ਪੂਜਿਤਾ ਗ੍ਰਾਮਦੇਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮੇ ਚ ਨਗਰੇ ਮੁਨੇ । ਏਵਂ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚਰਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਪੂਜੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕਰਤਬ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ।
ਯਥਾਗਮਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਕੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕृਤਿਤਦ੍ਭਰ੍ਤृਗਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸਮਾਸੇਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਵੀਨਾਂ ਚਰਿਤਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਵਿਬੋਧਨਾਯ ਬੋਧਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ। ਸਮਝਣ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਸृष੍ਟੇਰਾਦ੍ਯਾ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਕਥਮਾਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਹ । ਕਥਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭੂਤਾ ਵਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂਵਰ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਦਿ ਦੇਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ? ਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਹੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਦੱਸੋ।
ਭੂਤਾ ਯਯਾਂਸ਼ਕਲਯਾ ਤਯਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਯਾ ਭਵੇ । ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਤਾਸਾਂ ਚਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍
ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਅੰਸ਼ ਜਾਂ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਾਸਾਂ ਜਨ੍ਮਾਨੁਕਥਨਂ ਪੂਜਾਧ੍ਯਾਨਵਿਧਿਂ ਬੁਧ । ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਕਵਚਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਯ ਮਙ੍ਗਲਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਤੋਤ੍ਰ, ਕਵਚ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ੌਰ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕਰੋ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਨਭੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਾਲੋ ਨਿਤ੍ਯੋ ਦਿਸ਼ੋ ਯਥਾ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਗੋਲਕਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯੋ ਗੋਲੋਕ ਏਵ ਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਦਾ ਗੋਲਕ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਲੋਕ ਵੀ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦੇਕਦੇਸ਼ੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਨਮ੍ਰਭਾਗਾਨੁਸਾਰਕਃ । ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੀਲਾ ਸਨਾਤਨੀ
ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਮਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਗ੍ਨੌ ਦਾਹਿਕਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਭਾ ਰਵੌ । ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨ ਭਿਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਚਮਕ, ਕੌਲ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾਪਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੋੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਨਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਰਃ ਕੁਣ੍ਡਲਂ ਕਰ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਵਿਨਾ ਮृਦਾ ਘਟਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕੁਲਾਲੋ ਹਿ ਨਹੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਲਾ ਕੰਢਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ, ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ।
ਨ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਚ ਸृष੍ਟਿਂ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਯਾ ਵਿਨਾ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਯਯਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਸਦਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਹੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤਾਕਤਵਾਨ ਤਾਕਤਵਾਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਚਨਃ ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਏਵ ਚ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਤਯੋਰ੍ਦਾਤ੍ਰੀ ਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਰਾਜ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੀਰਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਤੇ ਦਾਤਾ ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮृਦ੍ਧਿਃ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਬਲਂ ਭਗਃ । ਤੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਭਗਵਤੀ ਭਗਰੂਪਾ ਚ ਸਾ ਸਦਾ
ਗਿਆਨ, ਵਾਧੂ, ਦੌਲਤ, ਇੱਜ਼ਤ, ਬਲ ਤੇ ਭਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਗਵਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਾਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾਤ੍ਮਾ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਸ ਚ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯੋ ਦੇਵਃ ਸਾਕਾਰਸ਼੍ਚ ਨਿਰਾਕृਤਿਃ
ਜੋ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ।
ਤੇਜੋਰੂਪਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੇ ਯੋਗਿਨਃ ਸਦਾ । ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਯੋਗੀ ਸਦਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਜੋਤ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਰਬੋਤਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦਂ ਸਰ੍ਵਰੂਪਂ ਤਂ ਵੈष੍ਣਵਾਸ੍ਤਨ੍ਨ ਮਨ੍ਵਤੇ
ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਵਦਨ੍ਤਿ ਚੈਵ ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾ ਵਿਨਾ । ਤੇਜੋਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ ਜੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਪਰਮ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਂ ਸਰ੍ਵਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ । ਅਤੀਵ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਰੂਪਂ ਬਿਭ੍ਰਤਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਕਿਸ਼ੋਰਵਯਸਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਨ੍ਤਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਨਵੀਨਨੀਰਦਾਭਾਸਧਾਮੈਕਂ ਸ਼੍ਯਾਮਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਜਵਾਨੀ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨਵੇਂ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ।
ਸ਼ਰਨ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪਦ੍ਮੌਘਸ਼ੋਭਾਮੋਚਨਲੋਚਨਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਾਚ੍ਛਵਿਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯੈਕਦਨ੍ਤਪਂਕ੍ਤਿਮਨੋਰਮਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਕੌਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਮੋਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਹਨ।
ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਚੂਡਂ ਚ ਮਾਲਤੀਮਾਲ੍ਯਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਸੁਨਸਂ ਸਸ੍ਮਿਤਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਣਮ੍
ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਮੋਤੀਆ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨਿਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੈਕਪੀਤਾਂਸ਼ੁਕਸੁਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਮੁਰਲੀਹਸ੍ਤਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਮ੍
ਤਪਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸੁੱਚੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਵਾਂਸਲੀ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸਰ੍ਵਾਧਾਰਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਪ੍ਰਦਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਮ੍
ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਨ, ਸਭ ਰਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲਮਈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤਮਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧੇਸ਼ਂ ਸਿਦ੍ਧਿਕਾਰਕਮ੍ । ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੇ ਵੈष੍ਣਵਾਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਦੇਵਦੇਵਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਨ, ਸਿੱਧ, ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਦਾ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕਭੀਤਿਹਰਂ ਪਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਯਸਾ ਯਸ੍ਯ ਨਿਮੇष ਉਪਚਰ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਝਪਕ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ ਚਾਤ੍ਮਾ ਸ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕृष੍ਣ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਕृषਿਸ੍ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਿਵਚਨੋ ਨਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਦਾਸ੍ਯਵਾਚਕਃ
ਉਹੀ ਆਤਮਾ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਖਦੇ ਹਨ; 'ਕ੍ਰਿ' ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ 'ਸ਼' ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ।
ਭਕ੍ਤਿਦਾਸ੍ਯਪ੍ਰਦਾਤਾ ਯਃ ਸ ਚ ਕृष੍ਣਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਕृषਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਵਚਨੋ ਨਕਾਰੋ ਬੀਜਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਕ੍ਰਿ' ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ 'ਸ਼' ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ।
ਸ ਕृष੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਰष੍ਟਾऽऽਦੌ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਨ੍ਨੇਕ ਏਵ ਚ । ਸृष੍ਟ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਸ੍ਤਦਂਸ਼ੇਨ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾਰੂਪੋ ਬਭੂਵ ਹ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪੋ ਵਾਮਭਾਗਾਂਸ਼ੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂਸ਼ਃ ਪੁਮਾਨ੍ਸ੍ਮृਤਃ
ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ—ਖੱਬਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਬਣਿਆ ਤੇ ਸੱਜਾ ਹਿੱਸਾ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਤਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹਾਕਾਮੀ ਕਾਮਾਧਾਰਾਂ ਸਨਾਤਨਃ । ਅਤੀਵ ਕਮਨੀਯਾ ਚ ਚਾਰੁਪਙ੍ਕਜਸਨ੍ਨਿਭਾਮ੍
ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।