ਅਨ੍ਯੇषੁ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵੇਦਾਙ੍ਗੇषੁ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤੇ । ਸਰ੍ਵੇष੍ਟਂ ਸਾਰਭੂਤਂ ਚ ਪਞ੍ਚਦੇਵਾਨੁਸੇਵਨਮ੍
ਹੋਰ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਰੂਪਂ ਚ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੀਨਾਂ ਨਰਕਾਰ੍ਣਵਤਾਰਣਮ੍ । ਭਕ੍ਤਿਵृਕ੍ਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰਕਰਂ ਕਰ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਨਿਕृਨ੍ਤਨਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਰਕ ਦੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਲੀ ਉਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ।
ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਸੋਪਾਨਮਿਦਮਵਿਨਾਸ਼ਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸਾਲੋਕ੍ਯਸਾਰ੍ष੍ਟਿਸਾਰੂਪ੍ਯਸਾਮੀਪ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਲੋਕ, ਸਾਰਸ਼ਟੀ, ਸਾਰੂਪ, ਸਾਮੀਪ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਯਮਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭੇ । ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚ ਪਞ੍ਚਦੇਵਾਰ੍ਚਕਾ ਨਰਾਃ
ਕੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਸਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ; ਪਰ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਵਿਹੀਨਾ ਯੇ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਮਾਲਯਮ੍ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਯੇ ਹਰਿਤੀਰ੍ਥਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਹਰਿਵਾਸਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ,
ਪ੍ਰਣਮਨ੍ਤਿ ਹਰਿਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਯਰ੍ਚਾਂ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇऽਪਿ ਘੋਰਾਂ ਚ ਮਮ ਸਂਯਮਿਨੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਸਯਮਿਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧਿਪੂਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਨੈਵ ਲਪ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵੀਸੇਵਾਂ ਵਿਨਾ ਨਰਾਃ
ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਚਾਰਾਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਲੋਕਂ ਚ ਦੁਰ੍ਦृਸ਼ਾ ਮਮ ਕਿਙ੍ਕਰਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਭੀਤਾਃ ਸ਼ਿਵੋਪਾਸਕੇਭ੍ਯੋ ਵੈਨਤੇਯਾਦਿਵੋਰਗਾਃ । ਸ੍ਵਦੂਤਂ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਵਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਨਤੇਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪ ਡਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਦਾਸਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਨਾ । ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਾਸਕਾਚ੍ਚ ਵੈਨਤੇਯਾਦਿਵੋਰਗਾਃ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੈਨਤੇਯ ਆਦਿ ਸੱਪ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵੀਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਾਸਕਾਨਾਂ ਨਾਮ੍ਨਾਞ੍ਚੈਵ ਨਿਕृਨ੍ਤਨਮ੍ । ਕਰੋਤਿ ਨਖਲੇਖਨ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੀਤਵਤ੍
ਦੇਵੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨਖ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਧੁਪਰ੍ਕਾਦਿਕਂ ਤੇषਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਚ ਲੋਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਧੁਪਰਕ ਆਦਿ ਭੋਗ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰਿਤਾਨਿ ਚ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇषਾਂ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਤਃ । ਤੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਸਹਸ੍ਰਕੁਲਪਾਵਨਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਸ਼ੁष੍ਕਾਨਿ ਚ ਤृਣਾਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮੋਹਃ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਭੀਤਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਮਕਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਿਨਂ ਯਾਤਿ ਲੋਭਕ੍ਰੋਧੌ ਤਤਃ ਸਤਿ । ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਰੋਗੋ ਜਰਾ ਸ਼ੋਕੋ ਭਯਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਤ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਚਾਹਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮੌਤ, ਰੋਗ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਗਮ ਤੇ ਡਰ—all ਕੁਝ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਹਰ੍षੋ ਭੋਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਯੇ ਯੇ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਂ ਪੀਡਾਂ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਸਤਿ
