ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਸਨ੍ਤਿ ਪਾਤਕਿਨਸ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਭੋਗਿਨਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਯੋਨਿਂ ਚ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਉਥੇ ਹੋਰ ਅਣਜਾਣੇ, ਛੋਟੇ ਕੁੰਡ ਵੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਦੇਵਪੂਜਨਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਰਿष੍ਟਨਿਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਰਾਜ ਮਹਾਭਾਗ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗ । ਨਾਨਾਪੁਰਾਣੇਤਿਹਾਸੇ ਯਤ੍ਸਾਰਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ—
ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਾਰਭੂਤਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵੇष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਕਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਬੀਜਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸੁਖਦਂ ਨृਣਾਮ੍
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ।
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਦਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਕਾਰਣਮ੍ । ਭਯਂ ਦੁਃਖਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਵੈ ਸਰ੍ਵਮਾਨਵਾਃ
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਤੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇषੁ ਨੈਵ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚ । ਨ ਭਵੇਦ੍ਯੇਨ ਜਨ੍ਮਾਦਿ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵਦ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍
ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਨਾ ਡਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੁੱਖ—
ਕਿਮਾਕਾਰਾਣਿ ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨਿ ਚ । ਕੇ ਚ ਕੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿਨਃ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੰਡ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜਨਮ ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਰਮ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।
ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਭਸ੍ਮਸਾਦ੍ਭੂਤੇ ਯਾਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਨਰਃ । ਕੇਨ ਦੇਹੇਨ ਵਾ ਭੋਗਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਸੁਚਿਰਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭੋਗੇਨ ਕਥਂ ਦੇਹੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਦੇਹੋ ਵਾ ਕਿਂਵਿਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾ ਦੇ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਰਾਜੋ ਹਰਿਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ । ਕਥਾਂ ਕਥਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਨਿਕृਨ੍ਤਨੀਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਧਰ੍ਮਰਾਜ ਉਵਾਚ ਵਤ੍ਸੇ ਚਤੁਰ੍षੁ ਵੇਦੇषੁ ਧਰ੍ਮੇषੁ ਸਂਹਿਤਾਸੁ ਚ । ਪੁਰਾਣੇष੍ਵਿਤਿਹਾਸੇषੁ ਪਾਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਦਿਕੇषੁ ਚ
ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤ, ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ,
ਅਨ੍ਯੇषੁ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵੇਦਾਙ੍ਗੇषੁ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤੇ । ਸਰ੍ਵੇष੍ਟਂ ਸਾਰਭੂਤਂ ਚ ਪਞ੍ਚਦੇਵਾਨੁਸੇਵਨਮ੍
ਹੋਰ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਰੂਪਂ ਚ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੀਨਾਂ ਨਰਕਾਰ੍ਣਵਤਾਰਣਮ੍ । ਭਕ੍ਤਿਵृਕ੍ਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰਕਰਂ ਕਰ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਨਿਕृਨ੍ਤਨਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਰਕ ਦੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਲੀ ਉਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ।
ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਸੋਪਾਨਮਿਦਮਵਿਨਾਸ਼ਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸਾਲੋਕ੍ਯਸਾਰ੍ष੍ਟਿਸਾਰੂਪ੍ਯਸਾਮੀਪ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਲੋਕ, ਸਾਰਸ਼ਟੀ, ਸਾਰੂਪ, ਸਾਮੀਪ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਣ੍ਡਾਨਿ ਯਮਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭੇ । ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚ ਪਞ੍ਚਦੇਵਾਰ੍ਚਕਾ ਨਰਾਃ
ਕੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਸਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ; ਪਰ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਵਿਹੀਨਾ ਯੇ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਮਾਲਯਮ੍ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਯੇ ਹਰਿਤੀਰ੍ਥਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਹਰਿਵਾਸਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ,
ਪ੍ਰਣਮਨ੍ਤਿ ਹਰਿਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਯਰ੍ਚਾਂ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇऽਪਿ ਘੋਰਾਂ ਚ ਮਮ ਸਂਯਮਿਨੀਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਸਯਮਿਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧਿਪੂਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਨੈਵ ਲਪ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵੀਸੇਵਾਂ ਵਿਨਾ ਨਰਾਃ
ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਚਾਰਾਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਲੋਕਂ ਚ ਦੁਰ੍ਦृਸ਼ਾ ਮਮ ਕਿਙ੍ਕਰਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਭੀਤਾਃ ਸ਼ਿਵੋਪਾਸਕੇਭ੍ਯੋ ਵੈਨਤੇਯਾਦਿਵੋਰਗਾਃ । ਸ੍ਵਦੂਤਂ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਂ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਵਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਨਤੇਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪ ਡਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਰਿਦਾਸਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਨਾ । ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਾਸਕਾਚ੍ਚ ਵੈਨਤੇਯਾਦਿਵੋਰਗਾਃ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੈਨਤੇਯ ਆਦਿ ਸੱਪ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵੀਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਾਸਕਾਨਾਂ ਨਾਮ੍ਨਾਞ੍ਚੈਵ ਨਿਕृਨ੍ਤਨਮ੍ । ਕਰੋਤਿ ਨਖਲੇਖਨ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੀਤਵਤ੍
ਦੇਵੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨਖ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਧੁਪਰ੍ਕਾਦਿਕਂ ਤੇषਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਚ ਲੋਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਤਿ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਧੁਪਰਕ ਆਦਿ ਭੋਗ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰਿਤਾਨਿ ਚ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇषਾਂ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਤਃ । ਤੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਸਹਸ੍ਰਕੁਲਪਾਵਨਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਸ਼ੁष੍ਕਾਨਿ ਚ ਤृਣਾਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮੋਹਃ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਭੀਤਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਮਕਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਿਨਂ ਯਾਤਿ ਲੋਭਕ੍ਰੋਧੌ ਤਤਃ ਸਤਿ । ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਰੋਗੋ ਜਰਾ ਸ਼ੋਕੋ ਭਯਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਤ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਚਾਹਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮੌਤ, ਰੋਗ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਗਮ ਤੇ ਡਰ—all ਕੁਝ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਹਰ੍षੋ ਭੋਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਯੇ ਯੇ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਂ ਪੀਡਾਂ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਸਤਿ
ਕਾਲ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭੋਗ—ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੁੱਖ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁ ਦੇਹਵਿਵਰਣਂ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਗਮਮ੍ । ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਸ੍ਤੇਜਸ੍ਤੋਯਮਿਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਸੁਣ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਹਨ।
ਦੇਹਿਨਾਂ ਦੇਹਬੀਜਂ ਚ ਸ੍ਰष੍ਟृਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਪਰਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਜਭੂਤੈਰ੍ਯੋ ਦੇਹੋ ਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਕृਤ੍ਰਿਮੋ ਨਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚ ਭਵੇਦਿਹ । ਬਦ੍ਧੋऽਙ੍ਗੁष੍ਠਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਯੋ ਜੀਵਃ ਪੁਰੁषਃ ਕृਤਃ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਣਾਵਟੀ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਆਖ਼ਰ ਇੱਥੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਜੀਵ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।