ਆਸ਼ਿषਾਂ ਪ੍ਰਭਵਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯੋ ਮੂਢੋ ਲੋਕਸਮ੍ਪਦਿ । ਅਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤਾਮਹਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਅਸੀਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੂਰਵਜ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਦਾਸ੍ਯਂ ਵਵ੍ਰੇ ਵਿਭੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਪਕਾਰਕਃ । ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਤੁਲਂ ਦੀਯਮਾਨਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਨਾ
ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਵਲੋਂ ਅਤੁੱਲ ਰਾਜ ਮਿਲਕਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਚੁਣੀ।
ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਵੀਰੇ ਨੈਵੈਚ੍ਛਦ੍ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ । ਤਸ੍ਯਾਤੁਲਾਨੁਭਾਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਪਧੀਮਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਉਸ ਭਗਤ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਅਸ੍ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਨਾਲ੍ਪਪਕ੍ਵੇਤਰਦੋषੋऽਵਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਵਂ ਦੈਤ੍ਯਪਤਿਃ ਸੋऽਯਂ ਬਲਿਃ ਪਰਮਪੂਜਿਤਃ
ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਤਲੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਏਕਦਾ ਦਿਗ੍ਵਿਜਯੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣੋ ਲੋਕਰਾਵਣਃ
ਉਹ ਸੂਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਹਰੀ ਆਪ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲਿਆ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਸੁਤਲੇ ਯੇਨ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਿਣਾ । ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਯੋਜਨਾਯੁਤਮਤ੍ਰ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਏਵਂਭੂਤਾਨੁਭਾਵੋऽਯਂ ਬਲਿਃ ਸਰ੍ਵਸੁਖੈਕਭੁਕ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਸੁਤਲਰਾਜਸ੍ਥੋ ਦੇਵਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਬਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੂਤਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਲਾਤਲਾਦਿਲੋਕਵਰ੍ਣਨੇऽਨਨ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਵਰਕਂ ਤਲਾਤਲਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਧਿਪਤਿਰ੍ਮਹਾਨ੍
ਤਲਾਤਲ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤਲਾਤਲ ਨਾਮ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਯਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇਣਾਯਂ ਪਾਲਿਤੋ ਦਗ੍ਧਪੂਸ੍ਤ੍ਰਯਃ । ਦੇਵਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੁ ਲਬ੍ਧਰਾਜ੍ਯਸੁਖਾਸ੍ਪਦਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਸੁਖ ਮੁੜ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯੋ ਮਾਯਿਨਾਂ ਸੋऽਯਂ ਨਾਨਾਮਾਯਾਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਘੋਰੈਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਸਮृਦ੍ਧਯੇ
ਉਹ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਦਾ ਅਚਾਰਯ ਹੈ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣ।
ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਮਹਾਤਲਮਿਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾਣਾਂ ਗਣਃ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਤਲ ਨਾਮਕ ਪਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਦਰਵੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਕਸ਼ਿਰਸਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ਕੀਰ੍ਤਯਾਮਿ ਤੇ । ਕੁਹਕਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁषੇਣਃ ਕਾਲਿਯਸ੍ਤਥਾ
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁ-ਸਿਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਕੁਹਕ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆ।
ਮਹਾਭੋਗਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਕ੍ਰੂਰਸ੍ਵਜਾਤਯਃ । ਪਤਤ੍ਰਿਰਾਜਾਧਿਪਤੇਰੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਕਰੂੜ ਅਤੇ ਕਰੂੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਾਪਤ੍ਯਸੁਹृਤ੍ਕੁਟੁਮ੍ਬਸ੍ਯ ਚ ਸਙ੍ਗਤਾਃ । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਾਨਾਕ੍ਰੀਡਾਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ
ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋऽਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਵਿਵਰੇ ਰਸਾਤਲਸਮਾਹ੍ਵਯੇ । ਦੈਤੇਯਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪਣਯੋ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਰਸਾਤਲ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਦੈਤ, ਪਣੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵਾਤਕਵਚਾ ਨਾਮ ਹਿਰਣ੍ਯਪੁਰਵਾਸਿਨਃ । ਕਾਲੇਯਾ ਇਤਿ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾ ਹਵਿਰ੍ਭੁਜਾਮ੍