ਕਾਲ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭੋਗ—ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੁੱਖ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁ ਦੇਹਵਿਵਰਣਂ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਗਮਮ੍ । ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤੇਜਸ੍ਤੋਯਮਿਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਸੁਣ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਹਨ।
ਦੇਹਿਨਾਂ ਦੇਹਬੀਜਂ ਚ ਸ੍ਰष੍ਟृਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਪਰਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਜਭੂਤੈਰ੍ਯੋ ਦੇਹੋ ਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਕृਤ੍ਰਿਮੋ ਨਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚ ਭਵੇਦਿਹ । ਬਦ੍ਧੋऽਙ੍ਗੁष੍ਠਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਯੋ ਜੀਵਃ ਪੁਰੁषਃ ਕृਤਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਣਾਵਟੀ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਆਖ਼ਰ ਇੱਥੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਜੀਵ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਦੇਹਂ ਤਂ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਭੋਗਹੇਤਵੇ । ਸ ਦੇਹੋ ਨ ਭਵੇਦ੍ਭਸ੍ਮ ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨੌ ਮਮਾਲਯੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੇਰੇ ਚਮਕਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਲੇਨ ਨष੍ਟੋ ਦੇਹੀ ਵਾ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ਸੁਚਿਰਂ ਕृਤੇ । ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਵਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਕਣ੍ਟਕੇ ਤਥਾ
ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਮਾਰਨ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਨੁਕੀਲੇ ਕੰਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ।
ਤਪ੍ਤਦ੍ਰਵੇ ਤਪ੍ਤਲੋਹੇ ਤਪ੍ਤਪਾषਾਣ ਏਵ ਚ । ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਪ੍ਰਤਿਮਾਸ਼੍ਲੇषੇ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਪਤਨੇऽਪਿ ਚ
ਨਾ ਤਪਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਤਪਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿੱਗਣ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਨ ਦਗ੍ਧੋ ਨ ਚ ਭਗ੍ਨਃ ਸ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਾਪਮੇਵ ਚ । ਕਥਿਤੋ ਦੇਹਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਃ ਕਾਰਣਂ ਚ ਯਥਾਗਮਮ੍ । ਕੁਣ੍ਡਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬੋਧਾਯ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੁੰਡਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇऽष੍ਟਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਵਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਾਰਾਯਣਨਾਰਦਸਂਵਾਦੇ ਦੇਵਪੂਜਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਰਿष੍ਟਨਿਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਸਕੰਧ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੂਰ ਹੋਣ' ਵਾਲਾ ਛਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕਿਆ।
ਨਾਨਾਨਰਕਕੁਣ੍ਡਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਰਾਜ ਉਵਾਚ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਚ ਵਰ੍ਤੁਲਮ੍ । ਨਿਮ੍ਨਂ ਪਾषਾਣਭੇਦੈਸ਼੍ਚ ਪਾਚਿਤਂ ਬਹੁਭਿਃ ਸਤਿ
ਨਰਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੁੰਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ— ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰਾ ਕੁੰਡ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਗੋਲ ਹੈ, ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਟੁੱਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਚਾਪ੍ਰਲਯਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ । ਕ੍ਲੇਸ਼ਦਂ ਪਾਤਕਾਨਾਂ ਚ ਨਾਨਾਰੂਪਂ ਤਦਾਲਯਮ੍
ਇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਹੈ।
ਜ੍ਵਲਦਙ੍ਗਾਰਰੂਪਂ ਚ ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਸ਼ਿਖਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪਰਿਤਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਂ ਚ ਵਹ੍ਨਿਕੁਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਸੌ ਹੱਥ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਕੋਸ ਤੱਕ ਅੱਗ ਦਾ ਕੁੰਡ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਾਪਿਭਿਃ ਪਰਿਪੂਰਿਤਮ੍ । ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਮ ਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਡਿਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਇਹ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਪ੍ਤੋਦਕਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਹਿਂਸ੍ਰਜਨ੍ਤੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਮਹਾਘੋਰਂ ਕਾਕੁਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਦृਢੇਨ ਚ
ਇਹ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।