ਆਤ੍ਮਾ ਗਮ੍ਯੋऽਨੁਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸ ਕਥਂ ਬਧ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ
ਆਤਮਾ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਜੋ ਬਦਲਣ-ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਨਸ੍ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਕਾਰਣਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਜਾਤੇ ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਮਨ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਇਜ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਨ ਮਨੋ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍
ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਭਟਕ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਨ ਦੇਹੋ ਨ ਚ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਮਨ ਏਵ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਕਾਰਣਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਃ
ਨਾ ਦੇਹ, ਨਾ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਦੈਵਾਤ੍ਮਾ ਨ ਵੈ ਬਧ੍ਯੇਤ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ । ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਮਨਃਸਂਸ੍ਥੌ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਮੁਦਾਸੀਨੋ ਭੇਦਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਨੋਗਤਾਃ । ਏਕਾਤ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਥਂ ਭੇਦਃ ਸਮ੍ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵੈਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਿਤਰ ਜਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਫਰਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਫਰਕ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਦਵੈਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦੈਵਾਹਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਭੇਦਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਸਂਸਾਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੀਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਫਰਕ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਵਿਦ੍ਯਾ ਚੈਤਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਇਹ ਅਗਿਆਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਾਤਪਂ ਹਿ ਛਾਯਾਯਾ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਚ ਕਥਂ ਸੁਖਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ ਵਿਨਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਬਿਨਾ ਧੁੱਪ ਦੇ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਗੁਣਾ ਗੁਣੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਭੂਤਾਨਿ ਚ ਤਥੈਵ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਕੋ ਦੋषਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਗੁਣ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ। ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਕृਤਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਧਰ੍ਮਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੌਗਤਾਨਾਮਿਵਾਨਘ
ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੌਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਧਰ੍ਮਨਾਸ਼ੇ ਵਿਨष੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਣਾਚਾਰੋऽਤਿਵਰ੍ਤਿਤਃ । ਅਤੋ ਵੇਦਪ੍ਰਦਿष੍ਟੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਲੰਘੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤਿ ਮੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਭਵਤਾ ਕਥਿਤਂ ਯਤ੍ਤਚ੍ਛृਣ੍ਵਤੋ ਮੇ ਨਰਾਧਿਪ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹਟਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵੇਦਧਰ੍ਮੇषੁ ਹਿਂਸਾ ਸ੍ਯਾਦਧਰ੍ਮਬਹੁਲਾ ਹਿ ਸਾ । ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦੋ ਧਰ੍ਮੋ ਵੇਦੋਕ੍ਤੋ ਬਤ ਭੂਪਤੇ
ਵੇਦਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ?
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਤ੍ਵਨਾਚਾਰਃ ਸੋਮਪਾਨਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਹਿਂਸਨਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਾਮਿषਸ੍ਯ ਚ
ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਅਣਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ, ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ।
ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੌ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸੁਰਾਗ੍ਰਹਃ । ਦ੍ਯੂਤਕ੍ਰੀਡਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ੍ਮ ਪੁਰਾ ਹ੍ਯਾਸੀਚ੍ਛਸ਼ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ । ਯਜ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਦਾਨ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਸਾਗਰਃ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ। ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਸਚ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
ਗੋਪ੍ਤਾ ਚ ਧਰ੍ਮਸੇਤੂਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਚੋਤ੍ਪਥਗਾਮਿਨਾਮ੍ । ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਬਹਵੋ ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।
ਚਰ੍ਮਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤੋ ਜਾਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਚਲਸਮਃ ਪੁਨਃ । ਮੇਘਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲਾਵਨਾਜ੍ਜਾਤਾ ਨਦੀ ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਚਮੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਬੱਦਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਧੋਣ ਨਾਲ ਚਮਰਣਵਤੀ ਨਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਸੀ।
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਦਿਵਂ ਯਾਤਃ ਕੀਰ੍ਤਿਰਸ੍ਯਾਚਲਾ ਭੁਵਿ । ਏਵਂ ਧਰ੍ਮੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਨ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਙ੍ਗੇਨ ਸਦਾ ਭੋਗੇ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਅਲਾਭੇ ਦੁਃਖਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਜਨਕ ਉਵਾਚ ਹਿਂਸਾ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਸਾਹਿਂਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਉਪਾਧਿਯੋਗਤੋ ਹਿਂਸਾ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਉਪਾਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਨਿਸਚੈ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚੇਨ੍ਧਨਸਂਯੋਗਾਦਗ੍ਨੌ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਦ੍ਵਿਯੋਗਾਤ੍ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰ੍ਧੂਮਤ੍ਵਂ ਵਿਭਾਤਿ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਲੱਕੜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੱਗ ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਦੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈ।
ਅਹਿਂਸਾਂ ਚ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਰਾਗਿਣਾਂ ਸਾਪਿ ਹਿਂਸੈਵ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਾਣਾਂ ਨ ਸਾ ਮਤਾ
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਅਹਿੰਸਾ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਾਲਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰਾਗੇਣ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਥਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਕृਤਂ ਵੇਦਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਜੋ ਕੰਮ ਕੋਈ ਮੋਹ ਤੋਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਤੁ ਹਿਂਸੈਵ ਯਾ ਯਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਅਰਾਗੇਣ ਚ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਥਾਹਂਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯੱਗ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਮੋਹ ਤੋਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—
ਸਾਹਿਂਸੈਵ ਮਹਾਭਾਗ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਵਿਵਾਹਾਦਿਕਾਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਹਾਰਾਜ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹृਦਯੇ ਮਮ । ਮਾਯਾਮਧ੍ਯੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਸ ਕਥਂ ਨਿਃਸ੍ਪृਹੋ ਭਵੇਤ੍
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਇਸ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਬੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਿਚਾਰਣਮ੍ । ਤ੍ਯਜਤੇ ਨ ਮਨੋ ਮੋਹਂ ਸ ਕਥਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲੈ ਲਵੇ ਤੇ ਸਦਾ-ਅਸਦਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਤਮਸ਼੍ਛੇਤ੍ਤੁਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਬੋਧੋ ਹਿ ਨ ਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਯਥਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਮਃ ਕृਤਯਾ ਦੀਪਵਾਰ੍ਤਯਾ
ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ ਦੀਵਾ ਬਾਲਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ।