ਆਜ੍ਞਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੋऽਪਿ ਬਦਰੀਂ ਚ ਸਮਾਯਯੌ । ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤੁਲਸੀ ਮੁਨੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਬਦਰੀ ਵਿਖੇ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਨਵਯੌਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਦੇਵਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਚਮ੍ਪਕਵਰ੍ਣਾਭਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਮ੍
ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਚਿੱਟੇ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਰਤ੍ਪਾਰ੍ਵਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਂ ਸ਼ਰਤ੍ਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਮ੍ । ਰਤ੍ਨਸਾਰਵਿਨਿਰ੍ਮਾਣਵਿਮਾਨਸ੍ਥਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਪੂਰਨਮਾਸ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਕੌਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੋਹਣੇ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਰਤ੍ਨਕੁਣ੍ਡਲਯੁਗ੍ਮੇਨ ਗਣ੍ਡਸ੍ਥਲਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ । ਪਾਰਿਜਾਤਪ੍ਰਸੂਨਾਨਾਂ ਮਾਲਾਵਨ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ੍ਮਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਗਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਾਰਜਾਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਸ੍ਤੂਰੀਕੁਙ੍ਕੁਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਚਨ੍ਦਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਨ੍ਨਿਧਾਵੇਨਂ ਮੁਖਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਵਾਸਸਾ
ਉਹ ਕਸਤੂਰੀ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਸਸ੍ਮਿਤਾ ਤਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀ ਸਕਟਾਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਬਭੂਵਾਤਿਨਮ੍ਰਮੁਖੀ ਨਵਸਙ੍ਗਮਲਜ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ। ਨਵਾਂ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਕਰ ਗਈ।
ਸ਼ਰਦਿਨ੍ਦੁਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯੈਕਸ੍ਵਮੁਖੇਨ੍ਦੁਵਿਰਾਜਿਤਾ । ਅਮੂਲ੍ਯਰਤ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਯਾਵਕਾਵਲਿਸਂਯੁਤਾ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਸਾਰਨਿਰ੍ਮਾਣਕ੍ਵਣਨ੍ਮਞ੍ਜੀਰਰਞ੍ਜਿਤਾ । ਦਧਤੀ ਕਬਰੀਭਾਰਂ ਮਾਲਤੀਮਾਲ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਪਾਇਲਾਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ।
ਅਮੂਲ੍ਯਰਤ੍ਨਨਿਰ੍ਮਾਣਮਕਰਾਕृਤਿਕੁਣ੍ਡਲਾ । ਚਿਤ੍ਰਕੁਣ੍ਡਲਯੁਗ੍ਮੇਨ ਗਣ੍ਡਸ੍ਥਲਵਿਰਾਜਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਮਕਰ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਰਤ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਸਾਰਹਾਰੇਣ ਸ੍ਤਨਮਧ੍ਯਸ੍ਥਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ । ਰਤ੍ਨਕਙ੍ਕਣਕੇਯੂਰਸ਼ਙ੍ਖਭੂषਣਭੂषਿਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਬਾਂਹ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਰਤ੍ਨਾਙ੍ਗੁਲੀਯਕੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਵਲਿਰਾਜਿਤਾ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਲਲਿਤਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੁਸ਼ੀਲਾਂ ਸੁਨ੍ਦਰੀਂ ਸਤੀਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵਯ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ, ਸੁਭਾਵਕ, ਚੰਗੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਖਿਆ—
ਉਵਾਸ ਤਤ੍ਸਮੀਪੇ ਤੁ ਮਧੁਰਂ ਤਾਮੁਵਾਚ ਸਃ । ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡ ਉਵਾਚ ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਯ ਚ ਕਨ੍ਯਾ ਚ ਧਨ੍ਯਾ ਮਾਨ੍ਯਾ ਚ ਯੋषਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣਯੋਗ?'
ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਮਾਨਿਨਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਯਾਣਦਾਯਿਨਿ । ਮੌਨੀਭੂਤੇ ਕਿਙ੍ਕਰੇ ਮਾਂ ਸਮ੍ਭਾषਾਂ ਕੁਰੁ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ? ਜਦ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ!'
