ਕਿਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਾ ਕੋ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਕਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਕਿਂ ਤੇषਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਦੇਵਤਾਸ਼੍ਚ ਕਾਃ
ਜਾਣਨ ਕੀਹ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਕੀਹ ਹੈ? ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਕੌਣ ਹੈ? ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀਹ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਕੌਣ ਹੈ?
ਭੋਕ੍ਤਾ ਭੋਜਯਿਤਾ ਕੋ ਵਾ ਕੋ ਵਾ ਭੋਗਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਕृਤਿਃ । ਕੋ ਜੀਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਕਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਭੋਗ ਕੀਹ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਕੀਹ ਹੈ? ਜੀਵ ਕੌਣ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇ।
ਧਰ੍ਮ ਉਵਾਚ ਵੇਦਪ੍ਰਣਿਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਕਰ੍ਮ ਯਨ੍ਮਙ੍ਗਲਂ ਪਰਮ੍ । ਅਵੈਦਿਕਂ ਤੁ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਦੇਵਾਸ਼ੁਭਮੇਵ ਚ
ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਜੋ ਕਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ।
ਅਹੈਤੁਕੀ ਦੇਵਸੇਵਾ ਸਂਕਲ੍ਪਰਹਿਤਾ ਸਤੀ । ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਮੂਲਰੂਪਾ ਚ ਸਾ ਏਵ ਪਰਭਕ੍ਤਿਦਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ—ਇਹੀ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੋ ਵਾ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਕੋ ਵਾ ਨਿਰ੍ਲਿਪ੍ਤ ਏਵ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਕ੍ਤੋ ਯੋ ਨਰਸ਼੍ਚ ਸ ਚ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ
ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕੌਣ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕਭੀਤਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸਾਧ੍ਵਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਮਤਾ
ਉਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਵੀਏ, ਭਕਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਮੰਨਿਆ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਦਦਾਤ੍ਰੀ ਚ ਹਰਿਰੂਪਪ੍ਰਦਾ ਨृਣਾਮ੍ । ਹਰਿਰੂਪਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਚ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੈष੍ਣਵਾਃ
ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਰ੍ਮਣੋ ਬੀਜਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸਤਤਂ ਤਤ੍ਫਲਪ੍ਰਦਃ
ਹੋਰ, ਜੋਗੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਰੂਪਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਪਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਰਾ । ਸੋऽਪਿ ਤਦ੍ਧੇਤੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਦੇਹੋ ਨਸ਼੍ਵਰ ਏਵ ਚ
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਹ ਤਾਂ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ੋ ਜਲਂ ਤੇਜਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਸੂਤ੍ਰਰੂਪਾਣਿ ਸृष੍ਟਿਰੂਪਵਿਧੌ ਸਤਃ
ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ — ਇਹ ਪੰਜੇ, ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਾ ਚ ਦੇਹੀ ਚ ਆਤ੍ਮਾ ਭੋਜਯਿਤਾ ਸਦਾ । ਭੋਗੋ ਵਿਭਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਕृਤਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰੇਵ ਚ
ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਭੋਗ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਪੁੰਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਹਨ।
ਸਦਸਦ੍ਭੇਦਬੀਜਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਭਵੇਤ੍ । ਵਿषਯਾਣਾਂ ਵਿਭਾਗਾਨਾਂ ਭੇਦਿ ਬੀਜਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੀ ਵਖਰੀਆਈ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਬੀਜ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਵੇਚਨਾ ਸਾ ਚ ਜ੍ਞਾਨਬੀਜਂ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਵਾਯੁਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ ਬਲਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਵਖਰੀਆਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ; ਹਵਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ embodied ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰਮੀਸ਼੍ਵਰਾਂਸ਼ਮਨੂਹਕਮ੍ । ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚੈਵ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯਂ ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ embodied ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਨਿਰੂਪ੍ਯਮਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਭੇਦੋ ਮਨਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਲੋਚਨਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਘ੍ਰਾਣਂ ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਰਸਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਮਨ ਨੂੰ ਅਣਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਖਰੀਆਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਨੱਕ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਜੀਭ — ਇਹ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਹਨ।
