ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ ਨ ਤਪ੍ਯਤਿ । ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਸਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਏਵ ਸ ਤਸ੍ਥਿਵਾਨ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਦੁਖੀ; ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਸੁਰਮ੍ਯਾਂ ਚ ਦਦੁਰ੍ਨਾਰ੍ਯਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤਾਮ੍ । ਪਰਾਰ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ਤਰਣੋਪੇਤਾਂ ਨਾਨੋਪਸ੍ਕਰਸਂਵृਤਾਮ੍
ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ, ਚੰਗੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਵਿਛੌਣੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਦਸ਼ੌਚਂ ਚ ਕੁਸ਼ਪਾਣਿਰਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਉਪਾਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਧ੍ਯਾਨਮੇਵਾਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ
ਉਹ ਕੂਸ਼ਾ ਘਾਸ ਫੜ ਕੇ, ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਯਾਮਮੇਕਂ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧ੍ਯਾਨੇ ਸੁष੍ਵਾਪ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸੁਪ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਮਦ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਰ ਚੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ਤਤਃ ਸ਼ੁਕਃ
ਇੱਕ ਪਹਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨੀਂਦ ਕੀਤੀ; ਦੋ ਪਹਰ ਨੀਂਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕ ਉਥ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਂ ਯਾਮਿਨੀਯਾਮਂ ਧ੍ਯਾਨਮੇਵਾਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਤਃਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਸ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਜਨਕੋਪਦੇਸ਼ਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ॥ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਮਾਗਤਂ ਰਾਜਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਹਿਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਪੁਰਃ ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗੁਰੁਪੁਤ੍ਰਂ ਸਮਭ੍ਯਗਾਤ੍
ਜਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ।
ਕृਤ੍ਵਾਰ੍ਹਣਾਂ ਨृਪਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਤ੍ਤਾਸਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕੁਸ਼ਲਂ ਗਾਂ ਚ ਵਿਨਿਵੇਦ੍ਯ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।
ਸ ਚ ਤਾਂ ਨृਪਪੂਜਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗृਹ੍ਣਾਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕੁਸ਼ਲਂ ਰਾਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਦੱਸਿਆ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਲਸਂਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਪਵਿष੍ਟਂ ਸੁਖਾਸਨੇ । ਸ਼ੁਕ ਵ੍ਯਾਸਸੁਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਖੀ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਖੇਰੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ।
ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਹਾਭਾਗ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਸ੍ਯ ਚ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਜਾਤਂ ਹ੍ਯਾਗਮਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ, ਜਦ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਾਸੇਨੋਕ੍ਤੋ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਰੁ ਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਾ! ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ; ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।'
ਮਯਾ ਨਾਙ੍ਗੀਕृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬਨ੍ਧਂ ਗੁਰੋਰਪਿ । ਨ ਬਨ੍ਧੋऽਸ੍ਤੀਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤੋ ਨਾਹਂ ਤਤ੍ਕृਤਵਾਨ੍ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।' ਪਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿ ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮਨਸਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਤਥ੍ਯਂ ਮਿਥਿਲਾਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖੀ: 'ਮਿਥਿਲਾ ਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।'
ਯਾਜ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਜਨਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਵਿਦੇਹੋ ਲੋਕਵਿਦਿਤਃ ਪਾਤਿ ਰਾਜ੍ਯਮਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਉਥੇ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਥਾ ਰਾਜਾ ਮਾਯਾਪਾਸ਼ੈਰ੍ਨ ਬਧ੍ਯਤੇ । ਤ੍ਵਂ ਬਿਭੇषਿ ਕਥਂ ਪੁਤ੍ਰ ਵਨਵृਤ੍ਤਿਃ ਪਰਨ੍ਤਪ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ?
ਪਸ਼੍ਯ ਤਂ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਤ੍ਯਜ ਮੋਹਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । ਕੁਰੁ ਦਾਰਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਪृਚ੍ਛ ਵਾ ਭੂਪਤਿਂ ਚ ਤਮ੍
ਉਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ; ਹੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪੁੱਛ ਲੈ।
ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਤੇ ਮਨੋਜਾਤਂ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਮਾਮੇਹਿ ਤਰਸਾ ਸੁਤ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਹਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤ੍ਵਤ੍ਪੁਰੇ ਚ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਮਮਾਨਘ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ।
ਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਵ੍ਰਤੇਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸੇਵਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾ ਵਦ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਤਪ, ਤੀਰਥ, ਵਰਤ, ਯਜ, ਪਾਠ, ਤੀਰਥ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਹੈ?
ਜਨਕ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਿਤੇਨ ਯਤ੍ । ਉਪਨੀਤੋ ਵਸੇਦਾਦੌ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਾਯ ਵੈ ਗੁਰੌ
ਜਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਨਯਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਰਹੇ।
ਅਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਾਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਗੁਰੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਸਮਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯੇ ਸਦਾਰੋ ਨਿਵਸੇਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਵੈਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਨ੍ਯਾਯਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਤੋषੀ ਨਿਰਾਸ਼ੀ ਗਤਕਲ੍ਮषਃ । ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਸ਼ੁਚਿਃ
ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ, ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਸੱਚ ਬੋਲੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ।
ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੌਤ੍ਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਸੇਤ੍ । ਤਪਸਾ षਡ੍ਰਿਪੂਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰੇ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਚ
ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾਵੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਛੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ।
ਸਰ੍ਵਾਨਗ੍ਨੀਨ੍ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਰੋਪ੍ਯ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਵਸੇਤ੍ਤੁਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯਸਮ੍ਭਵੇ
ਸਾਰੇ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਜਦ ਥੱਕ ਜਾਵੇ, ਚੌਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਰਹੇ।
ਵਿਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਸਂਨ੍ਯਾਸੇ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਵੇਦਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਤਥ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥੇਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ
ਸੰਨਿਆਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰਾਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਸ਼ਦ੍ਵੈ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਵੇਦਬੋਧਿਤਾਃ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਹੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ! ਵੈਦਾਂ ਨੇ ਅਠਤੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਲੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟੌ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਮਦਮਾਦਯਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਾਦਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅੱਠ ਗੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਹृਦਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਭਵੇ । ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਵਨੇषੁ ਵਾ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਨਕ ਉਵਾਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਬਲਿष੍ਠਾਨਿ ਨ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਾਨਦ । ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤਾਨਨੇਕਸ਼ਃ
ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਮਾਨਯੋਗ। ਜੇ ਉਹ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਧੂਰੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭੋਜਨੇਚ੍ਛਾਂ ਸੁਖੇਚ੍ਛਾਂ ਚ ਸ਼ਯ੍ਯੇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਮਜਸ੍ਯ ਚ । ਯਤੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਾਰੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਆਰਾਮ, ਸੌਣ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?