ਉਹ ਨਿਵਾਤਕਵਚ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਪੁਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ, ਕਾਲੇਯਾ ਵੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।
ਮਹੌਜਸਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਮਹਾਸਾਹਸਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਸਕਲੇਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਹਰੇਸ੍ਤੇਜਸਾ ਹਤਵਿਕ੍ਰਮਾਃ
ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਹਸੀ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਬਿਲੇਸ਼ਯਾ ਇਵ ਸਦਾ ਵਿਵਰੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਯੇ ਵੈ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਸਰਮਯਾ ਸ਼ਕ੍ਰਦੂਤ੍ਯਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਫਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਭਿਰਸੁਰਾਸ੍ਤਾਡਿਤਾ ਬਿਭ੍ਯਤਿ ਸ੍ਮ ਹ । ਤਤੋऽਪ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪਾਤਾਲੇ ਨਾਗਲੋਕਾਧਿਪਾਲਕਾਃ
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਸੁਰ ਡਰ ਗਏ; ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਸੱਪ ਲੋਕ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸੁਕਿਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਕੁਲਿਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤ ਏਵ ਚ । ਧਨਞ੍ਜਯੋ ਮਹਾਸ਼ਙ੍ਖੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸੁਕੀ, ਸ਼ੰਖ, ਕੁਲਿਕ, ਸ਼ਵੇਤ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾ-ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁੱਖ ਹਨ।
ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਡਃ ਕਮ੍ਬਲਾਸ਼੍ਵਤਰੋ ਦੇਵੋਪਦਤ੍ਤਕਃ । ਮਹਾਮਰ੍षਾ ਮਹਾਭੋਗਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਵਿषੋਲ੍ਬਣਾਃ
ਸ਼ੰਖਚੂੜ, ਕੰਬਲ, ਅਸ਼ਵਤਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵਉਪਦੱਤਕ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤਕਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਫਣਾਸਪ੍ਤਕਭੂषਿਤਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ਦਸ਼ਫਣਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ਛਤਸ਼ੀਰ੍षਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ
ਕਈ ਪੰਜ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਫਣ ਹਨ; ਕੁਝ ਦਸ ਫਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸੌ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਰਸਃ ਕੇऽਪਿ ਰੋਚਿष੍ਣੁਮਣਿਧਾਰਕਾਃ । ਪਾਤਾਲਰਨ੍ਧ੍ਰਤਿਮਿਰਨਿਕਰਂ ਸ੍ਵਮਰੀਚਿਭਿਃ
ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਦਾ ਘਣ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਧਮਨ੍ਤਿ ਚ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸਦਾ ਸਞ੍ਜਾਤਮਨ੍ਯਵਃ । ਅਸ੍ਯ ਮੂਲਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਹਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰਕੇऽਨ੍ਤਰੇ
ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੋਜਨੈਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਤੇ ਤਾਮਸੀ ਭਗਵਤ੍ਕਲਾ । ਅਨਨ੍ਤਾਖ੍ਯਾ ਸਮਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਦੇਵਪ੍ਰਪੂਜਿਤਾ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚ, ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਅਨੰਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮਿਤ੍ਯਭਿਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਂ ਸਾਤ੍ਵਤੀਯਾਃ ਕਰ੍षਣਂ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਟਦृਸ਼੍ਯਯੋਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਤਵਤ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਭੂਮਣ੍ਡਲਂ ਯਸ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਰਸਃ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਅਨਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤੇਃ ਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਧ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਚ ਸ਼ੀਰ੍षਕੇ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪृਧ੍ਵੀਗੋਲਮਸ਼ੇषਂ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਯਸ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਿਹੀਰ੍षੋਃ ਸਮਂ ਵਿਭੋਃ
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਰਾਚਰਂ ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰ੍ਵਿਵਰਾਦੁਦਪਦ੍ਯਤ । ਸਾਙ੍ਕਰ੍षਣੋ ਨਾਮ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯੂਹੈਕਾਦਸ਼ਸ਼ੋਭਿਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਨਮਿਆ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁਦਰ ਹੈ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਂ ਸ਼ੂਲਮੁਤ੍ਤਮ੍ਭਯਨ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਉਦਤਿष੍ਠਨ੍ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਮਹਾਭੂਤਕ੍ਸ਼ਯਙ੍ਕਰਃ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਜੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।