ਅਙ੍ਗਿਨਾਮਙ੍ਗਰੂਪਂ ਚ ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਰਿਪੁਰੂਪਂ ਮਿਤ੍ਰਰੂਪਂ ਸੁਖਰੂਪਂ ਚ ਦੁਃਖਦਮ੍
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਦੇ ਵੈਰੀ, ਕਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਕਦੇ ਸੁਖ, ਤੇ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਣਦੇਹਾਦਿਭृਦ੍ਯੋ ਹਿ ਸ ਜੀਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਸੂਰਜ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ, ਦੇਹ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਂ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਃ । ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉੱਤਮ, ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ, ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਯਥਾਗਮਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਚ ਗਚ੍ਛ ਵਤ੍ਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ — ਜਾ, ਪੁੱਤ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਵਾਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵ ਯਾਮਿ ਕਾਨ੍ਤਂ ਵਾ ਤ੍ਵਾਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਣਵਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਯਦ੍ਯਤ੍ਕਰੋਮਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਚ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ? ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਾਂ, ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।
ਕਾਂ ਕਾਂ ਯੋਨਿਂ ਯਾਤਿ ਜੀਵਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਕੇਨ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਕੇਨ ਵਾ ਨਰਕਂ ਪਿਤਃ
ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਕਿਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਰਕ, ਪਿਤਾ?
ਕੇਨ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕੇਨ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ ਗੁਰੌ । ਕੇਨ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯੋਗੀ ਰੋਗੀ ਵਾ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਵਿਚ ਭਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੋਗੀ?
ਕੇਨ ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਜੀਵੀ ਚ ਕੇਨਾਲ੍ਪਾਯੁਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਕੇਨ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਦੁਃਖੀ ਸੁਖੀ ਵਾ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ? ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਖੀ?
ਅਙ੍ਗਹੀਨਸ਼੍ਚ ਕਾਣਸ਼੍ਚ ਬਧਿਰਃ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਅਨ੍ਧੋ ਵਾ ਪਙ੍ਗੁਰਪਿ ਵਾ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅੰਗ-ਹੀਣ, ਇਕ-ਅੱਖੀ ਜਾਂ ਬਹਿਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਲੰਗੜਾ ਜਾਂ ਪਾਗਲ?
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋऽਤਿਲੁਬ੍ਧਕਸ਼੍ਚੌਰਃ ਕੇਨ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਭਵੇਤ੍ । ਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਾਲੋਕ੍ਯਾਦਿਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਭਟਕਿਆ, ਬਹੁਤ ਲੋਭੀ ਜਾਂ ਚੋਰ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵਸਣਾ?
ਕੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤ੍ਵਂ ਚ ਤਪਸ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਚ ਕੇਨ ਵਾ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਭੋਗਾਦਿਕਂ ਕੇਨ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ? ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦੇ ਭੋਗ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ?
ਗੋਲੋਕਂ ਕੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਨਰਕੋ ਵਾ ਕਤਿਵਿਧਃ ਕਿਂਸਂਖ੍ਯੋ ਨਾਮ ਕਿਂ ਚ ਵਾ
ਬ੍ਰਹਮਣ, ਗੋਲੋਕ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਥਾਨ? ਤੇ ਨਰਕ ਕਿੰਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੀ-ਕੀ ਨਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਕੋ ਵਾ ਕਂ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਤੇषੁ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਪਾਪਿਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਕੋ ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਯਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਮਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਕੌਣ ਕਿਸ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਯਮਃ । ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤੁਮਾਰੇਭੇ ਕਰ੍ਮਪਾਕਂ ਤੁ ਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ; ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ।
ਧਰ੍ਮ ਉਵਾਚ ਕਨ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍षੀਯਾ ਵਤ੍ਸੇ ਤ੍ਵਂ ਵਯਸਾਧੁਨਾ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਿਦੁषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਪਰਮ੍
ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੇਟੀ, ਤੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ।