ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਯੁਗਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ । ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੇ ਸ਼ਕ੍ਰਪਾਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਮਰ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਠਾਈਵੀਂ ਵਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਤਨ 'ਤੇ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਿਨੈਰ੍ਮਾਸੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਾਭ੍ਯਾਮृਤੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ऋਤੁਭਿਃ षਡ੍ਭਿਰੇਵਾਬ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੈ ਵਯਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਰੁੱਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਨ੍ਮੀਲਨਂ ਹਰੇਃ । ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਨ੍ਮੀਲਨੇ ਤਸ੍ਯ ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਂ ਵਿਦੁਃ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁਲਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁਲ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਯੇ ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਚਰਾਚਰਾਃ । ਲੀਨਾ ਧਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਨਾਭਿਪਙ੍ਕਜੇ
ਮੂਲ ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਵੀ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਭੀ ਕਮਲ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸ਼ਾਯੀ ਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ । ਵਿਲੀਨਾ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨੇ ਸ਼ਿਵੋ ਲੀਨੋ ਜ੍ਞਾਨਾਧੀਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਦੁਰ੍ਗਾਯਾਂ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਾਯਾਂ ਵਿਲੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਵਿਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਿਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੁਰਗਾ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾ ਚ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧੌ ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾ । ਨਾਰਾਯਣਾਂਸ਼ਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਲੀਨੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਕਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਸਕੰਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਬਾਹੌ ਦੇਵਾਧੀਸ਼ੋ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਪਦ੍ਮਾਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਦ੍ਮਾਯਾਂ ਸਾ ਰਾਧਾਯਾਂ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤੇ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਗਣੇਸ਼ ਹੈ; ਤੇ ਪਦਮਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪਦਮਾ ਵਿਚ ਤੇ ਰਾਧਾ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਚਰੀਤ੍ਰਾ।
ਗੋਪ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਚ ਤਸ੍ਯਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਯੋषਿਤਃ । ਕृष੍ਣਪ੍ਰਾਣਾਧਿਦੇਵੀ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਵੀ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਵਿਚ ਹਨ; ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਵਲੀਆਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਵੇਦਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਾਣੀ ਚ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਚ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ; ਬੋਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਗੋਲੋਕਸ੍ਯ ਚ ਗੋਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਲੀਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲੋਮਸੁ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਾਤਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਾਃ
ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਗੋਆਲੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।
ਜਠਰਾਗ੍ਨੌ ਵਿਲੀਨਾਸ਼੍ਚ ਜਲਂ ਤਦ੍ਰਸਨਾਗ੍ਰਤਃ । ਵੈष੍ਣਵਾਸ਼੍ਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜੇ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਸਂਯੁਤਾਃ
ਜਠਰ ਅੱਗ ਪੇਟ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਵੈਸ਼ਨਵ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ।
ਸਾਰਾਤ੍ਸਾਰਤਰਾ ਭਕ੍ਤਿਰਸਪੀਯੂषਪਾਯਿਨਃ । ਵਿਰਾਡਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਮਹਤਿ ਲੀਨਾਃ ਕृष੍ਣੇ ਮਹਾਵਿਰਾਟ੍
ਜੋ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਸਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਂਵਿਰਾਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ, ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯੈਵ ਲੋਮਕੂਪੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਨਿਖਿਲਾਨਿ ਚ । ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁष ਉਨ੍ਮੇषੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਪ੍ਰਲਯੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੋਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਣ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਲੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਨ੍ਮੀਲਨੇ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਪੁਨਰੇਵ ਸਃ । ਯਾਵਤ੍ਕਾਲੋ ਨਿਮੇषੇਣ ਤਾਵਦੁਨ੍ਮੀਲਨੇਨ ਚ
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਣ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੰਨਾ ਸਮਾਂ ਖੁਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੇ ਚ ਸृष੍ਟੇਃ ਸੂਤ੍ਰਲਯਃ ਪੁਨਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸृष੍ਟਿਲਯਾਨਾਂ ਚ ਸਂਖ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸੁਵ੍ਰਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੇ ਲੀਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੁਚਰੀਤ੍ਰਾ।
ਯਥਾ ਭੂਰਜਸਾਂ ਚੈਵ ਸਂਖ੍ਯਾਨਂ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਿਮੇषੇ ਪ੍ਰਲਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਮੀਲਨੇ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਭਵੇਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ । ਸ ਕृष੍ਣਃ ਪ੍ਰਲਯੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਲੀਨ ਏਵ ਹਿ
ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਣ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੈਵ ਚ ਪਰਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਪਰਮਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਸਦੇਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਦਿਤਿ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਇੱਕ ਹੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਸੀ।'
ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਕृਤਪਦਾਭਿਧਾ । ਚਿਦਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਾ ਪ੍ਰਲਯੇ ਸੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਮੂਲ ਕੁਦਰਤ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਨਮਾ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਗੁਣੋਤ੍ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇषੁ ਚ ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਮੁਕ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦੈਰ੍ਨਿਰੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿਚ? ਤੇ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਕਤੀਆਂ ਵੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੇਵਭਕ੍ਤਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੇਰਪਿ ਗਰੀਯਸੀ । ਸਾਲੋਕ੍ਯਦਾ ਭਵੇਦੇਕਾ ਤਥਾ ਸਾਰੂਪ੍ਯਦਾ ਪਰਾ
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਇੱਕ ਨਾਲ ਉਹੀ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਉਹੀ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਮੀਪ੍ਯਦਾਥ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪ੍ਰਦਾ ਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ । ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਨ ਹਿ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ਸੇਵਨਂ ਵਿਭੋਃ
ਮੁਕਤੀ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਨੇੜਤਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ; ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰਣ।
ਸ਼ਿਵਤ੍ਵਮਮਰਤ੍ਵਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਚਾਵਹੇਲਯਾ । ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਭਯਸ਼ੋਕਾਦਿਕਂ ਧਨਮ੍
ਸ਼ਿਵ ਬਣ ਜਾਣਾ, ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ, ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਧਨ — ਇਹ ਸਭ ਨਿਰਲੇਪ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਧਾਰਣਂ ਚ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਦੁਃ । ਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੇਵਾਰਹਿਤਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸੇਵਾਵਿਵਰ੍ਧਿਨੀ
ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਛੁਟਕਾਰਾ — ਇਹ ਸਭ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੁਕਤੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤ੍ਯੋਰਯਂ ਭੇਦੋ ਨਿषੇਕਖਣ੍ਡਨਂ ਸ਼ृਣੁ । ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾ ਨਿषੇਕਂ ਚ ਭੋਗਂ ਚ ਕृਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਹੁਣ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਫਰਕ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਖਣ੍ਡਨਂ ਚ ਸ਼ੁਭਦਂ ਸ਼੍ਰੀਵਿਭੋਃ ਸੇਵਨਂ ਪਰਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਸਾਧ੍ਵਿ ਸ੍ਥਿਰਂ ਚ ਲੋਕਵੇਦਯੋਃ
ਉਸ ਬੀਜ ਦਾ ਨਾਸ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸਾਧਵੀ, ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਸ਼ੁਭਦਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ ਵਤ੍ਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜੀਵਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੇਟੀ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯੈ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਿषਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਗਮਨਂ ਕਰ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਮਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਸਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ; ਯਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਰੁਰੋਦ ਚਰਣੌ ਧृਤ੍ਵਾ ਸਾਧੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਦੁਃਖਿਤਾ । ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਰੋਦਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਮਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਈ; ਸਾਵਿਤਰੀ ਦਾ ਰੋਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ,