ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਦੇਸ਼ਾਁਲ੍ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਤ੍ਤਧਰ੍ਮਿਣਃ । ਵਨਾਨਿ ਪਾਦਪਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਫਲਿਤਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕ, ਜੰਗਲ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਫਲ ਲਏ ਖੇਤ ਵੇਖਦਾ ਗਿਆ।
ਤਾਪਸਾਂਸ੍ਤਪ੍ਯਮਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਯਾਜਕਾਨ੍ਦੀਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਰਤਾਨ੍ਯੋਗਿਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ਵਨੌਕਸਃ
ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਤਪਸੀ, ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਪੁਜਾਰੀ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਯੋਗੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ ਲੋਕ ਵੀ ਵੇਖੇ।
ਸ਼ੈਵਾਨ੍ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸੌਰਾਞ੍ਛਾਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈष੍ਣਵਾਨ੍ । ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ਧਰ੍ਮਾਞ੍ਜਗਾਮਾਤਿਸ੍ਮਯਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਸੂਰਯ ਭਗਤ, ਸ਼ਕਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵੇਖੇ ਤੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਕੀਤਾ।
ਵਰ੍षਦ੍ਵਯੇਨ ਮੇਰੁਂ ਚ ਸਮੁਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਹਿਮਾਚਲਂ ਚ ਵਰ੍षੇਣ ਜਗਾਮ ਮਿਥਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਵਿਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਮਿਥਿਲਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਸਰ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚ ਸੁਖਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਦਾਚਾਰਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ। ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾ ਨਿਵਾਰਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਤ੍ਰ ਸਮਾਗਤਃ । ਕਿਂ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਦਸ੍ਵੇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੇਨ ਨ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਥੇ ਇਕ ਰਾਖਾ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ? ਤੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ? ਦੱਸ!' ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।
ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰਿਵਾਚਲਃ । ਵਿਸ੍ਮਿਤੋऽਤਿਹਸਂਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਵਚੋ ਨੋਵਾਚ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਢਿੱਡ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਹ ਇਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਉਵਾਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੂਕੋऽਸਿ ਕਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਃ । ਚਲਨਂ ਚ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਭਵੇਦਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਬੋਲ! ਕੀ ਤੂੰ ਗੂੰਗਾ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਕਿਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ? ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਮ ਚਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।'
ਰਾਜਾਜ੍ਞਯਾ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟਵ੍ਯਂ ਨਗਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸਦਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਅਜ੍ਞਾਤਕੁਲਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਥਾ
'ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਘਰ ਤੇ ਆਚਰਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ।'
ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਭਾਸਿ ਨੂਨਂ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਵਿਤ੍ਤਮਃ । ਕੁਲਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਥੇष੍ਟਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾਨਦ
'ਤੂੰ ਚਮਕਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ। ਆਪਣਾ ਘਰ ਤੇ ਕੰਮ ਦੱਸ, ਫਿਰ ਮਾਣਯੋਗ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜਾ।'
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਯਦਰ੍ਥਮਾਗਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਚਨਾਤ੍ਤਵ । ਵਿਦੇਹਨਗਰਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਃ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਬੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦੇਹ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।'
ਮੋਹੋऽਯਂ ਮਮ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਸਮੁਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਗਿਰਿਦ੍ਵਯਮ੍ । ਰਾਜਾਨਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮੋऽਹਂ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਸਮੁਪਾਗਤਃ
'ਮੇਰੀ ਭੁੱਲੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇਹ ਭਟਕਣ, ਦੋ ਪਹਾੜ ਲੰਘ ਕੇ ਆਈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।'
ਵਞ੍ਚਿਤੋऽਹਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦੂषਣਂ ਕਸ੍ਯ ਦੀਯਤੇ । ਭ੍ਰਾਮਿਤੋऽਹਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾ ਮਹੀਤਲੇ
'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।'
ਧਨਾਸ਼ਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣਕਾਰਣਮ੍ । ਸਾ ਮੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਕਿਲ
'ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ।'
ਨਿਰਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸੁਖਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਦਿ ਮੋਹੇ ਨ ਮਜ੍ਜਤਿ । ਨਿਰਾਸ਼ੋऽਹਂ ਮਹਾਭਾਗ ਮਗ੍ਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮੋਹਸਾਗਰੇ
'ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ—ਜੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਾ ਡੁੱਬੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਪਰ ਮੋਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।'
ਕ੍ਵ ਮੇਰੁਰ੍ਮਿਥਿਲਾ ਕ੍ਵੇਯਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਮੁਪਾਗਤਃ । ਪਰਿਸ਼੍ਰਮਫਲਂ ਕਿਂ ਮੇ ਵਞ੍ਚਿਤੋ ਵਿਧਿਨਾ ਕਿਲ
'ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਕਿੱਥੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ? ਮੇਰੇ ਜਤਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।'
ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਕਿਲ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਉਦ੍ਯਮਸ੍ਤਦ੍ਵਸ਼ੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਾਰਯਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਥਾ
'ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।'
ਨ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਚ ਵੇਦੋऽਤ੍ਰ ਯਦਰ੍ਥਮਿਹ ਮੇ ਸ਼੍ਰਮਃ । ਅਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ ਪੁਰੇ ਜਾਤੋ ਵਿਦੇਹੋ ਨਾਮ ਭੂਪਤਿਃ
'ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਦ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ? ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਨਾਈ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਦੇਹ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਰਰਾਮਾਸ਼ੁ ਮੌਨੀਭੂਤ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਜ੍ਞਾਤੋ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੇਣ ਜ੍ਞਾਨੀ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੂਨ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ।
ਸਾਮਪੂਰ੍ਵਮੁਵਾਚਾਸੌ ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਮੁਨਿਮ੍ । ਗਚ੍ਛ ਭੋ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥੇष੍ਟਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਖਾ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜੋ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, 'ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਾ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।'
ਅਪਰਾਧੋ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਨਿਵਾਰਿਤਵਾਨਹਮ੍ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਬਲਮ੍
'ਮੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ; ਮਾਫੀ ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਤੇऽਤ੍ਰ ਦੂषਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੋऽਸਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਪ੍ਰਭੁਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੇਵਕੇਨ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਦੋਸ਼, ਰਾਖਾ? ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈਂ। ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'
ਨ ਭੂਪਦੂषਣਂ ਚਾਤ੍ਰ ਯਦਹਂ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਚੋਰਸ਼ਤ੍ਰੁਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਬੁਧੈਃ
ਇਥੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਮਮੈਵ ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੋषੋ ਯਦਹਂ ਸਮੁਪਾਗਤਃ । ਗਮਨਂ ਪਰਗੇਹੇ ਯਲ੍ਲਘੁਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੀ ਗਲਤੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਦ੍ਵਿਜ ਕਿਂ ਦੁਃਖਂ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਕਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਹਿਤਕਰ੍ਤਾ ਕੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਮਾਦ੍ਯ ਵੈ
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਸੁਖ ਕੀਹ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਕੀਹ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਰੇ? ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਜਨਃ । ਰਾਗੀ ਚੈਵ ਵਿਰਾਗੀ ਚ ਤਯੋਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪੁਨਃ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਜੋ ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਦੋ ਵਖ-ਵਖ ਹਨ।
ਵਿਰਾਗੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਾਮਂ ਜ੍ਞਾਤੋऽਜ੍ਞਾਤਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਃ । ਰਾਗੀ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮੂਰ੍ਖਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰਸ੍ਤਥਾ
ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮੂਰਖ ਤੇ ਚਤੁਰ।
ਚਾਤੁਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜਂ ਮਤਿਜਂ ਤਥਾ । ਮਤਿਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਲੋਕੇ ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤੇਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਚਤੁਰਾਈ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ। ਮਨ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ।
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਉਵਾਚ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਾ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ਨਾਰ੍ਥਜ੍ਞੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਦ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਥਂ ਵਦ ਸਤ੍ਤਮ
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਰਾਗੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਸ ਰਾਗੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਦੁਃਖਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਤਸ੍ਯ ਸੁਖਂ ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਨਃ
ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੋਹ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੋਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।