ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਾਸੇਨੋਕ੍ਤੋ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਰੁ ਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਾ! ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ; ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।'
ਮਯਾ ਨਾਙ੍ਗੀਕृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬਨ੍ਧਂ ਗੁਰੋਰਪਿ । ਨ ਬਨ੍ਧੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤੋ ਨਾਹਂ ਤਤ੍ਕृਤਵਾਨ੍ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।' ਪਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿ ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮਨਸਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਤਥ੍ਯਂ ਮਿਥਿਲਾਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖੀ: 'ਮਿਥਿਲਾ ਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।'
ਯਾਜ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਜਨਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਵਿਦੇਹੋ ਲੋਕਵਿਦਿਤਃ ਪਾਤਿ ਰਾਜ੍ਯਮਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਉਥੇ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਥਾ ਰਾਜਾ ਮਾਯਾਪਾਸ਼ੈਰ੍ਨ ਬਧ੍ਯਤੇ । ਤ੍ਵਂ ਬਿਭੇषਿ ਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰ ਵਨਵृਤ੍ਤਿਃ ਪਰਨ੍ਤਪ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ?
ਪਸ਼੍ਯ ਤਂ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਤ੍ਯਜ ਮੋਹਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । ਕੁਰੁ ਦਾਰਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਪृਚ੍ਛ ਵਾ ਭੂਪਤਿਂ ਚ ਤਮ੍
ਉਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ; ਹੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪੁੱਛ ਲੈ।
ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਤੇ ਮਨੋਜਾਤਂ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਮਾਮੇਹਿ ਤਰਸਾ ਸੁਤ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਹਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤ੍ਵਤ੍ਪੁਰੇ ਚ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਮਮਾਨਘ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ।
ਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਵ੍ਰਤੇਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸੇਵਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾ ਵਦ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਤਪ, ਤੀਰਥ, ਵਰਤ, ਯਜ, ਪਾਠ, ਤੀਰਥ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਹੈ?
ਜਨਕ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਿਤੇਨ ਯਤ੍ । ਉਪਨੀਤੋ ਵਸੇਦਾਦੌ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਾਯ ਵੈ ਗੁਰੌ
ਜਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਨਯਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਰਹੇ।
ਅਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਾਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਗੁਰੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਸਮਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯੇ ਸਦਾਰੋ ਨਿਵਸੇਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਵੈਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਨ੍ਯਾਯਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਤੋषੀ ਨਿਰਾਸ਼ੀ ਗਤਕਲ੍ਮषਃ । ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਸ਼ੁਚਿਃ
ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ, ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਸੱਚ ਬੋਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ।
ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੌਤ੍ਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਸੇਤ੍ । ਤਪਸਾ षਡ੍ਰਿਪੂਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰੇ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਚ
ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਛੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ।
ਸਰ੍ਵਾਨਗ੍ਨੀਨ੍ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਰੋਪ੍ਯ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਵਸੇਤ੍ਤੁਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯਸਮ੍ਭਵੇ
ਸਾਰੇ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਜਦ ਥੱਕ ਜਾਵੇ, ਚੌਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਰਹੇ।
ਵਿਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਸਂਨ੍ਯਾਸੇ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਵੇਦਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਤਥ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ
ਸੰਨਿਆਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰਾਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਸ਼ਦ੍ਵੈ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਵੇਦਬੋਧਿਤਾਃ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਹੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ! ਵੈਦਾਂ ਨੇ ਅਠਤੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਲੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟੌ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਮਦਮਾਦਯਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਾਦਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅੱਠ ਗੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਹृਦਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਭਵੇ । ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਵਨੇषੁ ਵਾ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਨਕ ਉਵਾਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਬਲਿष੍ਠਾਨਿ ਨ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਾਨਦ । ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤਾਨਨੇਕਸ਼ਃ
ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਮਾਨਯੋਗ। ਜੇ ਉਹ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਧੂਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭੋਜਨੇਚ੍ਛਾਂ ਸੁਖੇਚ੍ਛਾਂ ਚ ਸ਼ਯ੍ਯੇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਮਜਸ੍ਯ ਚ । ਯਤੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਾਰੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਆਰਾਮ, ਸੌਣ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਵਾਸਨਾਜਾਲਂ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮੁਪਯਾਤਿ ਵੈ । ਅਤਸ੍ਤਚ੍ਛਮਨਾਰ੍ਥਾਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਤਃ ਪਤਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸ਼ਯਾਨਃ ਪਤਤ੍ਯਧਃ । ਪਰਿਵ੍ਰਜ੍ਯ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟੋ ਨ ਮਾਰ੍ਗਂ ਲਭਤੇ ਪੁਨਃ
ਜੋ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ, ਪਰ ਜੋ ਉਪਰ ਸੁੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਯਤੀ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾ ਪਿਪੀਲਿਕਾ ਮੂਲਾਚ੍ਛਾਖਾਯਾਮਧਿਰੋਹਤਿ । ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਫਲਂ ਯਾਤਿ ਸੁਖੇਨ ਪਦਗਾਮਿਨੀ
ਜਿਵੇਂ ਚੀਟੀ ਜੜ ਤੋਂ ਡਾਲੀ 'ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਰ-ਪੈਰ ਚੱਲ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਹਙ੍ਗਸ੍ਤਰਸਾ ਯਾਤਿ ਵਿਘ੍ਨਸ਼ਙ੍ਕਾਮੁਦਸ੍ਯ ਵੈ । ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਪਿਪੀਲਿਕਾ
ਪੰਛੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੀਟੀ, ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਆਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਬਲਂ ਕਾਮਮਜੇਯਮਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਅਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਜੇਤਵ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣ ਚ
ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਸਂਸ੍ਥੋऽਪਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸੁਮਤਿਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਨ ਚ ਹृष੍ਯੇਨ੍ਨ ਚ ਤਪੇਲ੍ਲਾਭਾਲਾਭੇ ਸਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਭ ਜਾਂ ਘਾਟ 'ਤੇ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਹਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤ੍ਯਜਂਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਆਤ੍ਮਲਾਭੇਨ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੋਹ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪਸ਼੍ਯਾਹਂ ਰਾਜ੍ਯਸਂਸ੍ਥੋऽਪਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਥਾਨਘ । ਵਿਚਰਾਮਿ ਯਥਾਕਾਮਂ ਨ ਮੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ । ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਹਂ ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਾਨਘ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਕਥ੍ਯਤੇ ਖਲੁ ਯਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਮਦृਸ਼੍ਯਂ ਬਧ੍ਯਤੇ ਕੁਤਃ । ਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ ਗੁਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ।