ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਕृਤਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਧਰ੍ਮਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੌਗਤਾਨਾਮਿਵਾਨਘ
ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੌਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਧਰ੍ਮਨਾਸ਼ੇ ਵਿਨष੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਣਾਚਾਰੋऽਤਿਵਰ੍ਤਿਤਃ । ਅਤੋ ਵੇਦਪ੍ਰਦਿष੍ਟੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਲੰਘੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤਿ ਮੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਭਵਤਾ ਕਥਿਤਂ ਯਤ੍ਤਚ੍ਛृਣ੍ਵਤੋ ਮੇ ਨਰਾਧਿਪ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹਟਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵੇਦਧਰ੍ਮੇषੁ ਹਿਂਸਾ ਸ੍ਯਾਦਧਰ੍ਮਬਹੁਲਾ ਹਿ ਸਾ । ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦੋ ਧਰ੍ਮੋ ਵੇਦੋਕ੍ਤੋ ਬਤ ਭੂਪਤੇ
ਵੇਦਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ?
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਤ੍ਵਨਾਚਾਰਃ ਸੋਮਪਾਨਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਹਿਂਸਨਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਾਮਿषਸ੍ਯ ਚ
ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਅਣਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ, ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ।
ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੌ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸੁਰਾਗ੍ਰਹਃ । ਦ੍ਯੂਤਕ੍ਰੀਡਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ੍ਮ ਪੁਰਾ ਹ੍ਯਾਸੀਚ੍ਛਸ਼ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ । ਯਜ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਦਾਨ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਸਾਗਰਃ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ। ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਸਚ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
ਗੋਪ੍ਤਾ ਚ ਧਰ੍ਮਸੇਤੂਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਚੋਤ੍ਪਥਗਾਮਿਨਾਮ੍ । ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਬਹਵੋ ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।
ਚਰ੍ਮਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤੋ ਜਾਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਚਲਸਮਃ ਪੁਨਃ । ਮੇਘਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲਾਵਨਾਜ੍ਜਾਤਾ ਨਦੀ ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਚਮੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਬੱਦਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਧੋਣ ਨਾਲ ਚਮਰਣਵਤੀ ਨਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸੀ।
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਦਿਵਂ ਯਾਤਃ ਕੀਰ੍ਤਿਰਸ੍ਯਾਚਲਾ ਭੁਵਿ । ਏਵਂ ਧਰ੍ਮੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਨ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਙ੍ਗੇਨ ਸਦਾ ਭੋਗੇ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਅਲਾਭੇ ਦੁਃਖਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜਨਕ ਉਵਾਚ ਹਿਂਸਾ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਸਾਹਿਂਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਉਪਾਧਿਯੋਗਤੋ ਹਿਂਸਾ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਉਪਾਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਨਿਸਚੈ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚੇਨ੍ਧਨਸਂਯੋਗਾਦਗ੍ਨੌ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਦ੍ਵਿਯੋਗਾਤ੍ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰ੍ਧੂਮਤ੍ਵਂ ਵਿਭਾਤਿ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਲੱਕੜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੱਗ ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਦੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈ।
ਅਹਿਂਸਾਂ ਚ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਰਾਗਿਣਾਂ ਸਾਪਿ ਹਿਂਸੈਵ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਾਣਾਂ ਨ ਸਾ ਮਤਾ
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਅਹਿੰਸਾ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਾਲਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰਾਗੇਣ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਥਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਕृਤਂ ਵੇਦਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਜੋ ਕੰਮ ਕੋਈ ਮੋਹ ਤੋਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਤੁ ਹਿਂਸੈਵ ਯਾ ਯਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਅਰਾਗੇਣ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਥਾਹਂਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯੱਗ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਮੋਹ ਤੋਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—
ਸਾਹਿਂਸੈਵ ਮਹਾਭਾਗ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਵਿਵਾਹਾਦਿਕਾਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਹਾਰਾਜ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹृਦਯੇ ਮਮ । ਮਾਯਾਮਧ੍ਯੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਸ ਕਥਂ ਨਿਃਸ੍ਪृਹੋ ਭਵੇਤ੍
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਇਸ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਬੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਿਚਾਰਣਮ੍ । ਤ੍ਯਜਤੇ ਨ ਮਨੋ ਮੋਹਂ ਸ ਕਥਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲੈ ਲਵੇ ਤੇ ਸਦਾ-ਅਸਦਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਤਮਸ਼੍ਛੇਤ੍ਤੁਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਬੋਧੋ ਹਿ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਯਥਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਮਃ ਕृਤਯਾ ਦੀਪਵਾਰ੍ਤਯਾ
ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ ਦੀਵਾ ਬਾਲਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।
ਅਦ੍ਰੋਹਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਬੁਧੈਃ । ਸ ਕਥਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਤਥਾ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵੈਰ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਿਤ੍ਤੈषਣਾ ਨ ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਯਸੁਖੈषਣਾ । ਜਯੈषਣਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਕਥਂ ਭਵੇਃ
ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਘਟਦੀ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਚੌਰੇषੁ ਚੌਰਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਸਾਧੁਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਤਾਪਸੇ । ਸ੍ਵਪਰਤ੍ਵਂ ਤਵਾਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵਿਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਨृਪ
ਚੋਰਾਂ ਵਿਚ ਚੋਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਧੂਆਂ ਵਾਲਾ; ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣਾ-ਪਰਾਇਆ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ—ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਦੇਹ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਕਟੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੁਕषਾਯਾਮ੍ਲਰਸਾਨ੍ਵੇਤ੍ਸਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਨ੍ । ਸ਼ੁਭੇषੁ ਰਮਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਸ਼ੁਭੇषੁ ਤਥਾ ਨृਪ
ਤੂੰ ਤਿੱਖੇ, ਕਰਵੇ, ਕਸੇਲੇ ਤੇ ਖੱਟੇ ਸੁਆਦ ਚੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਵ ਰਾਜਨ੍ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਅਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਯਥਾਕਾਲਂ ਤੁਰੀਯਾ ਤੁ ਕਥਂ ਨृਪ
ਜਾਗਣਾ, ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ—ਇਹ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਪਦਾਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥੇਭਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਵਸ਼ਗਾ ਮਮ । ਸ੍ਵਾਮ੍ਯਹਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਤ੍ਵਂ ਨ ਮਨ੍ਯਸੇ
ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ—ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
ਮਿष੍ਟਮਤ੍ਸਿ ਸਦਾ ਰਾਜਨ੍ਮੁਦਿਤੋ ਵਿਮਨਾਸ੍ਤਥਾ । ਮਾਲਾਯਾਂ ਚ ਤਥਾ ਸਰ੍ਪੇ ਸਮਦृਕ੍ ਕ੍ਵ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੱਪ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਕਿੱਥੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ?
ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ । ਏਕਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹਿਤਕृਤ੍ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ
ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮੇऽਦ੍ਯ ਰਮਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗृਹਦਾਰਾਦਿषੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਏਕਾਕੀ ਨਿਃਸ੍ਪृਹੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਰੇਯਮਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਰ, ਘਰਵਾਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਾਂ।
ਨਿਃਸਙ੍ਗੋ ਨਿਰ੍ਮਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪਤ੍ਰਮੂਲਫਲਾਸ਼ਨਃ । ਮृਗਵਦ੍ਵਿਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਮਮ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੱਤਿਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ, ਮ੍ਰਿਗ ਵਾਂਗ ਫਿਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਖ-ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਲ-ਮੁਲਕ।