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਕਾਮਾ ਵਾਮਲੋਚਨਾ । ਸਸ੍ਮਿਤਾ ਨਮ੍ਰਵਦਨਾ ਸਕਾਮਂ ਤਮੁਵਾਚ ਸਾ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਹ ਵਾਹ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਮੁਖ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।
ਤੁਲਸ੍ਯੁਵਾਚ ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜਸੁਤਾਹਂ ਚ ਤਪਸ੍ਯਾਯਾਂ ਤਪੋਵਨੇ । ਤਪਸ੍ਵਿਨ੍ਯਹਂ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਧਰਮਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਪਸਵੀ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।'
ਕਾਮਿਨੀਂ ਕੁਲਜਾਤਾਂ ਚ ਰਹਸ੍ਯੇਕਾਕਿਨੀਂ ਸਤੀਮ੍ । ਨ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਕੁਲੇ ਜਾਤ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
'ਸਾਡੀ ਕੁਲ ਵਿਚ ਇਹੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਕੁਲਵੰਤੀ, ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਵਿਚ ਪੁੱਛਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'
ਲਮ੍ਪਟੋऽਸਤ੍ਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਯੇਨਾਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰਰ੍ਥਃ ਸ ਕਾਮੀਚ੍ਛਤਿ ਕਾਮਿਨੀਮ੍
ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਸੁਣੇ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਪਾਤਮਧੁਰਾਂ ਮਤ੍ਤਾਮਨ੍ਤਕਾਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਾਮ੍ । ਵਿषਕੁਮ੍ਭਾਕਾਰਰੂਪਾਮਮृਤਾਸ੍ਯਾਂ ਚ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਜ਼ਹਿਰ ਭਰੇ ਘੜੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹृਦਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰਾਭਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀਮ੍ । ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਪਰਿਨਿष੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈ ਤਤ੍ਪਰਾ ਸਤਤਂ ਚ ਤਾਮ੍
ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਚੁਭਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਵੇਲੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਾਮਿਵਸ਼ਗਾਮਨ੍ਯਥੈਵਾਵਸ਼ਾਂ ਸਦਾ । ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਮਲਿਨਰੂਪਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍
ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਦੀ; ਅੰਦਰੋਂ ਗੰਦੀ, ਪਰ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਪੁਰਾਣੇ ਯਾਸਾਂ ਚ ਚਰਿਤ੍ਰਮਤਿਦੂषਿਤਮ੍ । ਤਾਸੁ ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਸ਼ਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਬਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇ? ਜੇਕਰ ਅਕਲਮੰਦ ਵੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਤਾਸਾਂ ਕੋ ਵਾ ਰਿਪੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤਿ ਨਵਂ ਨਵਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਵੇषਂ ਪੁਰੁषਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਹृਦਯੇ ਸਦਾ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਹੈ? ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਮਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਸਤੀਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞਾਪਯਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕਾਮਾ ਚ ਰਾਮਾ ਚ ਕਾਮਾਧਾਰਾ ਮਨੋਹਰਾ
ਬਾਹਰੋਂ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਕਾਮੀ, ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯੇ ਛਲਾਤ੍ਖੇਦਯਨ੍ਤੀ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਮੈਥੁਨਮਾਨਸਾ । ਕਾਨ੍ਤਂ ਹਸਨ੍ਤੀ ਰਹਸਿ ਬਾਹ੍ਯੇऽਤੀਵ ਸੁਲਜ੍ਜਿਤਾ
ਬਾਹਰੋਂ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਸਦਾ ਮਿਲਾਪ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਬਹੁਤ ਲੱਜਵਾਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਨਿਨੀ ਮੈਥੁਨਾਭਾਵੇ ਕੋਪਨਾ ਕਲਹਾਙ੍ਕੁਰਾ । ਸੁਪ੍ਰੀਤਾ ਭੂਰਿਸਮ੍ਭੋਗਾਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੈਥੁਨਦੁਃਖਿਤਾ
ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਝਗੜੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੇ ਵਧੀਆ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼, ਪਰ ਘੱਟ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਾਚ੍ਛੀਤਤੋਯਾਦਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀ ਚ ਮਾਨਸੇ । ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਰਸਿਕਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਯੁਵਾਨਂ ਗੁਣਿਨਂ ਸਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਹਣਾ, ਰਸਿਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਤਾਤ੍ਪਰਮਭਿਸ੍ਨੇਹਂ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਰਸਿਕੋਪਰਿ । ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਂ ਪ੍ਰਿਯਤਮਂ ਸਮ੍ਭੋਗਕੁਸ਼ਲਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਸਿਕ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਰਿਪੁਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਂ ਵਾ ਮੈਥੁਨਾਕ੍ਸ਼ਮਮ੍ । ਕਲਹਂ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਕੋਪਨਾ
ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਅਯੋਗ ਮਰਦ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਗੁੱਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਾਚਯਾ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੀ ਤਂ ਸਰ੍ਪ ਆਖੁਮਿਵੋਲ੍ਬਣਮ੍ । ਦੁਃਸਾਹਸਸ੍ਵਰੂਪਾ ਚ ਸਰ੍ਵਦੋषਾਸ਼੍ਰਯਾ ਸਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਫ਼ਤ ਸਹਿਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦੀਨਾਂ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾ ਮੋਹਰੂਪਿਣੀ । ਤਪੋਮਾਰ੍ਗਾਰ੍ਗਲਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਿਕਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਵੀ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਮੋਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।