ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਮਬੋਧਯਤ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਸ਼ੋਕਂ ਮਾ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਯੋਗਵਿਤ੍ਤਮਃ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਥੇ ਆਏ ਤੇ ਪਾਰਾਸਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, 'ਵਿਆਸ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।'
ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮਾਪਨ੍ਨੋ ਦੁਰ੍ਲਭਾਂ ਚਾਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾਸ਼ੋਕਂ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਦੁਖ-ਰਹਿਤਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ।
ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤੇ ਵਿਪੁਲਾ ਜਾਤਾ ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਚਾਨਘ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਨ ਸ਼ੋਕੋ ਯਾਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇ
ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ?'
ਅਤृਪ੍ਤੇ ਲੋਚਨੇ ਮੇऽਦ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸੇ । ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਛਾਯਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਂ ਸੁਮਨੋਹਰਾਮ੍
ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ 'ਚ ਅਤ੍ਰਪਤ ਰਹੀਆਂ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਛਾਂ, ਨੇੜੇ ਖੜੀ, ਵੇਖੇਗਾ।'
ਤਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ੋਕਂ ਜਹਿ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਤਦਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤੁ ਛਾਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਪ੍ਰਭਾਮ੍
ਉਹ ਛਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਛਾਂ ਵੇਖੀ।'
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਹਰਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤੇ ਮਹਾਦੇਵੇ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਮਭ੍ਯਗਾਤ੍
ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਹਰਾ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਲੁਕ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ।
ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਵਿਰਹੇਣਾਪਿ ਤਪ੍ਤਃ ਪਰਮਦੁਃਖਿਤਃ
ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੁਖ 'ਚ ਸੜਦੇ ਰਹੇ, ਬਹੁਤ ਪੀੜ੍ਹ 'ਚ ਪਏ।
ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਦੀਨਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ऋषਯ ਊਚੁਃ ਸ਼ੁਕਸ੍ਤੁ ਪਰਮਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਦੇਵਸਤ੍ਤਮਃ । ਕਿਂ ਚਕਾਰ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸ਼ੁਕ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।'
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਯੇऽਪ੍ਯਾਸਨ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਪਰਾਯਣਾਃ । ਆਜ੍ਞਾਮਾਦਾਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਗਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਹੀਤਲੇ
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।'
ਅਸਿਤੋ ਦੇਵਲਸ਼੍ਚੈਵ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨ ਏਵ ਚ । ਜੈਮਿਨਿਸ਼੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਪੋਧਨਾਃ
ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਜੈਮੀਨੀ ਤੇ ਸੁਮੰਤੁ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਾਨੇਤਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਿਤਮਪ੍ਯੁਤ । ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼ੋਕਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਗਮਨਾਯਾਕਰੋਨ੍ਮਤਿਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੁਖ 'ਚ ਡੁੱਬੇ, ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਸਸ੍ਮਾਰ ਮਨਸਾ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤਾਂ ਨਿषਾਦਸੁਤਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਮਾਤਰਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਮੁਕ੍ਤਾਂ ਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮਨ 'ਚ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੁੜੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਂ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਜਗਾਮ ਮਹਾਤੇਜਾ ਜਨ੍ਮਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਕਂ ਮੁਨਿਃ
ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ-ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਦ੍ਵੀਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਥ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਸਾ ਵਰਾਨਨਾ । ਨਿषਾਦਾਸ੍ਤਂ ਸਮਾਚਖ੍ਯੁਰ੍ਦਤ੍ਤਾ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤੁ ਕਨ੍ਯਕਾ
ਦਵੀਪ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?' ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਉਹ ਕੁੜੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।'
ਦਾਸ਼ਰਾਜੋऽਪਿ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰੀਤਿਪੁਰਃਸਰਮ੍ । ਸ੍ਵਾਗਤੇਨਾਭਿਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਿਹਿਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਦਾਸ਼ਰਾਜ ਉਵਾਚ ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਪਾਵਿਤਂ ਨਃ ਕੁਲਂ ਮੁਨੇ । ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਯਜ੍ਜਾਤਂ ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਜਿਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪਾ ਲਿਆ।
ਯਦਰ੍ਥਮਾਗਤੋऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਅਪਿ ਦਾਰਾ ਧਨਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਵਦਾਯਤ੍ਤਮਿਦਂ ਵਿਭੋ
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਪੁੱਤਰ — ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ।
ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਸ੍ਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਚਕਾਰਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਤਪਃਸਮਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਉਹ ਤਪ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ।
ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਃ ਸੁਤੌ ਜਾਤੌ ਸ਼ਨ੍ਤਨੋਰਮਿਤਦ੍ਯੁਤੇਃ । ਮਤ੍ਵਾ ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸੁਖਮਾਪ ਵਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼ੰਤਨੂ ਦੇ ਉਜਲੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਜਨਮ ਲਏ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾ ਮੰਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਦਃ ਪ੍ਰਥਮਜੋ ਰੂਪਵਾਞ੍ਛਤ੍ਰੁਤਾਪਨਃ । ਬਭੂਵ ਨृਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਤਃ
ਚਿਤਰਾਂਗਦ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯਨਾਮਾਸੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਮਜਾਯਤ । ਸੋऽਪਿ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਃ ਸ਼ਨ੍ਤਨੋਃ ਸੁਖਵਰ੍ਧਨਃ
ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਵੀ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ੰਤਨੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਗਾਙ੍ਗੇਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਵੀਰੋ ਬਲਾਧਿਕਃ । ਤਥੈਵ ਤੌ ਸੁਤੌ ਜਾਤੌ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਲੌ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।
ਸ਼ਨ੍ਤਨੁਸ੍ਤਾਨ੍ਸੁਤਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਤਾਨ੍ । ਅਮਂਸ੍ਤਾਜਯ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਸ਼ੰਤਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜੇਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜੋ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਕਿਯਤਾ ਸ਼ਨ੍ਤਨੁਃ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ । ਤਤ੍ਯਾਜ ਦੇਹਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਦੇਹੀ ਜੀਰ੍ਣਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੰਤਨੂ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਕੱਪੜਾ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਧਰ੍ਮਗਤੇ ਰਾਜ੍ਞਿ ਭੀष੍ਮਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਪ੍ਰੇਤਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਕਾਲ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ।
ਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਦਂ ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਨ ਕृਤਵਾਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਵ੍ਰਤੋऽਭਵਤ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚਿਤਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਠਾਇਆ; ਪਰ ਆਪ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਦਸ੍ਤੁ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਪਰਦੁਃਖਦਃ । ਬਭੂਵ ਬਲਵਾਨ੍ਵੀਰਃ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਤ੍ਮਜਃ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਚਿਤਰਾਂਗਦ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਥੈਕਦਾ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸੈਨ੍ਯੇਨ ਮਹਤਾਵृਤਃ । ਪ੍ਰਚਚਾਰ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵਧ੍ਯਾਨ੍ਮृਗਾਨ੍ ਰੁਰੂਨ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ ਤੇ ਰੀਛ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਦਸ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮਾਰ੍ਗਗਂ ਨृਪਮ੍ । ਉਤ੍ਤਤਾਰਾਨ੍ਤਿਕਂ ਭੂਮੇਰ੍ਵਿਮਾਨਵਰਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ, ਗੰਧਰਵ ਚਿਤਰਾਂਗਦ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰਾਭੂਚ੍ਚ ਮਹਦ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਤਯੋਃ ਸਦृਸ਼ਵੀਰ੍ਯਯੋਃ । ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਮਹਾਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਾਪਸਾਃ
ਉਥੇ, ਦੋਵੇਂ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤਕ ਚਲਿਆ।