ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਚਰੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜਨਂ ਮਧੁਕਾਹ੍ਵਯਮ੍ । ਨ ਤਸ੍ਯ ਰੋਗਬਾਧਾਦਿਭਯਮੁਦ੍ਭਵਤੇऽਨਘ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਧੂਕ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਞ੍ਚਕਂ ਪਰਮ੍ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਰੂਪੇਣ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਦਾਨਨ੍ਦਦਾਯਕਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਨਾਮ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਖ੍ਯਾਨਂ ਚ ਸਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਞ੍ਚਕਂ ਮੁਨੇ । ਕੁਤੂਹਲਕਰ ਚੈਵ ਸ਼ृਣੁ ਮੁਕ੍ਤਿਵਿਧਾਯਕਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮ, ਜੋ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਕृਤਿਚਰਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਗਣੇਸ਼ਜਨਨੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਰਾਧਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਦੁਰਗਾ, ਰਾਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਆਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਸਾ ਕੇਨ ਕਾ ਵਾ ਸਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂਵਰ । ਕਿਂ ਵਾ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਾਧੋ ਬਭੂਵ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਥਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ? ਉਸ ਦੇ ਲਕਸ਼ਣ ਕੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਚਰਿਤਂ ਪੂਜਾਵਿਧਾਨਂ ਗੁਣ ਈਪ੍ਸਿਤਃ । ਅਵਤਾਰਃ ਕੁਤ੍ਰ ਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਕਥਾ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਰੀਤ, ਗੁਣ, ਚਾਹੀਦੇ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਤ੍ਸ ਕੋ ਵਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਥਾਪਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਵਕ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੇਟਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਪ੍ਰਕृष੍ਟਵਾਚਕਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਿਵਾਚਕਃ । ਸृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾ ਯਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
‘ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਸ਼ਟ’ ਸ਼ਬਦ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਤੀ’ ਰਚਨਾ ਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਕृष੍ਟੇ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਮਧ੍ਯਮੇ ਰਜਸਿ ਕृਸ਼੍ਚ ਤਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਮਸਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ‘ਪ੍ਰ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ; ਜਦੋਂ ਰਜਸ ਮਧਿਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ‘ਕ੍ਰ’ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਮਸ ਵਿੱਚ ‘ਤੀ’ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਾ ਸਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਸृष੍ਟਿਕਰਣੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਿਵਾਚਕਃ । ਸृष੍ਟੇਰਾਦੌ ਚ ਯਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰ’ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਤੀ’ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਵੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋਗੇਨਾਤ੍ਮਾ ਸृष੍ਟਿਵਿਧੌ ਦ੍ਵਿਧਾਰੂਪੋ ਬਭੂਵ ਸਃ । ਪੁਮਾਂਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੋ ਵਾਮਾਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਆਤਮਾ ਨੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ: ਸੱਜਣ ਪਾਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਾ ਸਾ ਚ ਸਨਾਤਨੀ । ਯਥਾऽऽਤ੍ਮਾ ਚ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾਗ੍ਨੌ ਦਾਹਿਕਾ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਹਿ ਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਮ੍ਭੇਦੋ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛਸ਼੍ਵਤ੍ਸਦਪਿ ਨਾਰਦ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ; ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਸ੍ਯੇਚ੍ਛਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਸਾऽऽਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਸਹਸਾ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰੀ
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਦੇਵੀ, ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।
ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਮਵਿਭੇਦਿਕਾ । ਅਥ ਭਕ੍ਤਾਨੁਰੋਧਾਦ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਾ
ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਈ; ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ਮਾਤਾ ਦੁਰ੍ਗਾ ਯਾ ਸ਼ਿਵਰੂਪਾ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਿਯਾ । ਨਾਰਾਯਣੀ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਾ ਪੂਰ੍ਣਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਾਰਾਯਣੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਦੇਵੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਮਨੁਭਿਃ ਪੂਜਿਤਾ ਸ੍ਤੁਤਾ । ਸਰ੍ਵਾਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵੀ ਸਾ ਸ਼ਰ੍ਵਰੂਪਾ ਸਨਾਤਨੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂਆਂ ਵਲੋਂ ਉਹ ਪੂਜੀ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰੀ ਗਈ; ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਵੀ, ਰਾਤ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸਤ੍ਯਪੁਣ੍ਯਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋਮਙ੍ਗਲਦਾਯਿਨੀ । ਸੁਖਮੋਕ੍ਸ਼ਹਰ੍षਦਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਿਦੁਃਖਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਉਹ ਧਰਮ, ਸਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰਣਾਗਤਦੀਨਾਰ੍ਤਪਰਿਤ੍ਰਾਣਪਰਾਯਣਾ । ਤੇਜਃਸ੍ਵਰੂਪਾ ਪਰਮਾ ਤਦਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾ
ਉਹ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਦਿਨੇ, ਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇਜ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੀਸ਼ਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਤਮ੍ । ਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰੀ ਸਿਦ੍ਧਿਰੂਪਾ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰੀਸ਼੍ਵਰੀ
ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਉਹ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ, ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾ ਛਾਯਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਦਯਾ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਜਾਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਕਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਚੇਤਨਾ
ਉਹ ਬੁੱਧੀ, ਨੀਂਦ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਛਾਂ, ਥਕਾਵਟ, ਦਇਆ, ਯਾਦ, ਜਨਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਭੁੱਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।
ਤੁष੍ਟਿਃ ਪੁष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਧृਤਿਰ੍ਮਾਯਾ ਤਥੈਵ ਚ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਸੰਤੋਖ, ਪੋਸ਼ਣ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਢਿੱਲ, ਮਾਇਆ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ।
ਉਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਗੁਣਸ਼੍ਚਾਤਿਸ੍ਵਲ੍ਪੋ ਯਥਾਗਮਮ੍ । ਗੁਣੋऽਸ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤੋऽਨਨ੍ਤਾਯਾ ਅਪਰਾਂ ਚ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੁਣੋ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਾ ਪਦ੍ਮਾ ਸਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਤਦਧਿष੍ਠਾਤृਦੇਵਤਾ
ਜੋ ਪੂਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਤਾਤਿਦਾਨ੍ਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਚ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਾ । ਲੋਭਮੋਹਕਾਮਰੋषਮਦਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਯਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਲਾਲਚ, ਭ੍ਰਮ, ਵਾਸਨਾ, ਗੁੱਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਭਕ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਤਾ ਪਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ । ਪ੍ਰਾਣਤੁਲ੍ਯਾ ਭਗਵਤਃ ਪ੍ਰੇਮਪਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਪਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਨਿਭਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਤੀ ਦੀ ਸਚੀ ਵਫਾਦਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸਸ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਦੇਵੀ ਜੀਵਨੋਪਾਯਰੂਪਿਣੀ । ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਪਤਿਸੇਵਾਰਤਾ ਸਤੀ
ਦੇਵੀ ਸਾਰੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ; ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਚੀ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਰਾਜਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਰਾਜਸੁ । ਗृਹੇषੁ ਗृਹਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਗृਹਿਣਾਂ ਤਥਾ
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿषੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇषੁ ਸ਼ੋਭਾਰੂਪਾ ਮਨੋਹਰਾ । ਕੀਰ੍ਤਿਰੂਪਾ ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਰੂਪਾ ਨृਪੇषੁ ਚ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਭਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੀਰਤੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਹੈ।