ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਚ ਨਿਕਰੈਰ੍ਧ੍ਯਾਨੈਰ੍ਯੁਤਂ ਪੂਜਾਵਿਧਿਕ੍ਰਮੈਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹੋਣ।
ਭਵਂਤਿ ਵਿਮੁਖਾ ਯੇਨ ਜਨਾ ਮਾਂ ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂ, ਉਹੀ ਉਹ ਕਰੇਗਾ।
ਜਨਾ ਮਨ੍ਮਂਤ੍ਰਪੂਤਾਸ਼੍ਚ ਗਮਿष੍ਯਂਤਿ ਚ ਮਤ੍ਪਦਮ੍
ਮੇਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਆਉਣਗੇ।
ਨਿष੍ਫਲਂ ਭਵਿਤਾ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੀ।
ਪृਥਿਵੀਵਾਸਿਨਃ ਕਚਿਤ੍ਕੇਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਿਵਾਸਿਨਃ 9.12.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਸੁਦृਢਾਂ ਸਦ੍ਯ ਸ੍ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਚ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਪੱਕਾ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਲਵੇਗਾ।
ਤਚ੍ਛੁਤ੍ਵਾ ਜਗਤਾਂ ਧਾਤਾ ਤਮੁਵਾਚ ਸ਼ਿਵਂ ਮੁਦਾ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਗਂਗਾਤੋਯਂ ਕਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵੀਕਾਰਂ ਚ ਚਕਾਰ ਸਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਵੇਦਸਾਰਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪਾਲਨਾਯ ਚ
ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਭਾਵ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ ਯਾਤਿ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਯਾਵਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਯਃ
ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣੋ ਰਾਧਯਾ ਸਹਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਰਾਧਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਪੂਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਪੁਨਰੁਤ੍ਸਵਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਫੇਰ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਗੋਪ੍ਯਂ ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗੁਪਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਵਿਰਲਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਰਾਧਾਕृष੍ਣਾਂਗਸਂਭੂਤਾ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਫਲਪ੍ਰਦਾ
ਰਾਧਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗਙ੍ਗੋਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਲੇਃ ਪਞ੍ਚਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦੇ ਸਮਤੀਤੇ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ । ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਸਾ ਮਹਾਭਾਗ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਭਾਰਤਂ ਭਾਰਤੀਸ਼ਾਪਾਤ੍ਸਮਾਗਤ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਯਾ । ਜਗਾਮ ਤਤ੍ਰ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰੇਵ ਸਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤ ਆਈ ਸੀ; ਸ਼ਾਪ ਮੁੱਕਣ 'ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ।
ਭਾਰਤੀ ਭਾਰਤਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਜ੍ਜਗਾਮ ਹਰੇਃ ਪਦਮ੍ । ਪਦ੍ਮਾਵਤੀ ਚ ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਤੇ ਗਙ੍ਗਾ ਸਾ ਚੈਵ ਨਾਰਦ
ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ; ਸ਼ਾਪ ਮੁੱਕਣ 'ਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਥੇ ਹੀ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਗਙ੍ਗਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੀਸ਼੍ਚੈਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹਰੇਃ । ਤੁਲਸੀਸਹਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ
ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ; ਤੁਲਸੀ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਸਾ ਦੇਵੀ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਾਬ੍ਜਸਮ੍ਭਵਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਮਣ੍ਡਲੁਸ੍ਥਾ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਸਾ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਈ?
ਬਭੂਵ ਸਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗਙ੍ਗਾ ਨਾਰਾਯਣਪ੍ਰਿਯਾ । ਅਹੋ ਕੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਗੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਧੀ ਸਮੇਤ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪੁਰਾ ਬਭੂਵ ਗੋਲੋਕੇ ਸਾ ਗਙ੍ਗਾ ਦ੍ਰਵਰੂਪਿਣੀ । ਰਾਧਾਕृष੍ਣਾਙ੍ਗਸਮ੍ਭੂਤਾ ਤਦਂਸ਼ਾ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਧਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ।
ਦ੍ਰਵਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਯਾ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭੁਵਿ । ਨਵਯੌਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਭੂषਿਤਾ
ਉਹ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
ਸ਼ਰਨ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪਦ੍ਮਾਸ੍ਯਾ ਸਸ੍ਮਿਤਾ ਸੁਮਨੋਹਰਾ । ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਵਰ੍ਣਾਭਾ ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਪ੍ਰਭਾ
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਤਝੜ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਤੇ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ, ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਚਮਕ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪ੍ਰਭਾਤਿਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ । ਸੁਪੀਨਕਠਿਨਸ਼੍ਰੋਣਿਃ ਸੁਨਿਤਮ੍ਬਯੁਗਂਧਰਾ
ਉਸਦੀ ਜੋਤ ਨਰਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਗੋਲ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਂ ਸੁਕਠਿਨਂ ਸ੍ਤਨਯੁਗ੍ਮਂ ਸੁਵਰ੍ਤੁਲਮ੍ । ਸੁਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਯੁਗਲਂ ਸੁਕਟਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਵਂਕ੍ਰਿਮਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਭਰਪੂਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੋਲ ਛਾਤੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਮੋਹਕ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਕਰੀ ਅਕਰਤੀ—
ਵਂਕ੍ਰਿਮਂ ਕਬਰੀਭਾਰਂ ਮਾਲਤੀਮਾਲ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸਿਨ੍ਦੂਰਬਿਨ੍ਦੁਲਲਿਤਂ ਸਾਰ੍ਧਂ ਚਨ੍ਦਨਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਘਣੇ ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀਏ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧੂਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਟਿੱਕੇ ਵੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ—
ਕਸ੍ਤੂਰੀਪਤ੍ਰਿਕਾਯੁਕ੍ਤਂ ਗਣ੍ਡਯੁਗ੍ਮਂ ਮਨੋਰਮਮ੍ । ਬਨ੍ਧੂਕਕੁਸੁਮਾਕਾਰਮਧਰੋष੍ਠਂ ਚ ਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਟਿੱਕੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹੋਠ ਬੰਦੂਕਾ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ—
ਪਕ੍ਵਦਾਡਿਮਬੀਜਾਭਦਨ੍ਤਪਂਕ੍ਤਿਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਵਾਸਸੀ ਵਹ੍ਨਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਨੀਵੀਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਬਿਭ੍ਰਤੀ
ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਪੱਕੇ ਦਾਣੇ ਵਾਲੇ ਅਨਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ, ਨੀਵੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ—
ਸਾ ਸਕਾਮਾ ਕृष੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਮੁਵਾਸ ਸੁਲਜ੍ਜਿਤਾ । ਵਾਸਸਾ ਮੁਖਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਲੋਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਭੋਰ੍ਮੁਖਮ੍
ਉਹ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਲਜਜਤ ਭਰੀ ਬੈਠ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ—
ਨਿਮੇषਰਹਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਿਬਨ੍ਤੀ ਸਤਤਂ ਮੁਦਾ । ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਵਦਨਾ ਹਰ੍षਾਨ੍ਨਵਸਙ੍ਗਮਲਾਲਸਾ
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਝਪਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—