਾਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਹਰਾ ਤੋਂ ਸਿਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਿਧ ਜੋਗਣੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ, ਜੋਗ ਦੀ ਮਹਾਰਤ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਰਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤਾਕਤ ਸੀ।
ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਯੁਤਾਂ ਤਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । ਆਸ੍ਤੀਕਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਸਾਪਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ
ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਆਸ੍ਤੀਕਮਾਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । ਪ੍ਰਿਯਾ ਮੁਨੇਰ੍ਜਰਤ੍ਕਾਰੋਰ੍ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਆਸਤਿਕ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਪੂਜ੍ਯਸ੍ਯ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਪ੍ਰਿਯਾ ਤਤਃ । ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰ੍ਜਗਦ੍ਗੌਰੀ ਮਨਸਾ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਿਨੀ
ਜਰਤਕਾਰੂ, ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਧ ਜੋਗਣੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵੀ ਨਾਗਭਗਿਨੀ ਸ਼ੈਵੀ ਨਾਗੇਸ਼੍ਵਰੀ ਤਥਾ । ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤੀਕਮਾਤਾ ਵਿषਹਰੇਤਿ ਚ
ਉਹ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭੈਣ, ਸ਼ੈਵੀ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਆਸਤਿਕ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਹਰੀ (ਜ਼ਹਿਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਯੁਤਾ ਚੈਵ ਸਾ ਦੇਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵਪੂਜਿਤਾ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਪੂਜਾਕਾਲੇ ਤੁ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਤਸ੍ਯ ਨਾਗਭਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵਸ੍ਯ ਚ । ਨਾਗਭੀਤੇ ਚ ਸ਼ਯਨੇ ਨਾਗਗ੍ਰਸ੍ਤੇ ਚ ਮਨ੍ਦਿਰੇ
—ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਚਾਹੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿਚ ਸੌਣ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਨਾਗ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—
ਨਾਗਸ਼ੋਭੇ ਮਹਾਦੁਰ੍ਗੇ ਨਾਗਵੇष੍ਟਿਤਵਿਗ੍ਰਹੇ । ਇਦਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
—ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਚ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਾਗ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਠੇਦ੍ਯਸ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਗਵਰ੍ਗਃ ਪਲਾਯਤੇ । ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਜਪੇਨੈਵ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨृਣਾਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿषਂ ਭੋਕ੍ਤੁਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਨਾਗੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ ਭਵੇਨ੍ਨਾਗਵਾਹਨਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਉਹ ਨਾਗਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗਾਸਨੋ ਨਾਗਤਲ੍ਪੋ ਮਹਾਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਰੀਡਤ੍ਯੇਵ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਨਾਗਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਸਿਧ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸੋਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਮਤ੍ਤਃ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਚ ਸਾਮਵੇਦੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵੀਵਿਧਾਨਕਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਥਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਰੀਤ ਸੁਣੋ, ਅਤੇ ਸਮਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸੁਣੋ।
ਸ਼੍ਵੇਤਚਮ੍ਪਕਵਰ੍ਣਾਭਾਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਾਮ੍ । ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼ੁਕਾਧਾਨਾਂ ਨਾਗਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਿਨੀਮ੍
ਉਹ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਧ ਕੀਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਜਨੈਊ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਯੁਤਾਂ ਤਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਰਾਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦਾਂ ਭਜੇ
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚ ਤਾਂ ਦੇਵੀਂ ਮੂਲੇਨੈਵ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਧੂਪੈਃ ਪੁष੍ਪਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ, ਧੂਪ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਲੇਪ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ—
ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦੋਕ੍ਤੈਰ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਚ੍ਛਿਤਪ੍ਰਦਃ । ਮੁਨੇ ਕਲ੍ਪਤਰੁਰ੍ਨਾਮ ਸੁਸਿਦ੍ਧੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਃ
—ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਮੰਤ੍ਰ 'ਕਲਪਤਰੂ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ੴ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਕ੍ਲੀਂ ਐਂ ਮਨਸਾਦੇਵ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਜਪੇਨੈਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨृਣਾਮ੍
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ: 'ਓਂ ਹ੍ਰੀੰ ਸ਼੍ਰੀੰ ਕਲੀੰ ਐਂ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀਏ ਸਵਾਹਾ'; ਪੰਜ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਸਿਦ੍ਧੋ ਜਗਤੀਤਲੇ । ਸੁਧਾਸਮਂ ਵਿषਂ ਤਸ੍ਯ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਗੂਢਸ਼ਾਲਾਸੁ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਆਵਾਹ੍ਯ ਦੇਵੀਮੀਸ਼ਾਨਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯੋऽਤਿਭਕ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲੁਕਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਦੇਵ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਯੋ ਬਲਿਮ੍ । ਧਨਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ਸ ਭਵੇਦ੍ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
—ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਮਨ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧਨਵਾਨ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਕਥਿਤਂ ਤਦਾਖ੍ਯਾਨਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਕਥਯਾਮਿ ਮਹਾਭਾਗ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਵਕ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾ ਨਾਗਭਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਮਾਨਵਾ ਭੁਵਿ । ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਰਣਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕਸ਼੍ਯਪਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਆਏ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਸृਜੇ ਭੀਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵੇਦਬੀਜਾਨੁਸਾਰੇਣ ਚੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ
ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਾਏ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀਂ ਤਾਂ ਮਨਸਾ ਸਸृਜੇ ਤਥਾ । ਤਪਸਾ ਮਨਸਾ ਤੇਨ ਬਭੂਵ ਮਨਸਾ ਚ ਸਾ
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਗਈ।